مینا ئەسکەندەری (ماوەی ژیان:١٩٠٨ تاکوو ١٩٩٨) خێزانی قازی محەممەده.

مینا ئەسکەندەری
لەدایکبوون١٩٠٨
مەهاباد
مەرگ١٩٩٨
مەهاباد
ھۆکاری مەرگنەخۆشی
نەتەوەکورد
ئایینئیسلام ، سوننی
ھاوسەرقازی محەممەد
منداڵەکان٩ منداڵ


ژیاندەستکاری

مینا لەساڵی ١٩٠٨ لە مەهاباد لەدایکبووە و باوکی ناوی ئەحمەد و دایکی ناوی گوڵئەندام بوو ئەو لەماڵباتی هاجی حەسەن بوو کەماڵباتێکی مەزن بوو لە موکریان بەرلەوەی مینا شوو بە قازی بکات پاشناوی ئەو ئەسکەندەری بووە وە ئەو لەتەمنی نۆزدە ساڵیدا بووە خێزانی قازی محەممەد ، لەساڵی ١٩٤٥ یەکێتیی ئافرەتانی کوردستانیان دامەزراند مینا بووە یەکەم سەرۆکی ئەو ڕێکخستنە ، مینا قازی لەساڵی ١٩٩٨ هەر لە مەهاباد کۆچی دوایی کرد.

مینا خانم لە ساڵەکانی ١٩٢٧ - ١٩٢٨ لەگەڵ پێشەوای کورد قازی محەممەد یەکتر دەناسن و پاشان ژیانی هاوسەری پێک دەهێنن. میناخانم سەرەڕای ئەوەی خوێندەوارییەکی باشی نەبووە بەڵام پاڵپشت و یاریدەدەری پێشەوا لە هەموو بوارەکاندا بووە. میناخانم ژنێکی لێهاتووی سەردەمی خۆی بووە و توانی لە ماوەیەکی کەمدا بگاتە ئەو ئاستەی کە رۆڵێکی کارا بگێڕێ لە هاوکاری کردنی هاوسەرەکەی و بە فەرمی تێکەڵ بە ژیانی سیاسی بێ. مینا خانم لە کاتی دامەزرانی کۆماری کوردستاندا بووە سەرۆکی رێکخراوی "یایا" کە رێکخراوێکی کۆمەڵایەتی ژنان بووە. بەمجۆرە مینا خانم لەو هەولومەرجەدا و لە کاتێکدا کە داب و نەریتە کۆمەڵایەتییەکان بۆ بەشداری ژن لە چالاکیی سیاسیدا لەمپەڕ بوون، توانی دەورێکی بەرچاو بگێڕێ لە دەسپێکی هاتنە مەیدانی ژن بۆ گۆڕەپانی خەباتی سیاسیی. بەمجۆرە لایەنێکی پرشنگداری دیکەی دەوڵەتی کۆماری کوردستان دەبیندرێ کە لە کۆمەڵگایەکی کشتوکاڵی و خێڵەکییدا، بوار و بەستێنی بۆ بەشداریی سیاسیی ژن دابین کرد. هەروەها بیروباوەڕی پێشکەوتنخوازیی پێشەوا قازی محەممەد دەردەخا، کە هاوسەرەکەی بۆ گێڕانی ئەو رۆڵە هانداوە.

ئەم ژنە تێکۆشەرە ٣٨ ساڵی تەمەن بوو کە هاوسەرەکەی (قازی محەمەد) لە سێدارە درا و ئیتر لەو کاتەوە جگە لە دایکایەتی، ئەرکی باوکایەتیی منداڵەکانیشی کەوتە ئەستۆ. خاتوو مینا ٩ منداڵی لە پێشەوا قازی هەبوو. یەکێک لە منداڵەکانی هەر لە ناو لانکەدا گیانی سپارد و ٨ منداڵی بۆ مایەوە کە توانی هەموویان بنێرێتە قوتابخانە و بەشێکیشیان زانکۆ تەواو بکەن و منداڵەکانی بە بیری کوردایەتی و نەتەوەییەوە گۆش کرد. بە داخەوە لەم بوارەشدا بنەماڵەی پێشەوا بێ خەم و کارەسات نەبوون. عیسمەت خانم کچە گەورەی پێشەوا و میناخانم، بە لاوێتی جوانەمەرگ بوو، عیفەت خانم لە ساڵی ١٩٨٩دا لە وڵاتی سوید بە پلانێکی تێرۆریستی گیانی لە دەست دا، کوڕی ڕەش، تاقە کوڕەکەی پێشەوا و میناخانم بێجگە لەوەی لە هەڕەتی لاوێتیەوە تووشی تاراوگە و دوورخستنەوە بوو، لە چەند لای دیکەشەوە تووشی دڵرەقی و قینی ناڕەوا و بێ پاساو هات. سەردەمێک لە زیندانی حیزبی دێموکڕات لە دۆڵەتوو توند کرا و ٥ ساڵانیش خرایە زیندانی دەوڵەتی داگیرکەری عێراقەوە. ئەوەش هەمووی بارێکی قورس بوون کە دەخرانە سەر شانی هاوسەرە وەفادارەکەی پێشەوا قازی محەممەد.

