دڵزار

شاعیری کورد

ئەحمەد مستەفا محەممەد ناسراو بە دڵزار (لەدایکبووی ١٩٢٠ - مردووی ١٠ی نیسانی ٢٠٢١)[٢] شاعیر و سەربازێکی کورد بوو. ئەو سەربازیی کردبوو لە جەنگی جیھانیی دووەم.[٣]

دڵزار
ناوی لەدایکبوونئەحمەد مستەفا محەممەد
نازناو(ەکان)دڵزار
لەدایکبوون٨ی کانوونی دووەمی ١٩٢٠ (تەمەن ١٠١)
کۆیە، کوردستان.[١]
مردن١٠ی نیسانی ٢٠٢١
دڵسۆزیکوردستان
خزمەت/لقسوپای لیڤی عێراق
ساڵانی خزمەت١٩٤٣–١٩٤٥
پلەسەرباز
پێکدادانەکان/جەنگەکان

ژیانی سەرەتاییدەستکاری

دڵزار کە ناوی تەواوی، ئەحمەد مستەفا محەممەد ئاغای حەوێزییە، لە ساڵی ١٩٢٠ لە کۆیە و لە بنەماڵەیەکی ناسراو، بەڵام دەستکورت لە دایک بوو، کە ئەوکات تازە جەنگی جیھانیی یەکەم کۆتایی پێھاتووە و گرانییەکی سەیر ڕووی لە کوردستان کردووە. دایکی ناوی عائیشە عەبدول عەزیزی نەوەی کاکی زێوە بوو.[٤] باوکی ھەمیشە شیعری فارسی بۆ کردوونەتەوە کوردی، ھاوکات داستانی بۆ خوێندوونەتەوە، لەوانە شانامەی فیردۆسی، کە کاریگەری لەسەر دڵزار ھەبوو، ھاوکات ئەوەش وتوویەتی، کە لە تەمەنی ٧ ساڵیدا باوکی ڕادەستی مەلا ئەسعەدی کرد، لەم ڕێیەوە فێری نووسین و خوێندنەوە بوو، ماوەی دوو ساڵێک لە حوجرەی مزگەوت خوێندوویەتی.[٥] لە ساڵی ١٩٢٩، لە تەمەنی ٩ ساڵیدا دەچێتە بەر خوێندنی سەرەتایی لە کۆیە، دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٣٧ بۆ یەکەمجار قوتابخانەی ناوەندی لە کۆیەدا دەکرێتەوە، ئەویش دەچێتە ناوەندی و دواتر دەست لە خوێندن ھەڵدەگرێت، دواتر لە ٢٨ی شوباتی ١٩٤٣ بووەتە سەرباز.

ژیانی سەربازیدەستکاری

دڵزار سەربازێکی سوپای لیڤی عێراقی بوو کەوا لەلایەن بەڕیتانیاوە سەرپەرشتی دەکرا و لە کورد، ئاشووری و تورکمان پێکھاتبوون.[٦] لە ساڵی ١٩٤٣ لە کۆیە بێ کاربووە، لەوێ پەیوەندی بە سوپای لیڤییەوە کرد و لە ١٩٤٣ تاوەکو ١٩٤٤. سەرەتا لە حەبانییە، بەغدا و بەسڕە لە عێراق ماونەتەوە بۆ ڕاھێانی سەربازی، دواتر لەڕێگەی سووریاوە چوونەتە فەڵەستین لە کانوونی یەکەمی ١٩٤٤. بە گوتەی دڵزار، سوپای لیڤی زیاتر لە ٨ ھەزار سەربازی کوردی لەخۆ گرتبوو. دڵزار و ھاوڕێکانی تا بەکۆتا ھاتنی جەنگ لە حەیفا ماونەتەوە. بە گوتەی دڵزار، نزیکەی ٤٠ سەربازی کورد لە ڕیزەکانی پێشەوە جەنگاون، بەتایبەتیش لە ناوچەی باکووری ئیتاڵیا، و ناوی کەریم عەبدولواحید حاجی عەزیزی ھاوڕێی بەتایبەت ھێناوە و دەڵێ دوو جار لەڕێگەی پەڕەشوتەوە خۆی گەیاندووەتە بەرەکانی جەنگ.[٣] لە زمانی خۆیەوە: من لە ئێوارەی ڕۆژی ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٢٠ لە شاری کۆیە لە دایک بووم، لە بنەماڵەیەکی ناسراو بەڵام دەستکورت ھاتمە سەر دونیا، ئەو کات تازە شەڕی یەکەمی جیھانی کۆتایی پێ ھاتبوو گرانییەکی سەیر ڕووی لە کوردستان کرد ڕۆژانە بە دەیان کەس دەمردن من لەو ڕۆژانە دا لە دایک بووم، کە چاوم بە دونیا ھەڵێنا گوێم لە دەنگی شیعر و ئاواز و مۆسیقا و دەنگی بولبول و جوانییەکانی سروشت بوو، بەرلەوەی بچمە قوتابخانە، باوکم شیعری فارسی بۆ دەکردینە کوردی، داستانی جوانی بۆ دەخوێندینەوە لەوانە (شانامەی فیردۆسی) کاریگەری زۆر کردە سەرمن، لەتەمەنی ٧ ساڵی دا باوکم منی دایە دەستی (مەلا ئەسعەد) و لەوێ فێری نووسین و خوێندن بووم، قورئانم خەتم کرد ساڵی ١٩٢٩ چوومە قوتابخانەی سەرەتایی لە کۆیە، مامۆستاکانم ھەر ھەموویان کوردبوون، عەبدوڵڵا سامی، عومەر جەلال، سەبری ئیسماعیل و ھتد. ئەو کات ناوەندی لە کۆیە نەبوو، لە ساڵی ١٩٣٧ بۆ یەکەم جار قوتابخانەی ناوەندی لە کۆیە کرایەوە و منیش چوومە قوتابخانەی ناوەندی ئیتر دەستم لە خوێندن ھەڵگرت لە شوباتی ١٩٤٣ چوومەناو عەسکەری بۆ تەواو کردنی خزمەتی سەربازی، ساڵی ١٩٤٣ لە بەغدا بووم و ١٩٤٤ چوومە بەسرە، دواتر گەڕامەوە کۆیە.

