کۆیە

شارۆچکەیەکە لە کوردستان


کۆیە یان کۆیسنجق شارێکی کوردستانە کە ناوەندی قەزای کۆیە سەر بە پارێزگای ھەولێرە. کۆیە دەکەوێتە ٧٩ کیلۆمەتری باشووری ڕۆژھەڵاتی شاری ھەولێر و ٧٥ کیلۆمەتر لە شاری کەرکووک دوورە و کەوتووەتە نێوان ھەر دوو چیای سەرکەشی باواجی و ھەیبەت سوڵتان و باشوری شارەکەش دەشتێکی گەورەیە و سەنتەری شارەکەش دەکەوێتە ناوچەیەکی نیمچە شاخاوی و ڕوبارێکیش بە لای ڕۆژھەڵاتی شارەکەدا تێ دەپەڕیت کە بە ڕووباری کۆیە دەناسرێ.[٤]

کۆیە
بە عەرەبی: کوی سنجق
بە ئینگلیزی: Koye
Koya-scaled-by-shkohomer.jpg
Koye.JPG
وێنەی سەرەوە:
شارۆچکەی کۆیە لە بەھاردا
وێنەی خوارەوە:
شارۆچکەی کۆیە لە ھاویندا
شارۆچکەی کۆیە
کۆیە is located in Kurdistan Region
کۆیە
کۆیە
کۆیە is located in Iraq
کۆیە
کۆیە
جێگە لە عێراقدا
کۆیە is located in Asia
کۆیە
کۆیە
جێگە لە ئاسیادا
پۆتانەکان: 36°04′58″N 44°37′43″E / 36.08289°N 44.62873°E / 36.08289; 44.62873پۆتانەکان: 36°04′58″N 44°37′43″E / 36.08289°N 44.62873°E / 36.08289; 44.62873
وڵات عێراق
ھەرێمی فێدراڵ ھەرێمی کوردستان[١]
پارێزگاپارێزگای ھەولێر
قەزاکۆیە
ڕووبەر
 • سەرجەم١٥ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٦ میلی چوارگۆشە)
بەرزایی
٦٠٠ مەتر (٢٬٠٠٠ پێ)
ژمارەی دانیشتووان
 • سەرجەم٤٤٫٩٨٧[٢]
سەرناوی دانیشتووکۆیی
زمان و ئایین
 • زمانکوردی(سۆرانی) و سوریانی
 • ئایینئیسلام(سوننە) و مەسیحی
 • ب پ م(٢٠١٧)٠٬٧٥٨[٣]
بەرز · ٢٦مین
ناوچەی کاتیUTC+٣:٣٠ (ناوچەی کاتی)
 • ھاوین (DST)UTC+٤:٣٠ (ھاوین)
تەلەفۆن٠٠٩٦٤

ناودەستکاری

ناوی شارۆچکەکە لە "کۆی" (بە تورکی "گوند") و "سانجاق" (بە تورکی "ئاڵا") وەرگیراوە، بەم شێوەیە کۆی سەنجەق واتا "گوندی ئاڵا". دواتر کوردان کردوویانەتە کۆیە.[٥]

مێژوودەستکاری

بەپێی نەریتی ناوچەکە، شارۆچکەی کۆیە لە لایەن کوڕی سوڵتانێکی عوسمانیەوە دامەزراوە کە ئاڵاکەی چاندووە و گارنیۆنێکی لە شوێنی بازاڕێکی وەرزی دامەزراندووە دوای شکستپێھێنانی یاخیبوونێک لە بەغدا، کۆمەڵگەی کۆیە بۆ یەکەمجار لە کۆتایی سەدەی ١٨دا باسی لێوە دەکرێت، کە بەھۆیەوە کۆمەڵگاکە گۆڕستانی تایبەتی خۆی ھەبوو.[٦]

