بەڕازیل

دەوڵەتی باڵادەست لە ئەمریکای باشوور

پۆتانەکان: 15°45′S 47°57′W / 15.750°S 47.950°W / -15.750; -47.950

بەڕازیل (بە پورتوگالی: Brasil)، بە فەرمی کۆماری بەڕازیلی فیدراڵ (بە پورتوگالی:República Federativa do Brasil) سەبارەت بەم پەڕگەیە گوێ بگرە وڵاتێکە کە لە کیشوەری ئەمریکای باشوور ھەڵکەوتووە.

بەڕازیل
República Federativa do Brasil
سروود: سروودی نیشتیمانیی برازیل
پایتەختبەڕازیلیا
گەورەترین ساوپاولۆ
زمانە فەرمییەکان پورتوگالی
دەوڵەت کۆماری
 -  سەرۆک جایر بۆلسۆنارۆ
هەڵبژاردن سەرۆک هەڵدەبژێردری بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لە لایەن خەڵکەوە. 
 -  ڕزگاربوون لە داگیرکەریی پورتوگال ٧ی ئەیلولی ١٨٢٢ 
ژمارەی دانیشتوان
 -  بەراوردی  ٢١٣٬٣١٧٬٦٣٩ لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە 
 -  سەرژمێریی ٢٠٠٤ ١٨٤,١٠١,١٠٩ 
دراو ڕیالی برازیلی (BRL)
ناوچەی کاتی -٢ بۆ -٥ (UTC-٢ بۆ -٥)
لای لێخوڕین ڕاست
پاوانی ئینتەرنێت .br

برازیل گەورەترین وڵاتەکانی ئەمریکای باشوورە لەڕووی دانیشتووان و ڕووبەرەوە و، تەنھا وڵاتی ئەمریکای باشوورە کە بە زمانی پورتوگالی قسەی تیادا دەکرێت. بە پێنجەمین وڵات دادەنرێت لەڕووی ڕووبەرەوە لەسەر ئاستی جیھان. بە بەرھەمھێنانی قاوە و شەکر و کحوول و سۆیا و کانزا بەناوبانگە. لە باکوورەوە سنووری لەگەڵ گۆیانا و سۆرینام و گۆیانای فەڕەنسی و ڤەنزوێلا دا ھەیە، لە ڕۆژئاواوە لەگەڵ کۆڵومبیا و پیرۆ، لە باشوورەوە لەگەڵ بۆلیڤیا و پاراگوای و ئارجەنتین و ئوروگوای. لە ڕۆژھەڵاتەوە کەناری ئاتڵانتی. برازیل وڵاتێکی ئابووربەھێزە بە جۆرێک کە بە پلەی دەیەم دێت لە لیستی وڵاتانی جیھاندا بەپێی داھاتی ساڵانە. ھێڵی ئیستیوا بە ناویا دەچێ و بەشێکی زۆری ڕووباری ئەمازۆنی تیادا تێ دەپەڕێ لەبەر ئەمەش زەوییەکەی پڕە لە دارستانی ئیستوایی و ناوچەی کشتوکاڵیی تێدایە.

چاوگی ناوەکەدەستکاری

دوای توێژینەوەیەک کە پرۆفیسۆر ئەدێلینۆ ئەزفادۆر کردوویەتی گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە وشەی (برازیل) لە زمانی کێلتییەوە ھاتووە و لەوەیشە لە سەرچاوەیەکی فینیکییەوە وەرگیرابێت. لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتی برازیلدا بە ناوی درەختی (باو برازیل) ئەم ناوە ناسراوە و بەسراوەتەوە بە درەخت بە واتای داری برازیل کە جۆرە درەختێکە لە بەڕازیل گەشە دەکات و بەلای ڕەنگی سووردا دەچێت کە ھەناردە دەکرا بۆ ئەورووپا بۆ دروستکردنی بۆیە بەکار دەھات.

