ئاژانسی ھەواڵ

ئاژانسی ھەواڵ یان ئاژانسی دەنگوباس ڕێکخراوێکی ڕۆژنامەوانییە کە کاردەکات بۆ بەرھەمھێنانی ڕاپۆرتی ھەواڵ بۆ ڕێکخراوەکانی ھەواڵ لەوانە ڕۆژنامە، گۆڤار و ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن. ھەرچەندە لە جیھاندا چەندین ئاژانسی ھەواڵی ھەن، بەڵام سێ ئاژانسی ھەواڵی جیھانی بە ناوەکانی ئاژانسی ھەواڵی فرانس پرێس (AFP)، ئەسۆوشیەیتید پرێس (AP) و ڕۆیتەرز لە زۆربەی وڵاتانی جیھان ئۆفیسیان ھەیە و ھەموو بوارەکانی زانیاری ڕووماڵ دەکەن و زۆربەی ھەواڵی نێودەوڵەتی دابین بکەن کە لەلایەن ڕۆژنامەکانی جیھانەوە چاپ کراون.[١]

رۆیتەرز، بۆن ١٩٨٨

ناودەستکاری

وشەی "ئاژانسی ھەواڵ" دوو مانای ھەیە. یەکەمیان واتە «ئاگادارکردنەوە و ڕاگەیاندن» و دووەمیشیان کە بە مانای ئەمڕۆیی ئەو بەڕێوەبەرایەتی و دەزگایەیە کە ھەواڵەکە پەیدا دەکات و بڵاوی دەکاتەوە.

ئەرکەکاندەستکاری

ئاژانسی ھەواڵ کۆمپانیایەکییە کە ھەواڵ بۆ دەزگاکانی ڕاگەیاندن دابین دەکات. ئاژانسی دەنگوباس ئەو ڕۆژنامەنووسانە دادەمەزرێنێ کە زانیاری کۆدەکەنەوە و بە شێوەی جۆراوجۆر وەک (ھەواڵ، وتار، سەرکێشی، وێنە، دەنگ، ڤیدیۆ، گرافیک و ھتد) لە نێوان ڕۆژنامە و ڕۆژژمێر و میدیای دەنگ و بینراو و دیجیتاڵ و ھتد دابەشی دەکەن.[٢]

بەکارھێنانی ئاژانسەکانی ھەواڵ ڕێگە بە ڕۆژنامە و بڵاوکراوەکانی تر دەدات زانیاری لەو وڵاتانە بدەن کە تێیدا چالاک نین و ئەو کێشانەی کە لێکۆڵینەوەیان بۆ ناکرێت.[٣]

لە کۆنترین ئاژانسەکانی ھەواڵ لە جیھاندا بریتین لە ئاژانسی ھەواڵی ھاڤاس لە فەرەنسا (لە ساڵی ١٨٣٥ دامەزراوە)، ڕۆیتەرز لە ئینگلتەرا (لە ساڵی ١٨٥١ دامەزراوە) و ئاژانسی ھەواڵی ستێفانی لە ئیتالیا (لە ساڵی ١٨٥١ دامەزراوە).[٤]

رێکخراوەکاندەستکاری

چەندین کۆمەڵەی جیاجیای ئاژانسەکانی ھەواڵ ھەن، بۆ نموونە:

  • ھاوپەیمانی ئەورووپایی ئاژانسەکانی ھەواڵ (EANA) کە ھاوپەیمانی ئەورووپایی ئاژانسە ڕۆژنامەوانییەکانە
  • ڕێکخراوی ئاژانسەکانی ھەواڵی ئاسیا و پاسیفیک (OANA) کە کۆمەڵەی ئاژانسەکانی ھەواڵ لە ناوچەی ئاسیا و پاسیفیکە
  • میندس ئینتەرناشناڵ (MINDS) کە تۆڕێکی جیھانییە لە ئاژانسە ھەواڵییە پێشەنگەکان کە لە کاری میدیای نوێدا ھاوکاری دەکەن.

