میسر

(ڕەوانەکراوە لە میسڕەوە)

پۆتانەکان: پۆتانەکان: Unable to parse latitude as a number:٢٦

کۆماری میسری عەرەبی (بە عەرەبی:جمهورية مصر العربية) وڵاتێکی عەرەبییە لە باکووری کیشوەری ئەفریقا. بەشێکی بچووکی میسر لە کیشوەری ئاسیادایە. میسر لە وڵاتە گرنگەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوینە. ناوەندی ئەم وڵاتە شاری قاھیرەیە.

کۆماری میسری عەرەبی
میسر
مصر
پایتەختقاھیرە
گەورەترین قاھیرەی پایتەخت
زمانە فەرمییەکان زمانی عەرەبی
دەوڵەت پەرلەمانی و سەرۆک کۆمار
 -  عەبدولفەتاح ئەلسیسی
ژمارەی دانیشتوان
 -  بەراوردی [[]] ٩٤٬٧٩٨٬٨٢٧ لەسەر ویکیدراوە دەستکاریی ئەمە بکە (٩٥ـەم)
دراو جونەی میسڕی

جوگرافیادەستکاری

وڵاتانی دراوسێی میسر بریتین لە ڕۆژاواوە لیبیا وە لە باشوور سودانە وە لە باکووری ڕۆژھەڵاتدا ئیسرائیل، کەرتی غەزە وە لە ڕۆژھەڵاتیشەوە دەریای سوورە.

دانیشتواندەستکاری

بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٧ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی میسر ٩٧٬٥٥٣٬١٥١ کەس بووە کە دەکاتە ١٫٩٥ % لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٥٫٥ ساڵە. ھەروەھا ٤٤ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.[١]

شوێنە گەشت و گوزاریەکاندەستکاری

  • ھەڕەمەکان
  • ڕووباری نیل (درێژترین ڕووبار لەجیھان)
  • کەنداوی سوێس
  • مۆزەخانی میسڕ لە قاھیڕە
  • شەرم شێخ (بەناوباگترین شوێنی گەشتووگوزاری لەمیسڕ)

ڕووباری نیلدەستکاری

ڕووباری نیل درێژترین ڕووبارە لەجیھان، بۆتە شوێنێکی گرنگ بۆ کەرتی کووشتووکاڵی وە داھاتی ساڵانەی ھەیە لە مەبەستی گەشت و گوزاری وێڕای بوونی ھەڕەمەکان لەمیسڕ وە بۆتە سەرچاوەیەکی گرنگ بۆ بەرھەمێنانی کارەبا.

ئاییندەستکاری

دانیشتووانی میسر پێکدێن لە موسڵمان و مەسیحی (گاوڕ) بەپێی سەرژمێری ساڵی ١٩٧١ لە ٩٤%ی موسڵمان وە مەسیحیەکانیش لەسەدا %٦ بوون بەڵام ڕێژەکە بەردەوام لە گۆڕانکاری دایە بەپێی سەرژمێری ساڵی ١٩٨٦ مەسیحیەکان بوون بە %٥ بەڵام ئەوەی تریش موسڵمان.

ئایینەکان لە میسر [٢]
ئایینەکان ڕێژە
سوننە
  
٩٥٫٠٪
مەسیحی
  
٥٫٠٪

دەزگا ئاینیەکاندەستکاری

  • ئەزھەر: جامیعێکی فاتیمیە لەسەر مەزھەبی ئیسماعیلیە ئەم جامیعەیە جامعێکی سونییە شێخی ئیستا ئەزھەر دکتۆر ئەحمد طەیبە
  • کەنیسەی ئۆرسۆدۆکسی لە ئەسکەندریە ئەم کەنیسەیە دەزگایەی مەسیحیە گرنگی بەکۆڕ و کۆبونەوەو بڵاوبوونەوەی مەسیحیەت دەدات

جەژنەکان و ڕۆژە تایبەتیەکانی مووسڵمانی میسڕدەستکاری

جەژنەکان و ڕۆژە تایبەتیەکانی مەسیحیەکانی میسڕدەستکاری

  • جەژنی قیامە (بەپێی ڕۆژمێری قیبتیەکان دەگۆڕدرێت)
  • جەژنی لەدایک بوونی مەسیح
  • جەژنی غساس

ڕۆژە تایبەتیەکانی گەلی میسردەستکاری

  • ڕۆژی پۆلیس
  • جەژنی تەحریر تابا (١٩ی ئازار)
  • جەژنی کرێکاران (ای ٥)
  • جەژنی کرێکاران (٩ی سێپتمبر)
  • جەژنی جەلاء
  • جەژنی شاری سوێس

وە زایاتر لە دەیان ڕۆژ و جەژنی تر کە ساڵانە لە میسر یادی دەکرێنەوە...

کێشەی تایفیدەستکاری

لەمیسر ھەمیشە کێشەی تایفی ھەبوو زۆر لەنێوان موسڵمانان و مەسیحیە قیبتیەکان کە ھەمیشە میسڕ بۆتە مەیدانی شەڕی تایفی لەنێوانیان دواینان لەساڵی ٢٠١١ بوو لەسەر موسڵمان بوونی کچێکی قیبتی بوو کەلەلایەن دەسڵاتدارانی کەنیسە زیندانی کرا بوو.