لە ساڵی ١٩٦٧ لە سەردەمی دەسەڵاتداریی سوپا ناوەکە گۆڕدرا بۆ کۆماری فیدراڵی بەڕازیل و تاکوو ئەمرۆش ھەر ئەو ناوە بەکار دەھێنرێت.

مێژوودەستکاری

جوگرافیادەستکاری

بەرزایییەکانی گۆیانا سنووری سروشتی پێک دەھێنێت بۆ وڵاتی بەڕازیل لەگەڵ ھەردوو وڵاتی ڤەنزوێلا و گۆیانا.

شوێندەستکاری

بەشی ڕۆژھەڵاتی ئەمریکای باشوور پێک دەھێنێت. بەڕازیل پێنجەمین وڵاتی جیھانە لەڕووی ڕووبەرەوە و، نزیکەی نیوەی کیشوەرەکە پێک دەھێنێت و سنووری لەگەڵ ھەموو وڵاتەکانی ئەمریکای باشووردا ھەیە جگە لە چیلی و ئیکوادۆر.

دانیشتوواندەستکاری

کێشە کۆمەڵایەتییەکاندەستکاری

ولاتێکی ھەژارن وای کردووە کار بکاتە سەر کێشەی کۆمەڵایەتییەکانی ئەو شوێنە.

چانددەستکاری

زمانەکاندەستکاری

زمانەکانی دانیشتووە ڕەسەنەکان و پەنابەراندەستکاری

ڕامیاریدەستکاری

گەشتوگوزاردەستکاری

لە ساڵی ٢٠٠٥ نزیکەی ٥ ملیۆن گەشتیار سەردانی بەڕازیلیان کردووە، داھاتی گەشتیاریی بەڕازیل ساڵانە ٤ ملیار دۆلاری ئەمریکییە و، ڕیزبەندیی ویلایەتەکانی بەڕازیل بەپێی زۆریی گەشتیاران کە ڕووی تێ دەکەن بەم جۆرەیە: ڕیۆ دی جانیرۆ ٣٤.٧%، سنتاکاتارینا ٢٥.١%، بارانا ٢٠.٣%، ساوپاولۆ ١٦%، پاھایا ١٥.٥%.

چالاکیی دانیشتوواندەستکاری

سەرڕوودەستکاری

ھەرێمی ئەمازۆندەستکاری

ھەرێمی باکووری ڕۆژھەڵاتدەستکاری

ھەرێمی فەلاتی ناوەڕاست و خواروودەستکاری

ئابووردەستکاری

چالاکیی ئابووریدەستکاری

کشتوکاڵ لە برازیلدەستکاری

ئاشپەزیی برازیلیدەستکاری

موزیکی برازیلیدەستکاری

گواستنەوەدەستکاری

گواستنەوەی ئاسمانییدەستکاری

گواستنەوەی ئەردیدەستکاری

وەرزشدەستکاری

تۆپی پێ گرینگترین وەرزشە لە بەڕازیل. ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل بە یەکێک لە باشترین ھەڵبژاردەکانی جیھان دادەنرێ و پاڵەوانی پێنج جامی جیھانییە. چەند وەرزشێکی تریش ھەن کە گرینگییەکی تایبەتییان پێ دراوە لە برازیل وەکو باسکە، بالە، وەرزشی ئازاد، تۆپی پێی ناوھۆڵ و، وەرزشی دیکە.

ھەروەھا بەڕازیل پێشوازیی لە چەند بۆنەیەکی وەرزشی کردووە: لە ساڵی ١٩٥٠ جامی جیھانی لە بەڕازیل ئەنجام درا، واش بڕیارە جامی جیھانیی ٢٠١٤ ھەر لەوێ ئەنجام بدرێ. بۆ یەکەم جاریش یارییە ئۆڵومپییەکان لە بەڕازیل ئەنجام دەدرێت دوای ئەوەی شاری ڕیۆ دی جانیرۆ ھەڵبژێردرا لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ بۆ ئەنجامدانی یارییە ئۆڵومپییەکانی ٢٠١٦.