ژمارەی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ١٩٤٧دا ٨١٩٨ کەس بووە، کە ٧٧٤٦ موسڵمان و ٢٦٨ جولەکە و ١٨٤ مەسیحی بوون. ٨٠-١٠٠ جولەکە لە گوندی بێتواتە بۆ ماوەی چەند مانگێک لە ساڵی ١٩٥٠ پەنایان بردە ناو شارۆچکەکە، قەبارەی کۆمەڵگەی ناوچەکە زیاد کرد بۆ ٣٥٠-٤٠٠ کەس، بۆیە بۆ ئەوەی یاوەری جولەکەکانی کۆیە بکەن کاتێک لە ساڵی دواتردا کۆچیان کرد بۆ ئیسرائیل. ژمارەی دانیشتووانی شاری کۆیە لە ساڵی ١٩٦٥ گەیشتە ١٠ ھەزار و ٣٧٩ کەس.[٧][٨]

شارۆچکە کە لە ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤ بە ھۆی ھێرشە ئاسمانییەکانی ئێرانەوە کراوەتە ئامانجی بنکەی پارتی دیموکراتی کوردستان و لە ئەنجامدا ھاووڵاتییەکی سڤیل گیانی لە دەستدا و سێ چەکداری پارتی دیموکراتی کوردستانیش برینداربوون.[٩] ساڵی ١٩٩٩ ئاشوورییەکانی گوندی ھەرمۆتە لە نزیکەوە ناڕەزایەتییان دەربڕی بەرامبەر بە دروستکردنی مزگەوتێک لە گوندەکەیان لە کۆیە.[١٠] زانکۆی کۆیە لە ساڵی ٢٠٠٣ دامەزراوە.[١١]

٣٥ خێزانی ئاشوری ئاوارەی مووسڵ لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ لە بینایەکی کڵێسا گۆڕدراوی شارۆچکەکەدا نیشتەجێ بوون، و تا نیسانی ٢٠١٥ نیشتەجێ نەکرابوون.[١٢] تا مانگی ئازاری ٢٠١٨، ٦٠ بنەماڵەی ئاشووری لە کۆیە نیشتەجێن. دانیشتوانی ئاشووری تاڕادەیەکی زۆر بە زمانی کوردی قسە دەکەن، بەڵام ھەندێکیان بەردەوامن لە قسەکردن بە زمانی سوریانی.[١٣] ھێرشێکی مووشەکیی ئێران بۆ سەر بارەگای حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە شارۆچکەکە لە ٨ی ئەیلولی ٢٠١٨دا ١٤ کەس شەھید بوون.[١٤]

ناوداراندەستکاری

سەرچاوەکاندەستکاری

  1. ^ Kurdistan Regional Government. KRG. سەردان لە ڕێکەوتی 2012-08-09.
  2. ^ [١], Rastlos.com. Retrieved 2014-01-04.
  3. ^ "Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org. Retrieved 2018-09-13.
  4. ^ "Koysenjaq". www.ishtartv.com. Retrieved 2021-04-14.
  5. ^ Mutzafi, Hezy (2004). The Jewish Neo-Aramaic Dialect of Koy Sanjaq (Iraqi Kurdistan). Otto Harrassowitz Verlag.
  6. ^ "The University". Koya University. Retrieved 29 April 2020.
  7. ^ "Iran rockets Kurdish parties' headquarters in Kurdistan Region's Koya". Rudaw Media Network. 8 September 2018. Retrieved 29 April 2020.
  8. ^ "Churches in Koya don't meet needs of Kurdistan's Christians". Rudaw Media Network. 13 March 2018. Retrieved 29 April 2020.
  9. ^ https://www.nytimes.com/1994/11/10/world/iranian-jets-bomb-kurdish-base-in-iraq-killing-1-and-hurting-3.html
  10. ^ Lalik, Krzysztof (2018). "Ethnic and Religious Factors of Chaldo-Assyrian Identity in an Interface with the Kurds in Iraqi Kurdistan". In Joanna Bocheńska (ed.). Rediscovering Kurdistan’s Cultures and Identities: The Call of the Cricket. Springer
  11. ^ https://www.koyauniversity.org/node/1
  12. ^ https://www.wvi.org/syria-crisis/article/displaced-christian-families-koya-appeal-not-be-forgotten
  13. ^ https://www.rudaw.net/english/kurdistan/13032018?keyword=ISIS
  14. ^ https://www.rudaw.net/english/kurdistan/08092018