ژیانی دوای جەنگدەستکاری

ساڵی ١٩٥٩ بە ئەندامی یەکێتی ئەدیبانی عیراق وەرگیراوە. لە ساڵی ١٩٧٠ش بە ئەندامی یەکەم دەستەی بەڕێوەبەری یەکێتی نووسەرانی کورد ھەڵبژێردرا. لەنێوان ساڵانی ١٩٧٤بۆ ساڵی ١٩٧٩نوێنەری بەرەی نیشتیمانی بووە لە لیژنەی ھەولێردا، لەپاڵ ئەمەدا ئەندامی دەورەی یەکەمی ئەنجوومەنی یاسا دانان بووە لە ھەرێمی کوردستان. لە ساڵی ١٩٧٥دا بە ئەندامی ئەنجوومەنی ھاوکاری عێراقی ئاشتی وەرگیرا. دواتر کوردستانی جێھێشتووە تا ئێستاش لە وڵاتی سوید نیشتەجێیە. لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩دا، دڵزار لە چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ تۆڕی میدیایی ڕووداو دەربارەی بەشداربوونی کورد لە جەنگی جیھانی قسەی کرد و قسەکانی سەرۆکی ئەمریکا دۆناڵد تڕەمپی بەدرۆ خستەوە کە گوتبوی کورد لە جەنگی جیھانیدا یارمەتیدەر ھاوپەیمانان نەبووە دوای کشانەوەی ئەمریکا و دەستپێکردنی ھێرشەکانی تورکیا بۆ سەر ڕۆژئاوای کوردستان. دڵزار لە وەڵامی دۆناڵد ترامپدا گوتی «کورد بەشداری لە جەنگی دووەمی جیھانی کردووە و لە جەنگەکەشدا زۆر ئازابوون، سەرۆکی ئەمریکا بۆیە زانیاریی نییە و دەڵێت کورد بەشداری نەکردبوو، چونکە ئەو کاتە لە دایک نەبوو، بۆیە نازانێت».[٣]

نموونەی شیعرەکانیدەستکاری

شیعرێک دەربارەی ژیانی خۆی[٧]دەستکاری

ھەشتی یەکی ھەزار و نۆسەد و نەوەت و دوو

حەفتا و دوو ساڵی ڕەبەق لە تەمەنم تەواو بوو

وەک کەسانێکی ئازاد، ژینی ئاسایی نەژیاین

دوای بەندی و پارتیزانی ئێستاش وا لە غوربەتاین

بەڵام ئەوەی کە مایەی سەبەرزی و شانازییە

سەرشۆرنەکردنمان و خەبات و گیانبازییە

شیعری «تاکەی»دەستکاری

کەوا لەلایەن ھونەرمەند ناسر ڕەزازیەوەش کراوەتە سروود.