بۆنە فەرمییەکاندەستکاری

ڕێکەوت ناو تێبینییەکان
١ی کانوونی دووەم سەرەتای ساڵی زایینی -
21 نیسان پشووی تیرادینتیس وەک ڕێزگرتنێک لە شۆڕشی میناس گیرایس لە ساڵی ١٧٨٩ دژی پورتوگالییەکان
١ی ئایار جەژنی کرێکاران بۆ ڕێزلێنان لە کرێکاران
٧ی ئەیلول جەژنی ڕزگاری ڕزگاری برازیل لە داگیرکردنیی پورتوگالی
١٢ی تشرینی یەکەم ( نوسا سینھورا اباریسیدا )
٢ی تشرینی دووەم ڕۆژی مردووان بۆ سەردانی گۆڕەکان
١٥ی تشرینی دووەم ڕاگەیاندنی کۆمار بە بۆنەی بوونی برازیل بە کۆمار لە ئیمپراتۆریەتەوە.
٢٥ی کانوونی یەکەم جەژنی لە دایکبوونی مەسیح ئاھەنگی لە دایکبوونی مەسیح

ولایەتە برازیلیەکاندەستکاری

 
ولایەتە برازیلیەکان
ناوی ویلایەتەکە ھێمای ویلایەتەکە پایتەخت شوێن
1 ئاکری AC ڕیو برانکو باکوور
2 ئەلاگواس AL ماسایو باکوور
3 ئامابا AP ماکابا باکوور
4 ئەمازۆن AM ماناوس باکوور
5 پاھیا BA سالڤادۆر ڕۆژھەڵاتی باکوور
6 سیارا CE ڤۆرتالیزا ڕۆژھەڵاتی باکوور
7 ئیسپیرینتۆ سانتۆ ES ڤیتۆریا ڕۆژھەڵاتی باکوور
8 گویاس GO گویانیا ناوەڕاستی ڕۆژھەڵات
9 مارانھاو MA ساولوێز ڕۆژھەڵاتی باکوور
10 ماتۆ گرۆسۆ MT گویابا ناوەڕاستی ڕۆژئاوا
11 ماتۆ گرۆسۆ دۆسۆل MS کامبۆ گراندی ناوەڕاستی ڕۆژئاوا
12 میناس گیرایس MG بیلۆ ھۆرۆزنتی ڕۆژئاوای ڕۆژھەڵات
13 پارا PA بێلێم باکوور
14 بارایبا PB جواو بیسوا ڕۆژھەڵاتی باکوور
15 بارانا PR کوریتینبا باشوور
16 بیرنامبوکو PE ریسڤی ڕۆژھەڵاتی باکوور
17 بیاوی PI تیریسینا ڕۆژھەڵاتی باکوور
18 ڕیۆ دی جانیرۆ RJ ڕیۆ دی جانیرۆ ڕۆژھەڵاتی باکوور
19 ڕیۆ گرادنی دونۆردی RN ناتال ڕۆژھەڵاتی باکوور
20 ڕیو گراندی دوسول RS بۆرتۆ ئالێگری باشوور
21 ڕوندوینا RO بۆرتۆ ڤالیۆ باکوور
22 ڕواریما RR بواڤیستا باکوور
23 سانتا کاتارینا SC فلۆڕیانۆبۆلیس باشوور
24 ویلایەتی ساوپاولۆ SP ساوپاولۆ ڕۆژھەڵاتی باکوور
25 سیرگیبی SE ئاراکاجۆ ڕۆژھەڵاتی باکوور
26 تۆکانیتس TO بەلمس باکوور
27 برازیلیا DF برازیلیا نیوەی ڕۆژئاوایی

سەرچاوەکاندەستکاری

بەستەرە دەرەکییەکاندەستکاری