ژاپۆن

دەوڵەتێکی دوورگەیی ڕۆژهڵاتی ئاسیایە

ژاپۆن یان یابان (بە ژاپۆنی: 日本) (بە ئینگلیزی: Japan) یەکێکە لە وڵاتە ئاسیاییەکان کە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی ئاسیاوە. زنجیرە دوورگەکانی ژاپۆن پێک ھاتووە لە ٦٬٨٥٢ دوورگە.[١٠] لە چوار دوورگەی سەرەکی پێک ھاتووە کە بریتین لە ھۆنشوو، ھۆکایدۆ، کیووشو و شیکۆکو. ھەروەھا ژاپۆن وڵاتێکی داخراو بوو بۆ ماوەی ٣٥٠ ساڵ کە دانیشتوانی نەدەکرا بچنە دەرەوەی وڵاتەکە، تا ساڵی ١٨٦٨ کە ژاپۆن بە ڕووی جیھاندا کرایەوە. ھەموو جیھان دەیانویست زانیاری بدۆزنەوە دەربارەی ئەو وڵاتە نامۆیە و کلتوور و داب و نەریتی. لەھەمان کاتیشدا خەڵکی ژاپۆن دەیانویست دەربارەی ئەم جیھانە بزانن. لەو کاتەوە تا ئێستا ژاپۆن بووە بە یەکێک لە پێشکەوتووترین وڵاتەکانی سەر زەوی. ژمارەی دانیشتوانی دەگاتە ١٢٧ میلیۆن کەس.

ژاپۆن
日本国
Nippon-koku or Nihon-koku
Centered red circle on a white rectangle. Golden circle subdivided by golden wedges with rounded outer edges and thin black outlines.
سروود: 
Kimigayo
(君が代)
Government Seal of Japan
Seal of the Office of the Prime Minister and the Government of Japan
五七桐 (Go-Shichi no Kiri?)
پایتەخت
و گەورەترین شار
تۆکیۆ (de facto)
پۆتانەکان: Unable to parse latitude as a number:٣٥
زمانە فەرمییەکان None[١]
زمانە ناوچەییەکان Aynu itak, Ryukyuan languages, Eastern Japanese, Western ژاپۆنی، and several other Japanese dialects
National language ژاپۆنی
گرووپە ڕەگەزییەکان  ٩٨٫٥٪ ژاپۆنی، 0.5% کۆری، ٠٫٤٪ چینی، 0.6% other[٢]
ناوی هاووڵاتی Japanese
دەوڵەت Unitary parliamentary democracy and constitutional monarchy
 -  Emperor Naruhito
 -  Prime Minister Shinzo Abe
یاسادانەر Diet
 -  ئەنجومەنی باڵا House of Councillors
 -  ئەنجومەنی خواروو House of Representatives
Formation
 -  National Foundation Day 11 February 660 BC[٣] 
 -  Meiji Constitution ٢٩ تشرینی دووەم ١٨٩٠ 
 -  Current constitution ٣ ئایار ١٩٤٧ 
 -  Treaty of
San Francisco

٢٨ نیسان ١٩٥٢ 
ڕووبەر
 -  سەرجەم ٣٧٧٬٩٤٤ کیلۆمەتری چوارگۆشە [٤](62nd)
١٤٥٬٩٢٥ مایلی چوارگۆشە 
 -  ئاو (%) ٠٫٨
ژمارەی دانیشتوان
 -  بەراوردی ٢٠١١ 127,799,000[٥] (10th)
 -  سەرژمێریی ٢٠١٠ 128,056,026[٦] 
 -  چڕی ٣٣٧٫١ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (36th)
ھەڵەی دەربڕین: پیتێکی نەناسراو ھەیە "٣"کەس لە مایلی چوارگۆشە
GDP (PPP) بەراوردی ٢٠١١
 -  سەرجەم $4.440 trillion[٧] (4th)
 -  سەرانە $34,739[٧] (25th)
GDP (nominal) بەراوردی ٢٠١١
 -  سەرجەم $5.869 trillion[٧] (3rd)
 -  سەرانە $45,920[٧] (18th)
Gini  37.6 (2008)[٨] 
HDI (٢٠١١) increase 0.901[٩] (very high) (١٢th)
دراو Yen (¥) / En ( or ) (JPY)
ناوچەی کاتی JST (UTC+٩)
 -  ھاوین (DST) not observed (UTC+٩)
شێوازەکانی ڕێکەوتنووسین yyyy-mm-dd
yyyy年m月d日
Era yy年m月d日 (CE−١٩٨٨)
لای لێخوڕین left
پاوانی ئینتەرنێت .jp
کۆدی تەلەفۆن 81

