پەڕەی سەرەکی بکەرەوە

ئویغورەکان بەشێکن لە نەتەوەکانی لقی تورکی ڕەگەزی زەرد کە دەگەڕێنەوە بۆ ھۆزە پەرتەوازەکانی گەلانی مەنگۆل، بەشی ھەرە زۆری نەتەوەی ئویغور موسڵمانی سوننە‌ن.‌ بەپێی ئامارێکی ساڵی ٢٠٠٨، ژمارەیان دەگاتە (٤١) میلیۆن کەس لە جیھاندا، کە بەشی ھەرە زۆریان دەکەوێتە ھەرێمی شینجیانگی چینی و باقی تری نەتەوەی ئویغور بەسەر دەوڵەتەکانی تر دابەش دەبن وەک کازاخستان، مەنگۆلیا، تورکیا، ئەفغانستان، پاکستان، ئەڵمانیا، ئیندۆنیزیا، ئوسترالیا، تایوان،سعودیە‌. نەتەوەی ئویغور ١٠ سەدە بەرلە ئێستا خاوەن دەوڵەتی سەربەخۆی خۆیان بوون بە ناوی تورکستانی ڕۆژھەڵات، بەڵام لە ساڵانی ١٧٥٩ و دواتریش ١٧٨٦ بەشێکی گەوەری لکێنرا بە چینەوە و لە ساڵی ١٩٥٠دا بەیەکجارەکی بووە بەشێک لە چینی کۆمۆنیستی. لە ساڵانی ١٩٣٣ و ١٩٤٤ ئویغورییەکان توانیان خۆیان لە دەسەڵاتی چین ڕزگاربکەن، بەڵام ئەم سەربەخۆییە زۆری نەخایاند و خێرا کەوتنەوە ژێر دەستەڵاتی ئەو وڵاتە.

ئویغور
ناوچەکان بە ژمارەی دانیشتوانی بەرچاو
 چین (شینجیانگ) ٨٬٣٩٩٬٣٩٣ (٢٠٠٠) [١]
 کازاخستان ٢٢٣٬١٠٠ (٢٠٠٩) [٢]
 قرغیزستان ٤٩٬٠٠٠ (٢٠٠٩) [٣]
زمانەکان

ئویغوری

ئایین

ئیسلامی سوننە‌

گرووپە ڕەگەزییە پێوەندیدارەکان

تورک

Khotan-fabrica-alfombras-d06.jpg

لە ساڵی ٢٠٠٤دا ئویغورییەکانی تاراوگە٬ حکوومەتێکیان لە تاراوگە دروست کرد کە ئەنوەر یوسف سەرۆکایەتی دەکات و خاوەن دەستوورە.[ژێدەر پێویستە]

ئویغورەکان لە سەدەی بیست و یەکدا بەردەوام لە چین چەوساونەتەوە. بۆ نموونە دەیان مزگەوتیان لەلایەن حکوومەتی چینەوە ڕووخێنراوە.[٤]

سەرچاوەکاندەستکاری

  1. ^ Chen، Yangbin (2008). Muslim Uyghur Students in a Chinese Boarding School. Lexington Books. پەڕە 9. In 1990, the Uyghur population was 7,214,431, the Hui population 8,602978, according to data from the fourth national census. China's Population Statistics Yearbook 1990, www.147.8.31.44/fulltextc/disknj/nj73/10/000012.pdg, viewed on 23 July 2006. In 2000, the Uyghur population was 8,399393, and the Hui population 9,816805, according to data from the fifth national census. Tabulation of the 2000 Population Census of the People's Republic of China. China Statistics Publishing House (2002), 218–221. 
  2. ^ Агентство Республики Казахстан по статистике :Итоги переписи населения Республики Казахстан 2009 года Archived ٨ی شوباتی ٢٠١٠, لە وەیبەک مەشین....Численность населения Республики Казахстан по итогам переписи населения 2009 года на момент счета на 12 часов ночи с 24 на 25 февраля 2009г. составила 16004,8 тыс. человек . Доля уйгуров в общей численности населения страны составила – 1,4%.Численность казахов увеличилась по сравнению с предыдущей переписью на 26,1% и составила 10098,6 тыс. человек. Увеличилась численность узбеков на 23,3%, составив 457,2 тыс. человек, уйгур - на 6%, составив 223,1 тыс. человек. Снизилась численность русских на 15,3%, составив 3797,0 тыс. человек; немцев - на 49,6%, составив 178,2 тыс. человек; украинцев – на 39,1%, составив 333,2 тыс. человек; татар – на 18,4%, составив 203,3 тыс. человек; других этносов – на 5,8%, составив 714,2 тыс. человек.
  3. ^ Национальный статистический комитет Кыргызской Республики : Перепись населения и жилищного фонда Кыргызской Республики 2009 года в цифрах и фактах - Архив Публикаций - КНИГА II (часть I в таблицах) : 3.1. Численность постоянного населения по национальностям
  4. ^ "The Guardian: Bulldozing mosques: the latest tactic in China's war against Uighur culture".