بزوێنەری چوار هەنگاوی

سووتانی سووتەمەنی بە چوار هەنگاو بەکاردێت لەمەکینەکانی گازۆلین(گاز) و پەتڕۆڵ(بەنزین) :(۱) ڕاکێشان,(۲) پەستان,(۳) توانا,(٤) دەرکردن. ڕەنگە شینەکەی لای ڕاست ڕێڕەوی هاتنەژوورەوە نیشان دەدات و ڕەنگە قاوەییەکەی لای چەپیش ڕێڕەوی چوونەدەرەوە نیشان دەدات.

بزوێنەری چوار هەنگاوی بریتیە لە بزوێنەری سووتانی ناوەکی (IC engine) واتا (سووتان لەناوەوەی بزوێنەرەکە ڕوودەدات) کە تێیدا پستۆن چوار هەنگاوی جیاواز لەیەکتر تەواو دەکات لەماوەی سووڕانەوەی کڕانک شەفت. هەنگاو (stroke) بریتیەلە زۆرترین مەودا یان دووری کە پستۆن دەتوانێت بیبڕێت لەناو سلندەر (cylinder).چوار هەنگاوە لەیەکتر جیاوازەکە ناوەکانیان بریتین لە:

۱.هاتنەژوورەوە: لەهەمان کاتدا ناسراوە بە ڕاکێشان یان مژینی هەوا. ئەم هەنگاوە دەست پێدەکات لەو خاڵەی کە بەرزترین شوێنە کە پستۆن دەیگاتێ (top dead center) {.T.D.C} وە کۆتایی دێت لەو خاڵەی کە نزمترین شوێنە (bottom dead center) {B.D.C.}کە پستۆن دەیگاتێ لەناو سلندەر. لەم هەنگاوەدا پێویستە ڤاڵڤی (valve) ڕاکێشان کراوە بێت ئەو کاتەی کە پستۆن تێکەڵەی هەواو سووتەمەنی بەیەکەوە ڕادەکێشێت بۆ ناو سلندەر بەهۆی بەرهەم هێنانی پەستانی ڕاکێشان لەناو سلندەر لەڕێگەی جووڵەی هاتنە خوارەوەی پستۆن. ئەو کاتەی کە هەوا ڕادەکێشرێە ناو سلندەر ئەوا پستۆن بۆ خوارەوە دەجووڵێت وەهەر لەئەنجامی ئەم هاتنە خوارەوەیە هەوا ڕادەکێشرێتە ناو ژووری سووتان.

۲. (پەستان): ئەم هەنگاوە دەست پێدەکات لە نزمترین شوێن کە پستۆن دەیگاتێ لەناو سلندەر, یان دەست پێدەکات لە کۆتا خاڵی (هەنگاوی ڕاکێشان) کە نزمترین شوێنە کە پستۆن دەیگاتێ,هەروەها کۆتایی دێت لە بەرزترین شوێن کە پستۆن دەیگاتێ. لەم هەنگاوەدا پستۆن تێکەڵەی هەواو بەنزین دەپەستێنێت و تێکەڵەکە ئەمادە دەکات بۆ سووتان (گڕگرتن) کەلە (هەنگاوی توانا) ڕوودەدات واتا هەنگاوی سێیەم کەلە خوارەوە باسی دەکەین. لەم هەنگاوەدا دەبێت هەردوو ڤاڵڤی هاتنەژوورەوە و چوونەدەرەوە داخراو بن.

۳. سووتان: لەهەمان کاتدا ناسراوە بە (توانا). ئەم هەنگاوە دەست پێکردنی دووەم خولی سووڕانەوەی کڕانک شەفتە لە بزوێنەری سووتانی چوار هەنگاوی. لەم هەنگاوەدا کڕانک شەفت یەک خولی یان یەک سووڕی تەواوی بە ۳٦۰ پلە تەواوکردووە. ئەوکاتەی کە پستۆن لەخاڵی (.T.D.C)یە واتا (کۆتایی هەنگاوی دووەم) تێکەڵەی هەواو سووتەمەنیە پەستێوراوەکە دەسووتێنرێ یان گڕی تێبەر دەبێ بەهۆی پلاکی سووتاندن (spark plug) یان پلاکی گڕگرتن ( لە بزوێنەری گازۆلین [بەنزین] ) یان, تێکەڵەکە دەسووتێنرێ بەهۆی ئەو گەرمیەی کە دروست بووە لەئەنجامی بەرزترین پەستان ( لە بزوێنەری دیزڵ [گاز] ), گەڕاندنەوەی پستۆنەکە بۆ (.B.D.C) بەهێزەوە (ئەو هێزەی کە لەئەنجامی سووتاندنی سووتەمەنیەکەدەردەچێت) لەم هەنگاوەدا دەبێتە هۆی بەرهەم هێنانی کارێکی میکانیکی (هێز) لە سلندەری بزوێنەرەکەوە بۆ سووڕاندنەوەی کڕانک شەفتەکە.

