نادیە موراد باسی تەھا لەدایکبووی ١٩٩٣،[١] کچەچالاکوانی ئێزدییە،[٢][٣] کە لەلایەن دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام لە ئابی ٢٠١٤ ڕفێندرا بۆ ماوەی سێ مانگ.[٤] نادیە موراد براوەی خەڵاتی نۆبێلی ئاشتییە. لەدوای ڕزگاربوونی لەدەست دەوڵەتی ئیسلامی، ناوبراو بانگھێشتی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کرا و لەوێ بارودۆخی ئێزدییەکانی ڕوونکردەوە، ھەروەھا لەلایەن چەندین کەسایەتی وڵاتان و سەرۆکوڵاتان دیداری لەگەڵکرا. لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨، بەھاوبەشی لەگەڵ دێنیس موکویگی خەڵاتی نۆبێلی لە ئاشتی پێدرا، لەبەرامبەر ھەوڵەکانیان بۆ کۆتایی ھێنان بە بەکارھێنانی تووندووتیژی سێکسی وەک چەکێک لەمیانی جەنگ و ململانێکان.[٥] بوو بەیەکەم ئێزدی کە ئەو خەڵاتە بەدەستبھێنێت.[٦]

نادیە موراد
نادیە موراد (٢٠١٧)
لەدایکبووننادیە موراد باسی تەھا
١٩٩٣
کوچو، شنگال
پیشەچالاکی مافی مرۆڤ
ساڵانی چالاکی٢٠١٤–ئێستا

ژیاندەستکاری

نادیە لە گوندی کۆچۆ لە شەنگال[٧] لەخێزانێکی ئێزدی لەدایکبوو کە خەریکی کشتووکاڵ بوون.[٨] ئەو کاتەی خوێندکاربوو و تەمەنی ١٩ ساڵان بوو، چەکدارانی داعش ھێرشیانکردە سەر گوندەکەی و ٦٠٠ کەسیان کووشت و لەنێویشاندا براکانی نادیە کووژران. ئەمەش جگە لە فڕاندن و بردنی زیاتر لە ٦٬٧٠٠ کچ و ژنە ئێزدییەکان وەک کۆیلە. لەو ساڵەدا، نادیە یەکێکبووە لەو کچانەی کە داعش لەگەڵ خۆی بردنی بۆ زیندانەکانی.[٩] نادیە لە ١٥ی ئابی ٢٠١٤ ڕفێندرا.[١٠] وەک کۆیلە لە موسڵ ڕاگیرا. نادیە لێیدرا، سووتێنرا بە جگەرە و دەستدرێژی سێکسی کرایە سەر. نادیە موراد بەسەرکەوتوویی لەدەستی داعش ڕزگاری بوو کاتێک ئەو کەسەی کەبەندی کردبوو دەرگاکەی بەسەر نادیە قوفل نەکردبوو. نادیە لەگەڵ دراوسێکەیان کە دەیتوانی بە قاچاغ نادیە لەژێردەستی داعش ڕزگاربکات و بیگەیەنێتە کەمپی پەنابەران لە شاری دھۆک، باشووری کوردستان.[١١] نادیە لە سەرەتاکانی مانگی ئەیلوول[١٢] یان تشرینی یەکەمی ٢٠١٤[١٠] ڕزگاری بوو لەژێردەستی داعش.

نادیە لەگەڵ قوربانییەکانی دیکەی کەمایەتییە ئاینییەکان لەکاتی دیدارێکیان لەگەڵ سەرۆککۆماری ئەمریکا دۆناڵد تڕەمپ لە ١٧ی تەممووزی ٢٠١٩.

