چواردە خاڵەکەی ویڵسن

چواردە خاڵەکەی ویڵسن بریتیە لەو چواردە بنەمایەی کە سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، وودرۆ ویڵسن کۆنگرێسی پێ کۆکردەوە لە ٨ی ڕێبەندانی ساڵی ١٩١٨دا. ئەم خاڵانە بە وتەی ویلسۆن بۆ پاراستنی ئاشتی لە دنیای دوای شەڕی جیھانیی یەکەم دابین کرابوون. لە خاڵی ١٢یەمی بڕیارنامە ئاماژە بە سەربەخۆیی نەتەوەکانی ژێر دەستی عوسمانی کراوە کە کوردیش یەکێک بووە لەو نەتەوانە. دواتر ئەم مافە سەربەخۆییە بۆ کوردەکان لە پەیمانی سیڤەردا بەدی ھات.[١] نەخشەیەکیشی خستە بەردەم کۆنگرێس بۆ دیاریکردنی سنوورەکانی کوردستانی گەورە.[٢]

دەقی ئەسڵی چواردە خاڵەکەی ویڵسن ٨ی کانوونی دووەمی ١٩١٨.
نەخشەکەی ویڵسن بۆ ئەرمینیا و کوردستان

خاڵەکاندەستکاری

کورت کراوەی چواردە خاڵەکە:

  1. بێستانی سیاسەتە شاراوەکان و بەستنی پەیمانی ئاشتی لە نێوان بەشداربووانی شەڕی جیھانیی یەکەم
  2. ئازادکردنی ھاتوچوو لە زەریاکاندا
  3. لابردنی بەربەستکاریە گومرگیەکان و ئازادکردنی بازرگانی
  4. کەمکردنەوەی ڕادەی چەکەکان
  5. کۆتایی ھێنان بە شەڕ و پێکدادان لە سەر موستەعمەرەکان
  6. خاڵیکردنی خاکی ڕووسیا
  7. سەربەخۆیی بەلجیکا
  8. خاڵیکردنی فەڕانسە و گەڕاندنەوەی ئەلزاس و لورن بە خاکەکەی
  9. دیاریکردنەوەی دووبارەی سنوورەکانی ئیتالیا
  10. ئوتۆنۆمی کەمینەکانی (ئەقەلییەت) ئیمپراتۆری نەمسا- مەجارستان
  11. خاڵیکردنی خاکی سربیا و مۆنتینیگرۆ و ڕۆمانیا و چارەسەرکردنی کێشەکانی بالکان
  12. سەربەخۆیی نەتەوەکانی ژێردەستی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و نێونەتەوەیی کردنی داردانێل
  13. سەربەخۆیی دووبارەی پۆڵەندا
  14. پێکھێنانی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان[٣]

سەرچاوەکاندەستکاری

  1. ^ "وەشانی ئەرشیڤکراو". Archived from the original on ١٩ی ئایاری ٢٠٠٩. Retrieved ٢٩ی ئایاری ٢٠٠٩. Check date values in: |accessdate=, |archivedate= (help)
  2. ^ جۆن برۆیک (6ی کانوونی تشرینی دووەمی 2019). "بۆچی کوردستانێک بوونی نیە". Archived from the original on ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩. Retrieved ٩ی تشرینی دوومی ٢٠١٩. Check date values in: |accessdate=, |date=, |archive-date= (help)
  3. ^ http://books.google.ie/books?id=ia5tHVtQPn8C&pg=PA41&dq=%22fourteen+points%22+%22+through+the+Dardanelles%22&hl=en&sa=X&ei=EWnvUN_bDMO5hAelt4HIDw&sqi=2&ved=0CC8Q6AEwAQ#v=onepage&q=%22fourteen%20points%22%20%22%20through%20the%20Dardanelles%22&f=false Archived ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣, لە وەیبەک مەشین.