پێڕستی ئاژانسە سەرەکییەکانی ھەواڵدەستکاری

ناو کورتکراوە وڵات
ئەدنکرۆنوس (en)   ئیتالیا
فرانس پرێس (en) AFP   فەڕەنسا
ئاژانسی بەڕازیل (en) ABR   بەڕازیل
ئاگنپارل (en)   ئیتالیا
ئی ئف ئی (en) EFE   ئیسپانیا
ڕادۆر (en) Rador   ڕۆمانیا
ئەڕپیس (en) AGERPRES   ڕۆمانیا
ئاژانسی جیۆرنالیستیکا ئیتالیا (en) AGI   ئیتالیا
ئاژانسی نازیۆنالی ستامپا ئەسیتا (en) ANSA   ئیتالیا
ئاژانسی ھەواڵی ئاکیپرێس (en)   قرغیزستان
ئەلگێمین نیدرلاند پیرسبۆریو (en) ANP   ھۆلەند
خزمەتگوزاری چاپەمەنی جەزائیر (en) APS   جەزائیر
ھەموو ھەواڵەکانی سەردێر (en) AHN   ویلایەتە یەکگرتووەکان
ئاژانسی ئەنادۆل (en) AA   تورکیا
ئەنتەرا (en)   ئیندۆنیزیا
ئەرمینپرێس (en)   ئەرمەنستان
ئاسیایی نیووز ئینتەرناشناڵ (en) ANI   ھیندستان
ئەسۆشییەتد پرێس (en) AP   ویلایەتە یەکگرتووەکان
خزمەتگوزاری ئەسۆشییەتد پرێس (en) APS   پاکستان
ئەسۆشییەتد پرێسی پاکستان (en) APP   پاکستان
ئاژانسی ھەواڵی ئەسینا-ئاژانسی ھەواڵی مەقدوونیا (en) AMNA   یۆنان
ئەسۆشییەتد پرێسی ئوسترالی (en) AAP   ئوسترالیا
ئەتریش پرێس ئەگێنتر (en) APA   نەمسا
ئاژانسی تەلەگرافی دەوڵەتی ئازەربایجان (en) AzerTAc   ئازەربایجان
ئاژانسی ھەواڵی بەحرەین (en) BNA   بەحرەین
ئاژانسی ھەواڵی بەختار (en)   ئەفغانستان
خزمەتگوزاری ھەواڵی بالتیک (en) BNS   ئیستۆنیا
بەنگلادیش سانگباد شەنگەستا (en) BSS   بەنگلادێش
ئاژانسی بێلگا (en) BELGA   بەلجیکا
بلومبێرگ نیوز (en)   ویلایەتە یەکگرتووەکان
ھەواڵی BNO (en)   ھۆلەند
ئاژانسی ھەواڵی بولگاریا (en) BTA   بولگاریا
کەنەدی پرێس (en) CP   کەنەدا
یەکێتی پەخشی کاریبی (en) CBU   باربادۆس
دەزگای میدیای کاریبی (en) CMC   باربادۆس
دەزگای میدیای کاریبی (en) CANA   باربادۆس
CCTV+ (en)   چین
ئاژانسی ھەواڵی ناوەندی (کۆماری چین) (en)   تایوان
خزمەتگوزاری ھەواڵی چین (en) CNS   چین
ئاژانسی ھەواڵی کرواتیا (en)   کرواتیا
ئاژانسی ھەواڵی چیک (en) CTK   کۆماری چیک
ئاژانسی ھەواڵی دەمیرۆن (en) DHA   تورکیا
دویچ پرێس-ئەگێنتەر (en) DPA   ئەڵمانیا
داو جۆنس نیوزوێرس (en)   ویلایەتە یەکگرتووەکان
ئاژانسی ھەواڵی ئیمارات (en) WAM   میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
ئاژانسی پرێسفۆتۆی ئەوروپا (en) EPA داڕێژە:EUR
ئاژانسی ھەواڵی فارس (en) FNA   ئێران
کۆمپانیای قازانجی گشتی چوارەمی خانووبەرە (en) 4E   ویلایەتە یەکگرتووەکان
ئاژانسی ھەواڵی ئایکانا (en) ICANA   ئێران
ئاژانسی ھەواڵی ئیھلاس (en) IHA   تورکیا
ئیرنا (en) IRNA   ئێران
ئاژانسی ھەواڵی خوێندکارانی ئێران (en) ISNA   ئێران
خزمەتگوزاری ھەواڵی ھیند و ئاسیا (en) IANS   ھیندستان
ئینتەرفاکس (en)   ڕووسیا
خزمەتگوزاری ئینتەر پرێس (en) IPS   ئیتالیا
ئاژانسی تەلەگرافی یەھوود (en)   ویلایەتە یەکگرتووەکان
جیجی پرێس (en)   ژاپۆن
ئاژانسی ھەواڵی کینیا کینا (en) KNA   کینیا
ئاژانسی ھەواڵی ناوەندی کۆری (en) KCNA   کۆریای باکوور
کیۆدۆ نیوز (en)   ژاپۆن
لنکاپۆڤاث (en)   سریلانکا
ئاژانسی ھەواڵی لاو (en) KPL   لاوس