میسر و ئیسڕائیلدەستکاری

لە تشرینی یەکەم ١٩٦٧ز جەنگی عەرەب و جوو دەستی پێکرد لەم جەنگەیەدا ئیسڕائیل بە ھاوکاری چەند وڵاتێکی ئەورووپا و سۆڤیەت و ئەمریکا توانیان لەم جەنگەدا سەرکەون و لەجەنگی ساڵی ١٩٧٣ دا شەڕ کەوتە نێوان میسر و ئیسڕائیل ئەم جەنگە ماوەی کەمتر لە حەوتەیەکی خایاند، ئەنجامی ئەم جەنگە بریتیبوو لە داگیرکردنی بیابانی سینا لەلایەن ئیسڕائیلەوە دواتر؟سەرۆکی ئەو کاتەی میسڕ ئەنوەر سادات گەیشتە ئیسڕائیل لەشاری تەلئەبیب لەگەڵ سەرۆکی ئەوکاتی ئیسڕائیل مناحیم بیجن وە سەرۆکی ئەمریکای ئەوکات جێمی کارتر کۆبۆوە ڕیکەوتنامەی سینا یان واژوو کرد ئەم ڕێکەوتنامەیەش پێکھات لەچەند خاڵێک تێیدا میسڕ ڕازی بوو کە ھیچی تر دژایەتی ئیسرائیل نەکات وە پشتگیری قەوارەی زایۆنیش بکات لەبەرامبەردا ئیسرائیل بیابانی سینای بۆ میسر گەڕاندەوە دوا بەدوای ئەمە پەیوەندی نێوان میسر و ئیسڕائیل بەردەوام بوو لەڕووی بازرگانی وە گواستنەوەی غاز لەنێوان مسڕ و ئوردەن و ئیسڕائیل ھەردوولا کوونسڵخانەیان کردەوە لە قاھیرە و تەلئەبیب بەڵام دوا بەدوای ئەوەی لەبیابانی سینا پاسێکی نەفەرھەڵگری جووولەکە لە بیابانی سینا ڕاگیرا کە سەرجەم سەرنیشینەکان جوولەکە بوون لەلایەن کەسانی نەناسراو ھێرشی کرایە سەر و سەرجەم سەرنشینەکانی کوژران وە دواتر لەلایەن چەکدارانی زایۆنی ٦ ھاووڵاتی میسری کوژران پەیوەندی نێوان میسڕ و ئیسڕائیل ڕووی لەخراپی کرد تا ئەوەی وای لێھات لەمیسر باڵیۆزخانەی ئیسڕائیل سوتێنراو تاڵانکرا وە لەجێگای ئاڵای ئیسڕائیل ئاڵای میسر ھەڵکرا دوای بەھاری عەرەبی و ئەگەری گرتنی دەسەڵات لەلایەن موسڵمانان پەیوەندی میسر و ئیسرائیل دیار نیە.

شانۆگەری و سینەمادەستکاری

میسر پێشکەوتووترین وڵاتی عەرەبیە لەم بارەیە وە بەھۆی ئەو گرنگەی کە پێی دراوە وە بوونی ئەکتەری ناسراو و کۆمێدی لەدیارترین ھونەرمەدنی سینەما عومەر شەریفە وەھەروەھا دیارترین شانۆکار بریتین لە (فوئاد موھەندس، عادل ئیمام، شویکار، محمد صبحی، نەجیب ریحانی، علی کسار، محمد جمال قادر ، ئەحمەد حلمی)

شۆڕشی ٢٥ ینایەردەستکاری

لەدوای تونس بەھاری عەرەبی گەیشتە میسر لە ٢٥ی ینایەری ساڵی ٢٠١١ لەدژی ئەو سیاسەتە فەسادە و خراپی بژێوی ژیانی دانیشتیووان لەلایەن محممەد حوسنی موبارەکی سەرۆکی میسر کر خەڵکی میسر ڕاپەڕین لە ئەنجامدا حوسنی موبارەک وازی لە پۆستەکەی ھێنا و لەئێستادا دادگایی دەکرێت بەھۆی سیاسەتە خراپەکەی و کوشتنی ھەزاران کەس لە خۆپشاندانەکەدا وە لەمانگی ١٢ ی ٢٠١١ بەشێکی ھەڵبژاردن کرا وە پێشبینی دەکرێ لایەنە ئیسلامیەکان سەرکەوتن بەتایبەت لیستی برایانی موسڵمان (ئیخوان موسلمین.

سەرچاوەکاندەستکاری

  1. ^ Countries in the world (ranked by 2014 population)(ئینگلیسی). ماڵپەڕی Worldometers. سەردان لە ڕێکەوتی ٦ی ئایاری ٢٠١٥.
  2. ^ بەختیاری, سەعی. جوگرافیا. تاران: ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی. ISBN 978-964-342-431-2.

داڕێژە:ووڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست