مەسنەوی

(ڕەوانەکراوە لە مەسنەوی مەعنەویەوە)
چاپێكی كۆنی كتێبی م‏‏‏ە‏‏‏سنەوی م‏‏‏ە‏‏‏ولانا ج‏‏‏ە‏‏‏لال‏‏‏ە‏‏‏ددینی رۆمی

مەسنەوی یان "مەسنەوی مەعنەوی"  دیوانێکی شیعری مەولانا جەلالەددینی رۆمییە. ئەم کتێبە بە چەندین زمان وەرگێڕاوە و لە پرۆژەی  مۆزەخانی قۆنیایە کە وەریبگێرێتە سەر ٥٠ زمانی دیکەیش.

مەسنەوی  چاپی جۆراوجۆری نووسراوی ھەیە کە لە زۆربەی کتێبخانە نێودەوڵەتیەکاندا پارێزراون، ژمارەی دێڕەکانی نێو مەسنەوی  ٢٥٦٣٢ دێرن، کە دابەشبوونەتە سەر ٦ بەرگ[١] ھەروەرھا ٤٢٤ی چیرۆکی تێدایە کە شیکەرەوەی مانای مرۆڤ و چۆنیەتی گەیشتن بە خۆشەویستی بەڕاست و ئەڤینی خودایین.

چۆنیەتی نوسینەوەی مەسنەویدەستکاری

دوو بۆچون ھەیە لەسەر نووسینی ئەم کتێبە.

بۆچوونی یەکەم بە گێرانەوە لە موریداندەستکاری

مەسنەوی لەسەر داوا و بیرۆکەی حوسامەدین چەلەبی قوتابی کوردی مەولانا نوسراوە کە کاریگەرێکی زۆری ھەبووە لەسەر کەسایەتی مەولانای رۆمی. مەولانا شیعرەکانی لەبەرخۆیدا وتووە و حوسامەدینیش نوسیویەتی. ھۆکاری بیرۆکەکەی حوسامەدینیش بەھۆی ئەوەوە بووە کە موریدانی ڕۆمی تەنیا کتێبی "ئیلاھی نامە"ی سەنائی و کتێبی  "مەنتقولتەیر"ی فەریدەدینی عەتار یان خوێندۆتەوە ئەویش پێشنیار بۆ مەولانا دەکات و دەڵێت با تۆش کتێبێکی لەو جۆرەت ھەبێت.

لەو کاتە مەولانا بزەیێک دەخاتە سەر لێوی و  لە مێزەرەکەیەوە پارچەێک کاغەز دەردێنێت کە ١٨ دێڕی سەرەتای مەسنەوی تێدا نوسرا بووە و بەو دێڕە دەست پێدەکات: گوێ لە نەی بگرە چۆن باسی چیرۆکی خۆی دەکا/ چۆن باسی ئازاری فیراقی خۆی  دەکا. لەو کاتەی حوسامەدین ئەمە دەخوێنێتەوە لە مەولانای سەرداری دەپارێتەوە کە زیاتر بنوسێت و مەولاناش وەڵامی دەداتەوە و دەڵێـت: گەر تۆ بە نووسینی ڕازی بیت ئەوا منیش دەیڵێم. جا لەو کاتەوە مەولانا کە لە تەمەنی پەنجاکانی ژیانی بووە، دەست بە نووسینی مەسنەوی دەکات. مەولانا ھەمیشە شیعر لە زاریەوە دەھاتەدەرێ و حوسامەدینیش دەینووسینەوە لە ھەموو جێگاێک و شوێنێ، لە سوختەخانە لە مزگەوت و لە باخەکان و لە مەیدانەکان و ھتد. تەنانەت جاری وابووە حوسامەدین بەوە ڕانەگەشتووە کە مەولانا ھۆنیویەتیەوە لەسەریەک. بۆماوەی ٢ ساڵ بە ھۆی وەفاتی خێزانی حوسامەدینی چەلەبیەوە نووسینی مەسنەوی ڕاگیراوە و دواتر دووبارە دەست پێکرایەوە. مەولانای رۆمی لە کتێبی مەسنەویدا ئاماژە بەوەدەکات کە لەسەر پێشنیار و بیری حوسامەدین چەلەبی نوسراوەتەوە.:


"ھمچنین مقصود من زین مثنوی
ای ضیاء حق حسام الدین تویی"[٢]

بۆچوونی دووەم، لە گێڕانەوەی کوڕی بەتووتەدەستکاری

ئەو گێرانەوەی ئیبن بەتووتە ھیچ کەسێک پشتراستی نەکردۆتەوە.

... لەسەرەتادا مەولانا تەنھا زاناێکی ئایینی ئاسایی بووە، ڕۆژێک لە ڕۆژان کاتێ خەریکی وانەوتنەوە بووە بە فەقێکانی، پیاوێکی حەڵوافرۆش دێت و مەولانا داوای حەڵواێکی لێدەکات بەڵام کابراکە تەنھا حەڵوا دەدات بە مەولانا و دەروات مەولاناش بەدوای دادەچێ و بزر دەبێت بۆ ماوەی چەندین ساڵ موریدان زۆر بە دوایدا دەگەرێن بێ ھوودە بوو، دوای ئەو چەندین ساڵە دەگەرێتەوە و قسەی لە زاردا دەرنەدەچوو جگە لە شیعری فارسی کە کەس لێی نەدەگەیشت و فەقێکان و موریدانی مەولاناش دەستیان کرد بە نوسینەوەی ئەو شیعرانە و ئیدی کتێبی مەسنەوی لێوە بەرھەم ھات، کە ھەمیشە دەخوێنرایەوە لە سوختەخانە و مزگەوتەکات بە تایبەتی لە شەوانی ھەینی".[٣]

سەرچاوەکاندەستکاری

  1. ^ کتاب المثنوی Archived ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦, لە وەیبەک مەشین.
  2. ^ مولانا جلال الدین الرومی، مثنوی، ترجمة د. إبراھیم الدسوقی شتا، مجلس الأعلی للثقافة، القاھرة’ ٢٠٠٢
  3. ^ ابن بطوطة، رحلة ابن بطوطة، نسخة موقع الوراق، صفحة ١٤١
  • "قصص المثنوی فی جزئین لجلال الدین الرومی"، جمع محمد المحمدی الاشتھاری.
  • مولانا جلال الدین الرومی، مثنوی، ترجمة د. إبراھیم الدسوقی شتا، مجلس الأعلی للثقافة، القاھرة’ ٢٠٠٢
  • جلال الدین الرومی، المثنوی - کتاب العشق والسلام، ISBN 977-6148-38-7
  • کتێبی مەولانا.. تۆزی بەرپێی خۆشەویست / د. زانا ئەحمەد
  • كتێبی "كه‌سایه‌تیه‌ مه‌زنه‌كانی نێو دونیای ته‌سه‌وف / له‌ باسی مه‌ولای به‌ڵخیدا" نوسینی :- یاد نورسی