پەڕەی سەرەکی بکەرەوە

پۆتانەکان: 23°N 46°E / 23°N 46°E / 23; 46

نیمچەدوورگەی عەرەبی

نیمچەدوورگەی عەرەبی بە عەرەبی شبه الجزيرة العربية ناوچەیەکی جوگرافیە ئەکەوێتە باشوری ڕۆژئاوای قاڕەی ئاسیا لەو شوێنەدا کە ئاسیا بە ئەفریقا ئەگات. گەورەترین نیمچەدوورگەیە لە جیهاندا ڕووبەرەکەی ٣،٢٣٧،٥٠٠کم دادەپۆشێت، و ئەم ناوچەیە بەشێکی گرنگی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە و ڕۆڵێکی بەرچاوی هەیە لە جیۆپۆلۆتیکدا بە هۆی ئەو بڕە زۆرەی نەوت و گازی سروشتی کە لە ناوچەکەدا هەیە.

سنوردەستکاری

 
نیمچەدوورگەی عەرەبی

سنورە دەریاییەکەی دەریای سور و کەنداوی عەقەبەیە لە باکوری ڕۆژئاواوە، و لە باشورەوە دەریای عەرەب و لە باشوری ڕۆژھەڵاتیەوە کەنداوی عومان و کەنداوی فارسە، لە ڕووی سیاسیەوە دوورگەی عەرەبی ئەم وڵاتانەی خوارەوە ئەگرێتەوە لە ئێستادا؛

ڕووبەرەکەی بە گشتی ٣,٢١٦,٥٥١ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە، زۆربەی بیابانێکە کە سودی لێ وەرنەگیراوە، و باران لە ناوچەکانیدا ئەبارێت و پلەی گەرما تیایدا ئەگاتە ٥٤ پلەی سەدی، بە ناوچەیەکی گرنگ دادەنرێت لەبەر زۆری ئەو بیرە نەوتانەی لە ناوچەکەدا ھەیە.

لە ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتوانی گەیشتە ٧٥,٣٣٣,٨٩٧ کەس، و نزیکەی ١٨,٥٧٦,٠٧٦ دانیشتوی بیانی ئەگرێتە خۆ، و زیادبوونی ژمارەی دانیشتوانی بە نزیکەی سێ ملیۆن دادەنرێت لە ساڵێکدا.

دابەشبوونی نیمچە دوورگەی عەرەبیدەستکاری

 
باشوری ڕۆژهەڵاتی نیمچەدوورگەی عەرەبی (عومان)

نیمچە دوورگەی عەرەبی دابەش دەبێت بەسەر ھەرێم و ناوچەی جوگرافی جیاوازدا، مێژوونوسە ئیسلامیەکان دابەشیان کردووە بۆ؛

  • حیجاز؛ بەشی ڕۆژئاوای نیمچەدوورگەی عەرەبیە.
  • نەجد؛ بەرزاییەکی فراوانە لە نیمچەدوورگەی عەرەبیدا.
  • بەحرەین؛ بەشی ڕۆژھەڵاتی نیمچەدوورگەی عەرەبیە، و درێژ دەبێتەوە لە عومانەوە تا بەسرە لە باکوری.
  • یەمەن؛ بەشی باشوری ڕۆژئاوای نیمچە دوورگەی عەرەبیە و درێژ دەبێتەوە لە زەفار لە باشوریەوە تا عەسیر لە باکوریەوە بە مانای ھەموو ئەو ناوچانەی لە باشوری مەککەدان ئەگەڕێنەوە بۆ یەمەن.
  • توھامە؛ زەویەکی تەختە لەبەرامبەر دەریای سور.
  • شەحر؛ ھەرێمێکی مێژووییە ڕوبع خالی و زەفار و حەزرەموت ئەگرێتەوە.

بەڵام دابەشبوونی نیمچەدوورگەی عەرەبی ئێستا لە شێوەی وڵاتی سەربەخۆدایە وەک وڵاتەکانی کەنداو و یەمەن، وھەروەھا لە ناوچەگەورەکانی نیمچەدوورگەی عەرەبی عەسیر و نفود و ڕوبع ولخالیە.

مێژوودەستکاری

دوای ئەوەی حەوزی نیشتنی عەرەبی بوو بە کەنداو (خلیج) لە پێش ھەزارەی ھەشتەمی پێش زاینیدا، ناوچە شوانکاریەکانی نیمچەدوورگەی عەرەبی گۆڕان یۆ ناوچەی بیابانی، مرۆڤ پێش ھەزاران ساڵ ژیاوە لەسەری و تا ئێستا ھیچ ئاسەوارێک نیە کە مێژووی دوورگەکەی پێ دیار بکرێت، بەڵام ھەندێک ئاسەواری بەردین و شوانی ئەگەڕێنەوە بۆ ساڵانی ھەزارەی ھەشتەمی پێش زاینی لە ناوەڕاست و لە ڕوبع ولخالی، شوێنی نیشتەجێبوون دەرکەوت لە قەتەر لە ڕۆژھەڵاتی کاتێک ھەندێک ئاسەوار لە باشوری وڵاتی رافیدەین دۆزرایەوە، و لە ساڵی ٣١٠٠ پێش زاینی، کشتوکاڵی دانەوێڵە دەرکەوتووە لە ئەبوزەبی و لە عومان و لە ناوەندی ھەزارەی سێیەمی پێش زاینیدا پیشەسازی مس بە شێوەیەکی فراوان دەرکەوتووە. و بەلەم دەرکەوتووە بە درێژایی کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی نیمچەدوورگەی عەرەبی ھەتا لە عومان لە باشوور.

ژینگەی نیمچە دوورگەی عەرەبیدەستکاری

ژمارەیەکی زۆر گیانلەبەر ھەیە لە دوورگەی عەرەبی, لەوانە پڵنگی عەرەبی، و مارمالێکە کە لە ژێر مەترسی ناوچووندایە ئێستا. ھەروەھا کەش وھەوای ناوچەکە کەش وھەوایەکی قاڕییە، بە ھاویندا گەرم و بە زستاندا ساردە و ڕێژەی باران بارین تیایدا ٢٣سم/٢ لە ساڵێکدا.

سەرچاوەکاندەستکاری

  • موسوعە حضارة العالم. أحمد محمد عوف