٤.دەرکردن: لەهەمان کاتدا ناسراوە بە چوونە دەرەوە. لەماوەی هەنگاوی دەرکردن (هەنگاوی چوارەم) ,پستۆنەکە جارێکی تر لە (.B.D.C)یەوە دەگەرێتەوە بۆ (.T.D.C) لەم کاتەشدا ڤاڵڤی کردنە دەرەوی دووکەڵ کراوەیە. ئەم کردارەش تێکەڵەی هەواو سووتەمەنی بەکارهاتوو واتا (ئەو دووکەڵەی کە دروست دەبێت لەئەنجامی سووتاندنی تێکەڵەکە و دەمێنێتەوە لەناو سلندەر) دەردەکاتە دەرەوەی مەکینەکە لەڕێگەی ڤاڵڤی دەرکردن (ڤاڵڤی دەرکردنی دووکەڵ).

دەتوانیت ئەم چوار هەنگاوە بە بەردەوامی لەمێشکت بهێڵیتەوە واتا بە بەردەوامی لەبیرت بێت بە بەکارهێنانی هاو واتاکانی لە زمانی باو ( گشتی) کە ئەمانەن , "ڕاکێشان (مژین), گوشین, تەقینەوە, دەرکردن (فڕێدان)".  

مێژوودەستکاری

سووڕی ئۆتۆدەستکاری

 
بزوێنەرێکی ئۆتۆ کە لە ساڵی ۱۸۸۰ کان لە وڵاتی ئەمریکا دروست کراوە

نیکۆڵاس ئۆگێست ئۆتۆ Nikolaus August)( Ottoپیاوێکی گەشتیاری فرۆشیار بوو تایبەت بە فرۆبوو . لە یەکێک لە گەشتەکانیدا بزوێنەرێکی سووتانی ناوەکی بینی کە دروست کرابوو لە پاریس لەلایەن پیاوێکی ئاوارەی بەلجیکا بە ناوی جین جۆزێف ئێتین لینوار ( Jean Joseph Etienne Lenoir). لە ساڵی ۱۸٦۰, لینوار سەرکەوتووانە بزوێنەرێکی جووت ئاراستەی دروست کرد کە بە گازی ڕووناککەرەوە (تیشکدەر) کاری دەکرد بە چوستی ٤٪. ئەم بزوێنەرەی لینوار کە ۱۸ لیتر بوو تەنها هێزی دوو ئەسپی بەرهەم دەهێنا. بزوێنەرەکەی لینوار بەگازی تیشکدەر کەلە خەڵووز دروست دەکرا هەڵدەبوو, ئەم گازەش گەشەی پێدرا لە پاریس لەلایەن فیلیپ ڵێبن (Philip Lebon).

لە کاتی تێست کردنی بزوێنەری دروست کراوی هاوشێوەی بزوێنەری لینوار بەڵام بە قەبارەی بچووکتر لە ساڵی ۱۸٦۱,ئۆتۆ چاودێری کاریگەری هەنگاوی پەستان (هەنگاوی دووەم)ی دەکرد لەسەر بڕی ئەو سووتەمەنیەی کە دەدرێت بە مەکینەکە.لە ساڵی ۱۸٦۲, ئۆتۆ هەوڵی دروست کردنی بزوێنەرێکیدا بۆ گەشەپێدان و باشتر کردنی بزوێنەرەکەی لینوار لە ڕووی زیادکردنی چوستی و زیاتر باوەڕپێکردنی چونکە بزوێنەرەکەی لینوار بەهۆی کەمی چوستیەکەی زۆر باوەڕپێکراو نەبوو. ئۆتۆ لەم هەنگاوەیدا هەوڵی دا مەکینەیەک دروست بکات کە تێیدا کرداری پەستان خستنەسەری تێکەڵەی هەواو سووتەمەنیەکەی باشتر بێت و ئامادەکردنی تێکەڵەکە بۆ سووتان باشتر بێت, بەڵام لەم هەنگاوەیدا سەرکەوتوو نەبوو چونکە بەم ڕێگایە مەکینەکە لە چەند خولەکێک زیاتر کاری نەدەکرد و تێک دەچوو (لەکار دەکەوت).کۆمەڵێک لە ئەندازیارەکانی تریش لەهەوڵی چارەسەرکردنی ئەم کێشەیەدا بوون بەڵام ئەوانیش سەرکەوتوو نەبوون

