ھۆڤانێس تومانیان

ھۆڤھانس تومانیان (بە ئەرمەنی: Հովհաննես Թումանյան,١٩ی شوبات (ڕۆژژمێری جوولیان. ٧ی شوبات) ١٨٦٩ – ٢٣ی ئازاری ١٩٢٣) شاعیر و نووسەر و وەرگێڕ و چالاکی ئەدەبی و گشتی ئەرمەنی بووە. شاعیری نەتەوەیی ئەرمینیایە.[١]

نووسەری ئەرمەنی ھۆڤانێس تومانیان

تومیانیان شیعر و چوارگۆشە و بالەد و ڕۆمان و ئەفسانە و بابەتی ڕەخنەگرانە و ڕۆژنامەوانی نووسیوە.[٢] کارەکانی زیاتر بە شێوەیەکی واقیعی نووسراون، کە زۆرجار لە دەوری ژیانی ڕۆژانەی سەردەمی ئەو دەسوڕێتەوە.[١] تومیانیان لە گوندی مێژوویی دسێغ لە ناوچەی لۆری لەدایکبووە، لە تەمەنێکی بچووکدا ڕووی لە شاری تیفلیس کردووە، کە لە ماوەی سەدەی نۆزدەھەم و سەرەتای سەدەی بیستەمدا ناوەندی کولتوری ئەرمەنییەکان بووە لەژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیادا.[٣] زۆری نەخایاند بە بەرھەمە سادەکانی بەڵام زۆر شیعرییەکەی لەلایەن کۆمەڵگەی بەرفراوانی ئەرمەنییەوە ناسرا.

ژیانی تایبەتدەستکاری

 
ئەو خانووەی کە تومیان لە تیفلیس تێیدا دەژیا

لە ساڵی ١٨٨٨ لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا، ھۆڤانیس تومیانیان ھاوسەرگیری لەگەڵ ئۆلگا ماچکالیان کرد کە تەمەنی ١٧ ساڵ بوو.[٤] خاوەنی ١٠ منداڵ بوون: موسەغ (١٨٨٩–١٩٣٨)، ئەشخەن (١٨٩١–١٩٦٨)، نوارد (١٨٩٢–١٩٥٧)، ئارتاوازد (١٨٩٤–١٩١٨)، حەملیک (١٨٩٦–١٩٣٧)، ئەنوش (١٨٩٨–١٩٢٧)، ئارپیک (١٨٩٩). –١٩٨١)، ئارێگ (١٩٠٠–١٩٣٩)، سێدا (١٩٠٥–١٩٨٨)، تامار (١٩٠٧-١٩٨٩).[٥]

چالاکی سیاسی و گشتیدەستکاری

لە کاتی کۆمەڵکوژییەکانی ئەرمەنی-تاتار لە ساڵانی ١٩٠٥-١٩٠٧ کە لەلایەن حکوومەتەوە وروژێندرا، تومیان ڕۆڵی ئاشتیخوازی گرتە ئەستۆ، کە بەھۆیەوە دوو جار دەستگیرکرا.[٢] ھەروەھا تومیان بە قووڵی ڕەخنەی لە جەنگی ئەرمەنستان و جۆرجیا لە ساڵی ١٩١٨ گرت.[٢] ھەروەھا تومیانیان چالاکانە سەرقاڵی بانگەشەی ئینجیل بوو. وەک لە یەکێک لە ئایەتەکانیدا نووسیویەتی «تەنھا یەک ڕێگای ڕزگاربوون ھەیە؛ لە ڕێگەی عیسا مەسیحەوە لەناو ھەر یەکێکماندا دەمێنێتەوە».

لە تشرینی یەکەمی ١٩١٤ تومیان پەیوەندی بە «لیژنەی پشتیوانی لە قوربانیانی جەنگ» کرد، کە دواتر یارمەتی پەنابەرانی جینۆسایدی ئەرمەنی دا کە لە ئێچمیادزین نیشتەجێ بوون.[٦]

لە ساڵی ١٩٢١ لە شاری تیفلیس ماڵی ھونەری ئەرمەنی دامەزراند.

سەرچاوەکاندەستکاری

  1. ^ ئ ا Jrbashyan, E. "Hovhannes Tumanyan Biography". armenianhouse.org. Retrieved July 11, 2012.
  2. ^ ئ ا ب Թումանյան Հովհաննես (بە ئەرمەنی). Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարան, Գիրք II. 2010. Retrieved July 10, 2012.
  3. ^ Adjarian, Hrachia (1909). Classification des dialectes arméniens [Classification of Armenian dialects] (PDF) (بە فەرەنسی). Paris: Librairie Honore Champion. p. 72. Retrieved July 8, 2012. ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
  4. ^ Ամուսնությունը (بە ئەرمەنی). Հովհաննես Թումանյանի թանգարան. Retrieved July 11, 2012.
  5. ^ "The Children" Զավակները (بە ئەرمەنی). Հովհաննես Թումանյանի թանգարան. 2014. Archived from the original on March 5, 2016. Retrieved August 28, 2022.
  6. ^ ՀՈՎՀ. ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԸ ԵՒ ՈՐԲԱԽՆԱՄ ԳՈՐԾԸ (بە ئەرمەنی). ՀՈՎՀ. ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԸ ԵՒ ՈՐԲԱԽՆԱՄ ԳՈՐԾԸ. Retrieved July 15, 2012. ١٧ی شوباتی ٢٠١٩ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.