قەزای بەردەڕەش

بەردەڕەش ٧٠ کم باکووری ڕۆژئاوای ھەولێری پایتەخت، ٣٢ کم باکووری ڕۆژھەلاتی مووسڵ، قەزایەکە سەر بە پارێزگای دھۆک.

قەزای بەردەڕەش
قەزا
گۆران
وڵات عێراق
ھەرێم ھەرێمی کوردستان
پارێزگاپارێزگای دھۆک
ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٠)
 • سەرجەم١١٨٬٨٤١
ناوچەی کاتیAST (UTC+٣)

جوگرافیای بەردەڕەشدەستکاری

قەزای بەردەڕەش دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەلاتی پارێزگای دھۆک و دەکەوێتە نێوان زێی گەورە لەلای ڕۆژھەڵات و ڕووباری خازر لەلای ڕۆژاوا و سنووری قەزاکە بەم شێوەیە.

  • باکوور: قەزای ئاکرێ و قەزای شێخان
  • ڕۆژھەلات: قەزای ئاکرێ و زێی گەورە
  • ڕۆژاوا: قەزای شێخان و ڕووباری خازر و قەزای حەمدانییە
  • باشوور: پارێزگای ھەولێر

ژمارەی دانیشتوانی سەنتەری قەزای بەردەڕەش زیاترە لە ٢٦٬٥٣٥ کەس. گوندەکانی سەر بە سەنتەری قەزا: زمزمۆک، مەم و زین، ئامیان، ئامیانۆک، شیوەرە، زەوی ڕەش، کانیلان.

بە قەزابوونی بەردەرەشدەستکاری

لەبەر ئەوەی شوێنی بەردەرەش شوێنێکی ستراتیژییە و دەکەوێتە نێوان شاری مووسل و قەزای ئاکرێ و ھەردوو پارێزگای دھۆک و ھەولێری پایتەخت پێکەوە دەبەستێتەوە، و ڕووبەری دەڤەرەکە٣٩٩٬٢٠٠ دۆنم زەوی کشتوکاڵییە و ژمارەی دانیشتوانی زیاتربوو لە ١٣٠٬٠٠٠ کەس، و لەبەر تێپەڕبوونی ١١٦ ساڵ بەسەر بە ناحیە بوونی، بڕیاری بە قەزای بوونی بەردەرەش دەرچوو لەلایەن حکوومەتی ھەرێمی کوردستانەوە.[١] بەپێی بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیرانی ھەرێمی کوردستان کابینە پێنجەم، ژمارە ١٠ لە ١٢/١٠/٢٠٠٦ بەردەرەش بوو بە قەزای و دوو ناحیەی نوێش ھاتنە دامەزراندن لەگەڵ بەستنەوەی ناحیەی کەلەک بە بەردەرەِش؛ و ئێستاش قەزای بەردەڕەش لەم سێ ناحیە یە پێک دێت:

لە دوای دەرچوونی بڕیاری بە قەزا بوونی بەردەڕەش، لە ڕێورەسمێکدا لە ٨/٤/٢٠٠٧ بڕیارەکە جێبەجێ کرا و مازن محەممەد سەعید وەکو یەکەم قایمەقامی قەزای بەردەڕەش دەستنیشان کرا.

ناحیەی دارەتوودەستکاری

دارەتوو یەکێکە لەو ناحیانەی کە لە دوای بە قەزابوونی بەردەڕەش بووەتە ناحیە، و ژمارەی دانیشتوانی زیاترە لە ٢٨٬٨٢٦ کە و لە ٢٩ گوند پێکھاتووە:

  • زەنگەنان
  • مۆریلان
  • دووسەرە
  • بەنێنان
  • کەونەباک
  • تربە سپی
  • خەندەک
  • خاروک
  • درین بۆت
  • دالەرێ
  • بارەوان گەورە
  • گەلوک
  • شەمسەخر
  • بارەوان کچکە
  • شیخالک کوراو
  • دوگوندان گەورە
  • گردەپان
  • دوگوندان کچکە
  • ھنجیروک نوی
  • خرابە یاسین
  • قادسیە گەورە
  • ھنجیروک کەون
  • گربدەو نوێ
  • کێلی
  • گوندی ئەحمەد بەگ
  • قادسیە کچکە، قادسی زێباری
  • بیوک
  • گربدەو کەون
  • گومەزەرد