ئاژانسی ھەواڵی لوسا (en) LUSA   پورتوگال
مەغریب عەرەب پرێس (en) MAP   مەغریب
ماگیار تاڤیراتی ئیرۆدا (en) MTI   مەجارستان
بیرناما (en) BERNAMA   مالیزیا
ئاژانسی ھەواڵی نامیبیا (en) NAMPA   نامیبیا
ئاژانسی ھەواڵی نیشتیمانی عێراقی (en) NINA   عێراق
ڕێکخراوی ڕۆژنامەوانی نیووزیلاند (en) NZPA   نیوزیلاند
ئاژانسی ھەواڵی نیجیریا (en) NAN   نێجیریا
نۆرسک تێلێگرامبیرا (en) NTB   نەرویژ
نۆتایمێکس (en)   مەکسیک
پاکنیوز (en)   نیوزیلاند
پاکستان پرێس ئینتەرناشناڵ (en) PPI   پاکستان
PanARMENIAN.Net (en)   ئەرمەنستان
ئاژانسی ھەواڵی فلیپین (en) PNA   فلیپین
ئاژانسی ھەواڵی پۆڵسکا (en) PAP   پۆڵەندا
پرێس ئەسۆشییەیت (en) PA   شانشینی یەکگرتوو
ئاژانسی زانیاری پرێس کڵاب (en) PIA   بولگاریا
پرێس تراستی ھیند (en) PTI   ھیندستان
ئاژانسی ھەواڵی قەتەر (en) QNA   قەتەر
ڕۆیتەرز (en)   شانشینی یەکگرتوو
ڕیتزاو (en) Ritzau   دانمارک
ڕۆسیا سێگۆدنیا (en)   ڕووسیا
ڕوپتلی (en)   ڕووسیا
ئاژانسی ھەواڵی ڕووسیا (en) TASS   ڕووسیا
ئاژانسی ھەواڵی سەبا (en) or ئاژانسی ھەواڵی یەمەن (en) SABA   یەمەن
ئاژانسی ھەواڵی سعوودی (en) SPA   عەرەبستانی سعوودی
شویزەریش دێپسیناگنتور (en) SDA   سویس
ئاژانسی ھەواڵی سلۆڤینی (en) STA   سلۆڤێنیا
سومان تیتۆتۆیمیستۆ (en) STT   فینلاند
ئاژانسی ھەواڵی عەرەبی سووریا (en) SANA   سووریا
تاھیتیپرێس (en) ATP   پۆلینیزیای فەڕەنسی
تانجوگ (en)   سڕبیا
تێلام (en) TELAM   ئەرژەنتین
تیدینگەرناس تێلێگرامبایرۆ (en) TT   سوێد
ئاژانسی دەنگوباس TDH (en) TDH   تورکمانستان
یونایتد نیووزی ھیند (en)   ھیندستان
یونایتد نیووزی بەنگلادش (en) UNB   بەنگلادێش
یونایتد پرێس ئینتەرناشناڵ (en) UPI   ویلایەتە یەکگرتووەکان
تۆڕی ھەواڵی سەرگەرمی جیھانی (en) WENN   شانشینی یەکگرتوو
ئاژانسی ھەواڵی ڤێتنام (en)   ڤیێتنام
ئاژانسی ھەواڵی ڤیا (en) VIANEWS   پورتوگال
ئاژانسی ھەواڵی شینھوا (en) XINHUA   چین
یۆنھاپ (en) YONHAP   کۆریای باشوور
زوما پرێس (en)   ویلایەتە یەکگرتووەکان

وتارە پەیوەندیدارەکاندەستکاری

سەرچاوەکاندەستکاری

  1. ^ Rafeeq, Ali; Jiang, Shujun (2018-01-02). "From the Big Three to elite news sources: a shift in international news flow in three online newspapers TheNational.ae, Nst.com.my, and Nzherald.co.nz". The Journal of International Communication. 24 (1): 96–114. doi:10.1080/13216597.2018.1444663. ISSN 1321-6597.
  2. ^ Jonathan Fenby, The International News Services (1986).
  3. ^ Broderick, James F.; Darren W. Miller (2007). Consider the source: A Critical Guide to 100 Prominent News and Information Sites on the Web. Information Today, Inc. pp. 1. ISBN 978-0-910965-77-4.
  4. ^ Boyd-Barrett, Oliver, ed. (2010). News Agencies in the Turbulent Era of the Internet ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.. Generalitat de Catalunya. ISBN 978-84-393-8303-1