لە شووباتی ٢٠١٥، نادیە یەکەمین شاھێدی خۆیدا بۆ ڕۆژنامەنووسانی ڕۆژنامەی بەلژیکی La Libre Belgique ئەمەش لەوکاتەی کە لە کەمپی ڕوانگە دەژیا لەناو کابینەیەکدا.[١٢] لە ٢٠١٥، نادیە بووە یەکێک لەو ژن و منداڵانەی کە سوودمەندبوون لە پڕۆگرامی پەنابەری ھەرێمی بادن-ڤویرتمبێرگ، لە ئەڵمانیا کە بووە ماڵێکی نوێ بۆ ئەو.[١٣][١٤]

ژیانی کەسیدەستکاری

نادیە لە ئابی ٢٠١٨، مارەبڕا لە ھاوڕێیەکی چالاکوانی ئێزدی بەناوی عابد شەمدین.[١٥][١٦]

چالاکییەکاندەستکاری

لە ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥، نادیە لە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان باسی لە کێشە گرفتەکانی کڕین، فرۆشتن و بەکۆیلەکردنی مرۆڤی کرد. ئەمەش یەکەمجاربوو ئەنجوومەنی ئاسایش باسی بابەتی کۆیلەداری بکات.[٨][١٧] نادیە موراد ڕۆڵی بالیۆز و قسەکاری گێڕاوە لەئاستی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی بۆ ھۆشیارکردنەوە لەبابەتی پەنابەری و کۆیلەکردن.[١٨] نادیە سەردانی کەمپی ئاوارەکان و ڕزگاربووەکانی کردووە بۆئەوەی گوێ لە قسەکان و شایەتییەکانیان بگرێت لەبارەی قوربانیدانیان وەک کۆیلە و جینۆسایدکردنی ئێزدییەکان.[١٩]

 
نادیە موراد لە ڤیەننا، لەکاتی بەشداریکردنی لەیەکێک لە پانێلەکان دەربارەی مافەکانی مرۆڤ.

لە ئەیلوولی ٢٠١٦، ئەمەل کلوونی لەبەردەم ئۆفیسی تاوان و ماددەھۆشبەرەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان قسەی لەبارەی بڕیارەکانی نادیە کرد کە لە حوزەیرانی ٢٠١٦ دایبوو،[٢٠] کە ناوبراو دەبێتە نوێنەری نادیە وەک لایەنی یاسایی لەدژی فەرماندەکانی داعش.[١٨][١٩][٢١] کلوونی لە وەسفی جینۆساید، دەستدرێژی سێکسی و کۆیلەکردن لەلایەن داعش وتی ئەوان کارگەی شەیتانی بیۆکراتین. ھەروەھا داعشی وەک بازاڕێکی کۆیلەکردنی مرۆڤ بەشێوەی ئۆنلاین وەسفکرد کە تاکوو ئێستاش لە فەیسبووک و تۆڕەکانی دیکە لە ڕۆژھەڵاتی ناوین بەردەوامە.[٩] نادیە لەبەرامبەر چالاکییەکانی چەندجارێک ھەڕەشە لەسەر سەلامەتی خۆی درووستبووە.[٨]

لە ئەیلوولی ٢٠١٦، نادیە ڕێکخراوێکی قازانج نەویستی بەناوی Initiative دامەزراند بۆ ھۆشیارکردنەوە و ھاوکاریکردنی قوربانیانی دەستدرێژی سێکسی و جینۆساید.[٢٢] ڕێکخراوەکەی نادیە لەبۆنەیەک لەلایەن تینا براون ئاشکراکرا لە نیویۆرک. لەھەمان مانگدا، نادیە وەک باڵیۆزی چاکەخوازی نەتەوەیەکگرتووەکان وەک شکۆی ڕزگاربووانی کۆیلەکردنی مرۆڤ ھەڵبژێردرا.[٢٣]

 
پۆستەری نادیە لە لالش، وێنەی نادیە لەکاتی قسەکردنی لە ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان.

لە ٣ی ئایاری ٢٠١٧، نادیە چاوی بە پاپا فرانسیس و پۆل گاگەر کەوت لە شاری ڤاتیکان. لەکاتی دیدارەکەی، نادیە داوای ھاوکاریکرد بۆ ئەو ئێزیدییانەی کە ھێشتا لەچنگی داعش ماون، ھەروەھا سووپاسی ڤاتیکانی کرد بۆ ئەو پشتگیرییانەی لە کەمایەتییە نەتەوەیی و ئاینییەکانی کردووە، وە باسی لە درووستکردنی ھەرێمێکی ئۆتۆنۆمیکرد بۆ کەمایەتییەکان. ھەروەھا نادیە تیشکی خستەسەر چارەسەرە ھەنووکەییەکان و ئەو ئالنگارییانەی کە تووشی کەمایەتییە ئاینییەکانی عێراق و سووریا ھاتووە لە ونبوون لە زێدی خۆیان و بەپەنابەربوونیان.[٢٤]

