گرانەتا (بە ئینگلیزی: Typhoid fever) یەکێکە لە نەخۆشیەکانی کۆئەندامی ھەرس و یەکێکە لەو نەخۆشیە بڵاوانەی کەلە زۆربەی وڵاتانی نیمچە پێگەیشتوو ھەیەو ساڵانە بە ھەزاران کەس تووشی ئەم نەخۆشیە دەبن . ھۆکاری توش بوون بە نەخۆشیەکە بەکتریایەکە بەناوی (salmonella typhi) کە لە ڕێگەی خواردن و خواردنەوەی پیس بوو بە بەکتریای نەخۆشیەکە دەگوازرێتەوە . ئەم نەخۆشیە لە ناوچەکانی ھیندستان و ئەفریقا و ئەمریکای لاتین زۆر بڵاوە. بەکتریاکە لەوانەیە تەنانەت دوای چاک بونەوەی نەخۆشەکەش لە تورەکەی زراوی نەخۆشەکەدا بۆ ماوەی چەندین مانگ یان ساڵ بمێنێتەوە واتە ئەو کەسە ئەبێت بەھەڵگری نەخۆشیەکە کە ھۆکارێکی سەرەکیە بۆ تووشکردنی کەسانی تر بەکترياکەتوانای ژیانی ھەیەلەخاک بۊماوەی1-5مانگ و لەبەفروئاوبۆماوەی2-3مانگ لەپیسایی بۆماوەی 25رۆژدەژی وە لەشەست پلەیسەدی بۆماوەی 20خولەک دەژی .

یەکێک لە نیشانەکانی نەخۆشی گرانەتا لەسەر سنگی نەخۆشەکە

ماوەی چوونە ژوورەوەی بەکتریاکە یۆلەشی نەخۆشەکە ھەتا دەرکەوتنی نیشانەکانی نەخۆشیەکە (١٠-١٤) ڕۆژە .

نیشانەکانی نەخۆشیەکەدەستکاری

لەھەفتەی یەکەمدادەستکاری

  1. تا ( کە دیارترین نیشانەی نەخۆشیەکەیە)پلەگەرمى لەسه روى 39-41دە بێت.
  2. سەر ئێشە
  3. ئازاری ماسولکەکان
  4. کەمبونەوەی لێدانی دڵزیادبوونی ھەناسەدان.
  5. قەبزی
  6. سک چوون و ڕشانەوە بە تایبەتی لەمناڵدا.
  7. لەرز
  8. بەڵخ بوونی زمان ووشك بوونە وەی ناودەم

لە کۆتایی ھەفتەی یەکەمدادەستکاری

  1. دەرکەوتنی پەڵەى پەمەی لە سنگ ودەم وچاوی تەخۆش کەبۆماوەی 24کاتژمێردەمێنێتەوەدواترپەڵەی تردروست دەبن.
  2. گەورە بوونی سپڵ وجگەری نەخۆش بەڕێژەی٪35.
  3. کۆخە
  4. ئاوسانی سک
  5. سک چوون ھەندێ جارھەبونی خوێن لەپیيایی.

لە کۆتایی ھەفتەی دووەمدادەستکاری

١-ووڕ بوون ٢-بوورانەوە ٣-مردن ( ئەگەر چارەسەر نەکرێت)

تێبینیدەستکاری

  1. مەرج نیە نەخۆشەکە ھەموو نیشانەکانی نەخۆشیەکەی ھەبێت.
  2. ئێستا گرانەتا لە ناوچەکەی ئێمە زۆر بڵاو بۆتەوە پێدەچێت بەھۆی سەرچاوەی ئاوی پیس یان ئەو کرێکارانەی لەدەرەوەی ووڵاتەوە ھاتوون( کە لەوانەیە ھەڵگری نەخۆشیەکە بن) .
  3. وەنيشانەکانی گرانەتابە سيل٬مەلاریا٬ڤایرۆسى جگەر٬ئەنفلۆنزا دەچێت

دەستنیشانکردنی نەخۆشیەکەدەستکاری

  1. Blood Culture چاندنی خوێن. (لە ھەفتەی یەکەمدا باشترین دیاریکەری نەخۆشیەکەیە )لەسەدا90-100دیاری دەکات.
  2. کەمبوونەوەس خرووکە سپیەکانی خوێن .
  3. لەوانەیە بەکتریاکە لە پیسایی نەخۆشەکە ببینرێت بە مایکرۆسکۆپ.
  4. Bone Marrow Culture چاندنی مۆخی ئێسک.
  5. Widal Test ویداڵ تێست. ( کە ناتوانین زۆر پشتی پێبەستین)
  6. چاندنی میزلە ھەفتەی دووەم پۆزەتیڤە

چارەسەردەستکاری

  1. chloramphenicol لەوانەیە تا لەدوای چارەسەریش بۆ ماوەی ٥ ڕۆژ ھەر بەردەوام بێت .
  2. ciprofloxacin چارەسەر پێویستە بۆماوەی بۆ ماوەی ١٤ ڕۆژ بەردەوام بێت ڕۆژی دووژەم500-750ملگم بۆئەونەخۆشانەی کەباری گشتیان باشە.

لەو کەسانەی ھەڵگری نەخۆشیەکەن چارەسەر دەبێت پێویستە بۆماوەی بۆ ماوەی ٤ ھەفتە بەردەوام بێت و ھوندێکیان پێویستیان بە نەشتەرگەری لابردنی زراو ھەیە. .

  1. لەکاتی تاداپێوییستەشلە وئاوی زۆری پێ بدرێ.

خۆپاراستندەستکاری

  1. ھۆشیاری خەڵکی لە بەکارھێنانی خواردن و خواردنەوەی پاک.
  2. بوونی سیستەمی ئاو و ئاوەرۆی چاک و کۆنترۆڵکراو.
  3. سەفەر نەکردن بۆ ئەو ناوچانەی کە نەحۆشیەکەی تیا بڵاوە , یان بەکارھێنانی ڤاکسین پێش سەفەرکردن بۆ ئەو ناوچانە .

سەرچاوەدەستکاری

  • DAVIDSONs principles and practice of medicine
  • CECIL essentials of medicine
  • USMLE step 3 volume 1 internal medicine and neurology.
  • INTERNET .
  • my daily practise