میناخانم لە ژیانیدا تووشی گەلێک ناخۆشی و ناڕەحەتی هاتووە. لە لایان رێژیمە داگیرکەرەکانی ئێرانەوە تووشی زیندانیکردن و ئەشکەنجە و ئازار بووە. ئەم ژنە خۆڕاگرە لە ساڵی ١٩٨٤ لە لایان رێژیمی ئاخوندی ئێرانەوە بۆ ماوەی ١١ مانگ زیندانی کرا و کەوتە ژێر ئەشکەنجە و توندوتیژییەوە. میناخانم لەو کاتەی کە لە زیندان بوو بە هۆی ئەشکەنجە و ئازارەوە تووشی نەخۆشی دەبێ، رێژیمی ئاخوندی بۆ ئەوەی میناخانم بنێرێتە نەخۆشخانەی ئاسایی داوا دەکا کە یەکێک لە کچەکانی بە جێگای ئەو زیندانی بکرێ. بۆیە خاتوو فەوزییەی کچی دەچێتە زیندان و میناخانم بۆ نەخۆشخانەیەکی تاران بەڕێ دەکرێ. لە نەخۆشخانەی تاران بە هاوکاری کوردانی نیشتەجێی ئەو شارە رزگار دەبێ و لە مەشهەد دەشاردرێتەوە.

میناخانم لە ساڵی ١٩٩١ روو دەکاتە وڵاتی ئاڵمان و پاش ماوەیەکی کەم دەگەڕێتەوە مەهاباد. لە ساڵەکانی١٩٩٥ و١٩٩٦ بە مەبەستی چارەسەرکردنی نەخۆشییەکەی روو دەکاتەوە هەندەران و پاش ئەوەی کە لە چاکبوونەوەی نائومێد دەبێ، دەگەڕێتەوە بۆ مەهاباد.

میناخانم تا دوا ساتەکانی ژیانی، ئاواتی سەربەخۆیی و دامەزراندنی دەوڵەتی کوردستانی لە دڵدا بوو. لە وتووێژێکدا لەگەڵ گۆڤاری "وارڤین" دەڵێ: هەرچەند باش دەزانم کە گەلی کورد لە داهاتوویەکی نێزیکدا سەردەکەوێ و دەگاتە ئامانجە مێژووییەکەی خۆی، ئاواتم ئەوەیە کە رۆژێک تەواوی کوردستان ببێتە یەک و کوردیش لەو دونیایەدا دەوڵەتی خۆی هەبێ...".

کۆچی دواییدەستکاری

سەرەنجام مینا خانم لە بەرەبەیانی رۆژی ٢٩ی رێبەندان، رێکەوتی ١٨/٢/١٩٩٨ بە یەکجاری چاوەکانی لێکدەنێ و ماڵئاوایی لە ژیان دەکا.

منداڵەکاندەستکاری

  1. عیسمەت قازی (ماوەی ژیانی ١٩٣٧ تاکوو ١٩٥٧ لە مەهاباد)
  2. عیفەت قازی (له ساڵی ١٩٨٩دا لە وڵاتی سوید بە پلانێکی تێرۆریستی گیانی لە دەست دا)
  3. مونیر قازی (١٩٣٨ لە مەهاباد لەدایکبووە و تاکوو ئێستا دەژی)
  4. پەروین قازی (لەساڵی ١٩٤٢ لە مەهاباد لەدایکبووە و لە ٢٨ی شووباتی ١٩٩٩ لە تاران کۆچی دوایی کردووە).

سەرچاوەکاندەستکاری

  • لاپەڕەی فەیسبووکی هەلاله خانمی قازی
  • کاک ناسری قازی