لە ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧، یادەوەرییەکانی نادیە لەکتێبی «دوایین کچ، چیڕۆکی ھێزی من و جەنگانم لەدژی دەوڵەتی ئیسلامی» لەلایەن گرووپی پەبلیشین کرۆون بڵاوکرایەوە.[٢٥][٢٦] لە ساڵی ٢٠١٨، دەرھێنەر ئەلێکسەندریا بۆمباخ فیلمێکی بەڵگەنامەیی (دۆکیومێنتاری) لەسەر ژیان و قوربانیدانی نادیە موراد بەناوی (لەسەر شانەکانی ئەو) بەرھەمھێنا.[٢٧][٢٨][٢٩]

لە ساڵی ٢٠١٩، نادیە لە دووەمین کۆڕبەندی ئازادی ئایینی بەشداربوو،[٣٠] لەوێ باسی چیڕۆکی ژیانی خۆیکرد لەگەڵ ئەو ئالنگارییانەی کە ڕووبەڕووی ئێزیدییەکان ھاتوونەتە پێش دوای پێنج ساڵ لە ٣ی ئابی ٢٠١٤ کە داعش ھێرشی کردە سەریان،[٣١][٣٢] نادیە پێشنیاری خۆی بەپێنج خاڵ خستەڕوو.[٣٣][٣٤] نادیە لەم کۆڕبەندە وەک یەکێک لە قوربانییە جیھانییەکان بانگێشت کرابوو. لەپاڵ کۆڕبەندەکە لە ڕۆژی ١٧ی تەممووزی ٢٠١٩، نادیە چاوی کەوت بە سەرۆککۆماری ئەمریکا دۆناڵد ترامپ لە نووسینگەی ھێلکەیی لەناو کۆشکی سپی. لە دیدارەکەیدا، نادیە باسی چیڕۆکی خۆی و لەدەستدانی خێزانەکەی لەنێویاندا دایکی و شەش براکەی بۆ تڕەمپ کرد و داوای لێکرد کە شتێک بکات بۆ ئێزدییەکان.[٣٥]

کتێبدەستکاری

  • دوایین کچ، چیڕۆکی ھێزی من و جەنگانم لەدژی دەوڵەتی ئیسلامی (بە ئینگلیزی: The Last Girl: My Story of Captivity, and My Fight Against the Islamic State)، بە زمانی ئینگلیزی بڵاوکرایەوە لە ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧.[٢٥]
  • ژیانی نادیە موراد لەکتێبێک بەزمانی ئەڵمانی، "Nadia Murad: Ich bin eure Stimme: Das Mädchen, das dem Islamischen Staat entkam und gegen Gewalt und Versklavung kämpft" لە ٣١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە.[٣٦]

فیلمەکاندەستکاری

خەڵات و شانازییەکاندەستکاری

  • ٢٠١٦: باڵیۆزی چاکەخوازی وەک شکۆیەک بۆ ڕزگاربووانی دەست کۆیلایەتیکردنی مرۆڤ لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکان.[٩][٣٨]
  • ٢٠١٦: خەڵاتی ڤاللاڤ ھاڤیل بۆ مافەکانی مرۆڤ[٣٩]
  • ٢٠١٦: خەڵاتی ساخارۆڤ بۆ ئازادی بیرووڕا (بەھاوبەشی لەگەڵ لەمیا بەشار)[٤٠][٤١][٤٢]
  • ٢٠١٨: خەڵاتی نۆبێل لە ئاشتی (بەھاوبەشێ لەگەڵ دینیس مەکویگی)[٤٣]
  • ٢٠١٩: خەڵاتی بامبی[٤٤]

