ئەبوولقاسم فیردەوسی تووسی (بە فارسی: ابوالقاسم فردوسی توسی؛ نز. ٩٣٥[١] یان ٩٤٠[٢]–نێوان ١٠١٩[٢] و ١٠٢٦[١]), یان فیردەوسی (فردوسی) بە تەنیا[٣] شاعیرێکی فارس[٤][٥] و نووسەری شانامە بوو، کە یەکێکە لە درێژترین داستانە شیعرەکان کە لەلایەن یەک شاعیرەوە نووسرابێت، و داستانی نیشتمانیی ئاریانی مەزنە. فیردەوسی بە یەکێک لە گرنگترین کەسایەتییەکانی ئەدەبیاتی فارسی و یەکێک لە مەزنترینەکانی مێژووی ئەدەبیات دادەنرێت.[٦]

فیردەوسی
فردوسی
پەڕگە:File:Statue of Ferdowsi in Tus, Iran 3 (cropped2).jpg
پەیکەری فیردەوسی لە تووس
لەدایکبووننز. ٩٣٥[١] یان ٩٤٠[٢]
تووس، ئیمپراتۆرییەتی سامانی
مردننز. ١٠١٩[٢] تا ١٠٢٦
تووس، ئیمپراتۆرییەتی غەزنەوی
36°29′10.15″N 59°31′3.34″E / 36.4861528°N 59.5175944°E / 36.4861528; 59.5175944
پیشەشاعیر
زمانفارسیی مۆدێرنی سەرەتایی
ماوەسامانی و غەزنەوی
چەشنشیعری فارسی، داستانی نیشتمانی
پەیکەرێک لە تاران

ژیاندەستکاری

فیردەوسی لە ساڵی ٩٤٠ی زاینی لە گوندی پاژی سەر بە شاری تووس، لە خوراسان لە بنەماڵەیەکی جووتیار لە دایک بوو. فیردەوسی ھاوچەرخی حوکوومەتەکانی سامانی و غەزنەوی بوە. فیردەوسی لە ساڵی ١٠٢٠دا ماڵاوایی لە دنیا کردوە و لە شاری تووس نێژراوە.

شانامەدەستکاری

گەورەترین کاری فیردەوسی شاھنامە یان شانامەیە کە سەبارەت بە ژیان و پیشە و ئایینی ئێرانیانی بەر لە ئیسلامە. شانامە باسی پاشایانی ئێرانی لە کەیۆمەرسەوە ھەتا یەزدگەردی ساسانیی تێدایە. شانامە بە فارسیەکی پاراو نووسراوە و وشەی عەرەبیی ئێجگار کەمە و سەرچاوەیەکی زۆر گرنگە بۆ ناسینی وشە کۆنە ئێرانییەکان وەکوو فارسیی کۆن و کوردی و ئەوێستایی و ھەر وەھا سەرچاوەیەکی مێژووییە بۆ ناسینی فەرھەنگی ئێرانیانی بەر لە ئیسلام. فیردەوسی، بە وتەی خۆی دەور و بەر سی ساڵی سەرفی نووسینی شانامە کردوە، ئەم خاڵە بەیتەی فیردەوسییەوە دەردەکەوێت.

بسی نج بردم در این سال سی

عجم زندە کردم بدین پارسی

واتھ: گەلێک لەم سی ساڵەدا ڕەنجم کێشا و عەجەمم بەم زمانی فارسییە زیندوو کردەوە.

سەرچاوەکاندەستکاری

زانستنامەی ئیرانیکا

  1. ^ ی ا ب "Ferdowsī". Encyclopedia Britannica. لە ڕێکەوتی 2020-10-10 ھێنراوە. 
  2. ^ ی ا ب پ "FERDOWSI, ABU'L-QĀSEM – Encyclopaedia Iranica". Encyclopædia Iranica. 1999-12-15. لە ڕێکەوتی 2020-10-10 ھێنراوە. 
  3. ^ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref> ھەڵە؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری EI نەدراوە
  4. ^ "Search Results – Brill Reference". referenceworks.brillonline.com. لە ڕێکەوتی 2019-01-05 ھێنراوە. Abū l-Qāsim Firdawsī (320–416/931–1025) was a Persian poet, one of the greatest writers of epic and author of the Shāhnāma ("Book of kings"). 
  5. ^ Kia، Mehrdad (2016-06-27). The Persian Empire: A Historical Encyclopedia [2 volumes]: A Historical Encyclopedia (بە زمانی ئینگلیزی). ABC-CLIO. پەڕە 160. ISBN 9781610693912. 
  6. ^ Hamid Dabashi (2012). The World of Persian Literary Humanism. Harvard University Press. ISBN 9780674067592.