.لە ساڵی ۱۸٦٤,ئۆتۆ لەگەڵ ئیوگن ڵانگن (Eugen Langen) یەکەمین کۆمپانیای دروست کردنی یان بەرهەم هێنانی بزوێنەری سووتانی ناوەکیان دامەزراند بەناوی نیکۆڵاس ئۆگێست ئۆتۆ لەگەڵ Cie. هەر لەهەمان ساڵدا ئۆتۆ لەگەڵ Cie توانیان سەرکەوتووانە مەکینەیەکی هەوایی (atmospheric) دروست بکەن. ئەم کارگەیە لەو شوێنەی کە لێی بوو نەماو گوێزرایەوە بۆ شارۆچکەی دیوتز (Deutz) لە ئەڵمانیا لەساڵی ۱۸٦۹,وە هەر لەم شارۆچکەیەدا ناوی کۆمپانیاکە نوێکرایەوەو گۆڕدرا بۆ (Deutz Gasmotorenfabrik AG) واتا (کۆمپانیای بەرهەم هێنەری بزوێنەری دیوتز گاز).لەساڵی ۱۸۷۲, گۆتلیب دایملەر (Gottlibe Damler) دەرهێنەری تەکنیکی  هەروەها ویڵهەم مایباک (Wilhelm Maybach) سەرۆکی بەشی دیزاینی بزوێنەر بوو. دایملەر کە دروست کەری چەک بوو کاری کردبوو لەسەر مەکینەکەی لینوار.لەساڵی ۱۸۷٦, ئۆتۆ لەگەڵ لانگن سەرکەوتووانە یەکەمین بزوێنەری سووتانی ناوەکیان دروست کرد کە زۆر بەباشی تێکەڵەی هەواو سووتەمەنیەکەی دەپەستاند و ئامادەی دەکرد بۆ سووتان بۆئەوەی چوستی بزوێنەرەکەی پێ بەرزبکاتەوە وە بزوێنەرەکە چوستیەکەی بەرزتر بوو بە بەراورد لەگەڵ هەر بزوێنەرێکی تر کە لەو سەردەمەدا دروست کرابوو.

دایملەر لەگەڵ مایباک  ( Daimler and Maybach) پیشەکەی خۆیان لە کۆمپانیای (Otto and Cie) بەجێهێشت و یەکەمین بزوێنەری ئۆتۆ ی بەرزترین خێراییان گەشەپێدا لەساڵی ۱۸۸۳.لەساڵی ۱۸۸۵, یەکەمین ئۆتۆمبێلیان لە جۆری بزوێنەری ئۆتۆ دروست کرد.گوێزەرەوەی دایملەر رێیت وەیگن (Daimler Reitwagen) سیستەمی گڕگرتنی بۆڕی گەرمیان بەکارهێنا و جۆری ئەو سووتەمەنیەش کە تێیدا بەکاردەهات ناسرا بە لیگڕۆین( Ligroin) تاوەکو ببێتە یەکەمین گوێزەرەوەی جیهانی کەبە بزوێنەری سووتانی ناوەکی کاردەکات. جۆری بزوێنەری ئەم ئۆتۆمبێلە یان گوێزەرەوەیە بریتی بوو لە بزوێنەری چوار هەنگاوی لەسەر بنچینەی دیزاینی بزوێنەرەکەی ئۆتۆ. .