سەرچاوەکاندەستکاری

  1. ^ By Editorial Staff (20 August 2018). "Iraqi Yazidi human rights activist Nadia Murad gets married". Kurd Net - Ekurd.net Daily News. 
  2. ^ Murad، Nadia؛ Krajeski، Jenna (7 November 2017). The Last Girl: My Story of Captivity and My Fight Against the Islamic State (بە زمانی ئینگلیزی). Little, Brown Book Group. ISBN 978-0-349-00976-6. 
  3. ^ Siddique، Haroon؛ Maclean، Ruth (5 October 2018). "Nobel peace prize 2018 won by Denis Mukwege and Nadia Murad – as it happened". The Guardian. 
  4. ^ Westcott، Lucy (19 March 2016). "ISIS sex slavery survivor on a mission to save Yazidi women and girls". Newsweek. لە ڕێکەوتی ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦ ھێنراوە. 
  5. ^ "The Nobel Peace Prize 2018". خەڵاتی نۆبێل. ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨. لە ڕێکەوتی ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ ھێنراوە. 
  6. ^ "Nobel Peace Prize winner Nadia Murad". BBC News. 5 October 2018. 
  7. ^ "Who is the Nobel Peace Prize 2018 winner Nadia Murad?". The National. 
  8. ^ ی ا ب Murad Basee Taha، Nadia (16 December 2015). "Nadia Murad Basee Taha (ISIL victim) on Trafficking of persons in situations of conflict – Security Council, 7585th meeting" (Video). United Nations Television (UNTV). لە ڕێکەوتی ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦ ھێنراوە. 
  9. ^ ی ا ب "Appointment Ceremony of Ms. Nadia Murad Basee Taha As UNODC Goodwill Ambassador for the Dignity of Survivors of Human Trafficking on the Occasion of the International Day of Peace" (Video). United Nations Television (UNTV). 16 September 2016. لە ڕێکەوتی ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦ ھێنراوە. 
  10. ^ ی ا Alter، Charlotte (20 December 2015). "A Yezidi Woman Who Escaped ISIS Slavery Tells Her Story". Time. لە ڕێکەوتی ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ ھێنراوە. 
  11. ^ Collard، Rebecca (13 July 2018). "He Helped Iraq's Most Famous Refugee Escape ISIS. Now He's the One Who Needs Help". Time (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ ھێنراوە. 
  12. ^ ی ا Lamfalussy، Christophe (22 February 2015). "La sixième nuit j'ai été violée par tous les gardes, Salman a dit: elle est à vous maintenant". 
  13. ^ Alter، Charlotte (20 December 2015). "Yezidi Girl Who Escaped Isis Sex Slavery: Please Help Us". Time. لە ڕێکەوتی ١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦ ھێنراوە. 
  14. ^ Whyte، Lara (18 February 2016). "'Every Part of Me Changed in Their Hands': A Former ISIS Sex Slave Speaks Out". Broadly. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٤ی ئابی ٢٠١٦. لە ڕێکەوتی ١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦ ھێنراوە. 
  15. ^ https://www.knnc.net/Details.aspx?jimare=5758
  16. ^ "Yazidi Islamic State survivor gets engaged". BBC News. 20 August 2018. 
  17. ^ "ظهورجريء للفتاة الازيديية نادية مراد ابكى اعضاءً في مجلس الامن وصفق لها الحاضرون". عراق برس. 18 December 2015. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 4 August 2017. لە ڕێکەوتی ٠٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ ھێنراوە. 
  18. ^ ی ا Harris، Elise (19 September 2016). "Amal Clooney, George's wife, takes on U.N. and ISIS". The Washington Times. لە ڕێکەوتی ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦ ھێنراوە. 
  19. ^ ی ا McFadden، Cynthia؛ Whitman، Jake؛ Rappleye، Hannah (19 September 2016). "Amal Clooney Takes on ISIS for 'Clear Case of Genocide' of Yazidis'". NBC News. لە ڕێکەوتی ١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦ ھێنراوە. 
  20. ^ Allum، Cynthia (9 June 2016). "Exclusive: Amal Clooney to represent ISIS survivor Nadia Murad and victims of Yazidi genocide". The New York Times. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧. لە ڕێکەوتی ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦ ھێنراوە. 
  21. ^ Lara، Maria Mercedes (19 September 2016). "Watch: Amal Clooney Reveals She and George Talked About the 'Risks' of Taking on ISIS – 'I Mean, This Is My Work'". People. لە ڕێکەوتی ١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦ ھێنراوە. 
  22. ^ "Nadia's Initiative". Uncommon Union. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧. لە ڕێکەوتی ٠٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ ھێنراوە. 