ئەی کوردە تاکەی خەریک تاڵانی

خەریکی ماڵی خوێش و خزمانی

تاکەی حەز دەکەن بە زللەی یەکتر

تاکەی ھەر تینوون بە کەلەی یەکتر

تاکەی تێناگەن تاکەی پێناگەن

تاکەی بەپەندو بێژی کەس ناکەن

تاکەی فەسادی تاکەی کەسادی

ھەتاکەی تیژن لەسەر عینادی

تاکەی مەی نۆشی تاکەی بێ ھۆشی

تاکەی وڵات و میلەت فرۆشی

تاکەی خەریکی ڕامی و پۆکەری

تاکەی مەراقی و کاری جۆکەری

تاکەی حەق نێژی تاکەی خوێنڕێژی

گڵۆڵەی ژینت وا کەوتە لێژی

تاکەی لە وەقتی مەینەت چەقیوون

لەناو میلەتان ھەر وەک ھەتیوون

تاکەی مەحکومی تەکیەو خانەقان

تاکەی بۆ وەتەن بێ وەعدو بەقان

تاکەی ھەر ڕازین بە نیری ملتان

تاکەی ھەست ناکەن بە زامی دڵتان

شیعری «ماھی تابان»دەستکاری

ماھی تابانە ئەسیری شوعلەیی ڕوخساری تۆ

موشکی تاتارە زەبوونی پەرچەمی خونخواری تۆ

چونکە سوتاوە دڵی من وا بە کڵپەی کوڵمەکەت

لەت لەتە جەرگم بە ژەھری زولفەکەی ڕەشماری تۆ

عەینی بارانی بەھاران خوێن دەڕێژێ دیدەکەم

چەشنی مەجنون شێت و شەیدام من بۆ ودیداری تۆ

کارو بارم ھەر گرین و ناڵەو ھاواری یە

چونکە کێشاویە دڵم چاوەکەی سەححاری تۆ

شاھیدی عەشق و جەفایە ڕەنگی زەردو ئاھی سەرد

باعیسی سووتانی دڵمە ڕوومەتی گوڵناری تۆ

سا عیلاجی دەردەکەم کە ئەی تەبیبی عاشقان

نوشداروی زەخمی دڵمە ماچی غونچەی زاری تۆ

وا لە سووتانە دڵی دڵزاری بێ سەبرو قەرار

چەشنی پەروانە بەرامبەر لالەیی ڕوخساری تۆ

مردندەستکاری

ڕۆژی ١٠ ی نیسانی ٢٠٢١ یەکێتیی نووسەرانی کورد لە ڕێگای پرسە نامەیەکەوە ھەواڵی کۆچی دوایی دڵزاری شاعیری ڕاگەیاند لە لە تەمەنی ١٠١ ساڵی،[٨] لە ماڵەکەی خۆی لە شاری هەولێر، ئێوارەی ھەمان ڕۆژ لە گۆڕستانی دەروێش خدر، لە شارۆچکەی کۆیە بەخاک سپێردرا.[٩]

سەرچاوەکاندەستکاری

  1. ^ "ئھمڕۆ دڵزاری شاعیر پێی نایە تەمەنی ١٠٠ ساڵی". سەرچاوە. لە ڕێکەوتی October 15, 2019 ھێنراوە.  [بەستەری مردوو]
  2. ^ "دڵزاری شاعیر كۆچی دواییكرد". www.kurdistan24.net. لە ڕێکەوتی 2021-04-10 ھێنراوە. 
  3. ^ ی ا ب "Kurdish WWII veterans: Trump wasn't born when we fought the Nazis". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩. لە ڕێکەوتی ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  4. ^ "سەرجەم بیرەوەرییەکانی (دڵزار) ی شاعیر چاپ و بڵاو دەکرێتەوە". Wishe. 2018-07-24. لە ڕێکەوتی 2019-10-15 ھێنراوە.  [بەستەری مردوو]
  5. ^ کوردپێدیا (15 November 2009). "دڵزار". کوردپێدیا. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٦ی شوباتی ٢٠١٣. لە ڕێکەوتی ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  6. ^ "Iraq Levies". ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩. لە ڕێکەوتی ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە – بە IshtarTV. 
  7. ^ "ماڵێک لە ھونەر". Facebook. 15 October 2019. 
  8. ^ "شاعیر و نوسەرى کورد ئەحمەد دڵزار کۆچى دوایى کرد". knnc. لە ڕێکەوتی 10ی نیسانی 2021 ھێنراوە. 
  9. ^ "بە وێنە… تەرمی دڵزاری شاعیر بەخاکسپێردرا". rojnews. لە ڕێکەوتی 10ی نیسانی 2021 ھێنراوە.