جوگرافیادەستکاری

Japan satellite.jpg

ژاپۆن پێک دێت لەکۆمەڵێ دوورگە لە ڕۆژاوای ئۆقیانووسی ئارام کە ناوی دوورگەکانیش ھۆنشوو، ھۆکایدۆ، کیووشو و شیکۆکو،[١١] لەگەڵ نزیکەی ٦٠ ھەزار دوورگەی زۆر بچووک. ناوەڕاستی ژاپۆنیش لە زنجیرە چیا پێک دێت[١٢]

دانیشتواندەستکاری

بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی ژاپۆن ١٢٦٬٩٩٩٬٨٠٨ کەس بووە کە دەکاتە ١٬٧٥ لە سەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٦٬٢ ساڵە. ھەروەھا ٩٣ لەسەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.[١٣]

ئاییندەستکاری

زۆرینەی ژاپۆنییەکان پەیڕەوی لە بوودیزم و شینتۆ دەکەن.[١٤]ھەروەھا ڕێژەیەکی کەمیش باوەڕیان بە مەسیحییەت و ئیسلام و یەھودییەت ھەیە[١٥]

سەرچاوەکاندەستکاری

  1. ^ "法制執務コラム集「法律と国語・日本語」" (بە زمانی Japanese). Legislative Bureau of the House of Councillors. لە ڕێکەوتی ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ ھێنراوە. 
  2. ^ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref> ھەڵە؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری cia نەدراوە
  3. ^ According to legend, Japan was founded on this date by Emperor Jimmu, the country's first emperor.
  4. ^ "Japan Statistical Yearbook 2010" (PDF). Statistics Bureau. پەڕە 17. لە ڕەسەن (PDF)ەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥. لە ڕێکەوتی ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ ھێنراوە. 
  5. ^ "Official Japan Statistics Bureau estimate". Statistics Bureau. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٦ی ئابی ٢٠١٣. لە ڕێکەوتی ٠١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ ھێنراوە. 
  6. ^ "Preliminary Counts of the Population and Households". Statistics Bureau. لە ڕێکەوتی ٢٥ی شوباتی ٢٠١١ ھێنراوە. 
  7. ^ ی ا ب پ "Japan". International Monetary Fund. لە ڕێکەوتی ١٩ی نیسانی ٢٠١٢ ھێنراوە. 
  8. ^ "World Factbook: Gini Index". CIA. لە ڕێکەوتی ١١ی ئایاری ٢٠١١ ھێنراوە. 
  9. ^ "Human Development Report 2011" (PDF). UN. 2011. لە ڕێکەوتی ٠٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ ھێنراوە. 
  10. ^ http://fpcj.jp/old/e/mres/publication/ff/pdf_07/01_land.pdf
  11. ^ http://afe.easia.columbia.edu/japan/japanworkbook/geography/japgeo.html
  12. ^ http://web-japan.org/kidsweb/faq/geography02.html
  13. ^ Countries in the world (ranked by 2014 population)(ئینگلیسی). ماڵپەڕی Worldometers. سەردان لە ڕێکەوتی ٥ی ئایاری ٢٠١٥.
  14. ^ http://www.japan-guide.com/e/e629.html
  15. ^ https://en.wikipedia.org/wiki/Religion_in_Japan