  23. ^ del Campo، Carlos Gomez (16 September 2016). "Human trafficking survivor Nadia Murad named UNODC Goodwill Ambassador". United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). لە ڕێکەوتی ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦ ھێنراوە. 
  24. ^ "A Meeting with his Holiness Pope Francis". nadiamurad.org. 8 May 2017. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 28 October 2017. لە ڕێکەوتی ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ھێنراوە. 
  25. ^ ی ا "The Last Girl". nadiamurad.org. 17 August 2017. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 27 December 2017. لە ڕێکەوتی ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ھێنراوە. 
  26. ^ @NadiaMuradBasee (23 October 2017). "Honored to announce my memoir THE LAST GIRL will be published by @CrownPublishingGroup on Nov 7th" (Tweet) – بە Twitter. 
  27. ^ Weissberg، Jay؛ Weissberg، Jay (28 January 2018). "Film Review: 'On Her Shoulders'". Variety (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی ١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  28. ^ Ehrlich، David؛ Ehrlich، David (20 January 2018). "'On Her Shoulders' Review: A Documentary About Yazidi Activist Nadia Murad Becomes an Essential Portrait of the Strength Required to Speak Up — Sundance 2018". IndieWire (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی ١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  29. ^ Minow، Nell. "On Her Shoulders Movie Review (2018) | Roger Ebert". www.rogerebert.com (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی ١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  30. ^ "Ministerial to Advance Religious Freedom". 
  31. ^ Ochab، Ewelina U. "Nadia Murad Explains The Blueprint To Help Religious Communities In Iraq". Forbes (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی 2019-08-02 ھێنراوە. 
  32. ^ Ministerial To Advance Religious Freedom (Tuesday Part 2 of 3) (بە زمانی ئینگلیزی)، لە ڕێکەوتی 2019-08-02 ھێنراوە 
  33. ^ Ochab، Ewelina U. "Nadia Murad Explains The Blueprint To Help Religious Communities In Iraq". Forbes (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی 2019-08-02 ھێنراوە. 
  34. ^ Ministerial To Advance Religious Freedom (Tuesday Part 2 of 3) (بە زمانی ئینگلیزی)، لە ڕێکەوتی 2019-08-02 ھێنراوە 
  35. ^ Saffeya Ahmed. "Trump Oval Office exchange with Nobel Peace Prize winner highlights tension over immigration". CNN. لە ڕێکەوتی 2019-08-02 ھێنراوە. 
  36. ^ ژیانی نادیە موراد لەکتێبێک بەزمانی ئەڵمانی.
  37. ^ On Her Shoulders review – the heartbreaking life of Nadia Murad, survivor of genocide، ماڵپەڕی گاردیان (بەزمانی ئینگلیزی)، لە ١٠ی ئازاری ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  38. ^ Monasebian، Simone (14 September 2016). "Nadia Murad Basee Taha to be appointed Goodwill Ambassador by United Nations Office on Drugs and Crime on 16th September". United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). لە ڕێکەوتی ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦ ھێنراوە. 
  39. ^ "Václav Havel Human Rights Prize 2016 awarded to Nadia Murad". PACE News. لە ڕێکەوتی ٠٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ ھێنراوە. 
  40. ^ "Why I am nominating Nadia Murad for Sakharov Prize". Beatriz Becerra. 12 September 2016. لە ڕێکەوتی ٠٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ ھێنراوە. 
  41. ^ Becerra Basterrechea، Beatriz (20 July 2016). "Yazidi genocide victims deserve European Parliament prize". EurActiv. لە ڕێکەوتی ٠٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ ھێنراوە. 
  42. ^ "EU Parliament awards Sakharov prize to Yazidi women". 27 October 2016. 
  43. ^ Callimachi، Rukmini؛ Gettleman، Jeffrey؛ Kulish، Nicholas؛ Mueller، Benjamin (5 October 2018). "Nobel Peace Prize Awarded to Denis Mukwege and Nadia Murad for Fighting Sexual Violence". The New York Times. لە ڕێکەوتی ٠٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ ھێنراوە. 
  44. ^ "Friedensnobelpreisträgerin Nadia Murad mit Bambi geehrt". landeszeitung.de (بە زمانی ئەڵمانی). 2019-11-21. لە ڕێکەوتی 2019-12-07 ھێنراوە. 

بەستەرە دەرەکییەکاندەستکاری