ناحیەی ڕۆڤیادەستکاری

ڕۆڤیا یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای بەردەرەش و ژمارەی دانیشتوانی زیاترە لە ٢٩ ھەزار کەس و لەم گوندانە پێکھاتووە:

  • یەکمالە
  • کانی ئەسپان کچکە
  • دولیجان گەورە
  • زیلکە عبدالعزیز
  • کانی ئەسپان گەورە
  • قەرەناز
  • دولیجان ێالح
  • گرگە جو
  • نەزراوە
  • دولیجان کتو
  • جوجەر گەورە
  • دیناران
  • دولیجان تارق
  • جوجەر کچکە
  • ئومەرسینان
  • کەندالە سور
  • جەنگە
  • گربەویل گەورە
  • پەلاسان
  • شیخانوک
  • گربەویل کچکە
  • توبزاوە گەورە
  • سێگردک
  • علیشانە
  • توبزاوە کچکە
  • خرابە یاسین
  • پیربوب
  • ئیسماوە
  • خرابە سعدون
  • دوستەک
  • بامەرزێ
  • بەردە سۆر
  • حەسەنییە
  • خەمیس کچک
  • بەردە زیو
  • ئەللاھی
  • پیرچاوش
  • چەمە
  • خرابە واش
  • دەربیستان گەورە
  • گریگا
  • دەربیستان کچکە

ناحیەی کەلەکدەستکاری

کەلەک لە ساڵی ١٨٨٠ سەر بە دەڤەری شێخان بوو، و لە ساڵی ١٩٣٠ بە قەزای ئاکرێوە بەستراوە تاوەکو ١٩٦٨ کە جارێکی تر بەستراوەتەوە بە قەزای حەمدانییە. کەلەک لە ساڵی ١٩٧٢ بووەتە ناحیە و ٢٨ گوند لەخۆی دەگرێت و سەر بە قەزای حەمدانییە بووە، تاوەکو ١١/٦/١٩٨٧ ناحیەی کەلەک ھەلوەشێندرایەوە و لەگەڵ ھەر ٢٨ گوندەکانی بەسترانەوە بە سەنتەری قەزای حەمدانییەوە، لە دوای ڕاپەرینی بەھاری ١٩٩٠، کەلەک لەگەڵ چەند گوندێکی وەکو کەورە سۆر، گەویلان بۆت، کۆمەلگای بشیریان ئازاد کران و لە ساڵی ١٩٩٧ بە بڕیارێکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بە قەزای ئاکرێ بەسترایەوە. لەدوای بە قەزا بوونی بەردەڕەشیش، کەلەک بە قەزای بەردەڕەش بەسترایەوە. ژمارەی دانیشتوانی ئەم ناحیەیە زیاترە لە ٣١٬٣٠٥ کەس و لەم گوندانە پێکھاتووە.[١]

  • کومەلگەی بشیریان
  • شیخەمیر
  • کەورەسۆر
  • بەدەنەی بچووک
  • گەویلان بۆتان
  • بەدەنەی گەورە
  • گەویلان ئازاد
  • ترجلە
  • ئاج قەلا گەورە
  • زەھرە خاتون
  • گوبەیبا
  • نازمییە
  • مفتییە
  • خازری نوی
  • ئاچ قەلا بچووک
  • زەنگل
  • بحرە (شیرەکان)
  • گولە بور
  • تل اسود کچکە
  • تولەبەن
  • تل اسود گەورە
  • گەزەکان
  • جەمە کور
  • قەسروک
  • حسن شام
  • تورکماس
  • سیودینان
  • منگوبە
  • علیاوە

سەرچاوەکاندەستکاری

  1. ^ ی ا ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref> ھەڵە؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری test نەدراوە