بۆ ساڵی دواتر ۱۸٨٤ کاڕڵ بێنز (Karl Benz) ئۆتۆمبێلێکی بزوێنەری چوار هەنگاوی دروست کرد وەکو یەکەمین ئۆتۆمبێل لەو سەردەمەدا. لەساڵی ۱۸۸٤ کۆمپانیای ئۆتۆ کەلە سەرەتادا ناسرا بوو بە (Gasmotorenfabrik Deutz) [GFD] دووبارە ناوەکەی گۆڕدرا بۆ سووتانی کارەبایی لەگەڵ کاربۆرێتەر  (electric ignition and the carburetor). لەساڵی ۱۸۹۰ دایملەر لەگەڵ مایباک کۆمپانیایەکیان پێکهێنا کە ناسراو بوو بە دایملەر مۆتۆرن گسڵشافت (Daimler Motoren Gesellschaft).لەئێستادا ئەم کۆمپانیایە ناسراوە بە دایملەر بێنز (Daimler-Benz)

سووڕی ئاتکینسندەستکاری

 
ئەم ئۆتۆمبێلەی (Toyota Prius) ساڵی ۲۰۰٤ کە بزوێنەرەکەی بە سووڕی ئاتکینسن کاردەکات بریتیە لە بزوێنەری هەردوو سیستەمی سووتەمەنی و کارەبایی.
 
سوری گازی ئاتکینسن

بزوێنەری سووڕی ئاتکینسن (Atkinson) جۆرێکە لە جۆرەکانی بزوێنەری سووتانی ناوەکی یەک هەنگاوی کە داهێنراوە لەلایەن جەیمس ئاتکینسن (James Atkinson) لەساڵی ۱۸۸۲. سووڕی ئاتکینسن دیزاین کراوە بۆ دابین کردنی چووستی لە چڕی توانا (power density), وە بەکاردێت لەهەندێک لەو ئۆتۆمبێلە نوێیانەی کە هەردوو سیستەمی کارەبایی و سووتانی ناوەکی بەیەکەوە تێدا کۆبۆتەوە (hybrid electric).

بزوێنەری سووڕی ئاتکینسنی ئۆڕجیناڵ ڕێگەی دەدا بە هەریەک لە هەنگاوەکانی ڕاکێشان, پەستان, توانا, دەرکردن لە سووڕی چوار هەنگاوی کە ڕووبدەن لە یەکجار سووڕانەوەی کڕانک شەفت هەروەها دیزاین کرابوو بۆ خۆبەدورگرتن لە (infringing certain patents) کە دەستیان بەسەر بزوێنەرەکانی سووڕی ئۆتۆ داگرتبوو. لەڕێگەی دیزاینی بێهاوتای کڕانک شەفتی ئاتکینسن دەتوانرێ ڕێژەی بڵاوبوونەوە جیاواز بێت لە ڕێژەی پەستان, هەروەها لەگەڵ هەنگاوی توانای درێژتر لە هەنگاوی پەستان, بزوێنەرەکە دەتوانێ چووستیەکی گەرمی زیاتر بەدەست بێنێت بەبەراورد لەگەڵ بزوێنەرەکەی پێشوو. لەکاتێکدا دیزاینی ئۆڕجیناڵی ئاتکینسن لەشتێکی سەرنجڕاکێشی مێژوویی سەیر زیاتر نیە, زۆرێک لەبزوێنەرە نوێیەکان ڕێکخستنی کاتی ڤاڵڤ (Valve Timing)ی جیاواز بەکاردێنن بۆ بەرهەم هێنانی گاریگەری هەنگاوی پەستانی کورتتر لەسەر هەنگاوی توانای درێژتر, بەم شێوەیە هەست بەوەکرا کە سووڕی ئاتکینسن دەتوانێ دارایی سووتەمەنی (fuel economy) باشتر دابین بکات.

سووری دیزڵدەستکاری

 
ئۆتۆمبێلی جۆری ئۆدی R15 لە لی مانس (Le Mans).

بزوێنەری دیزڵ وەرگیراوی یان گەشەپێدەری بزوێنەری سووڕی ئۆتۆی ساڵی ۱۸۷٦.کاتێک کە ئۆتۆ لەساڵی ۱۸٦۱ هەستی بەوە کرد کە دەتوانرێ چوستی بزوێنەر زیاد بکرێ بەوەی کە تێکەڵەی هەواو سووتەمەنی لەسەرەتادا بپەستێورێت پێش گڕگرتن واتا تێکەڵە بپەستێورێت تاکو باشتر ئامادەبێت بۆ گڕگرتن, ئەوا لەو کاتەدا رودۆڵف دیزڵ (Rudolf Diesel) هەوڵیدا جۆرە بزوێنەرێکی چوستی بەرزتر گەشەپێبدات بەوەی کە ئەم بزوێنەرە بتوانرێ کاربکات بە سووتەمەنی گرانتر (قورستر) [heavy fuel]. هەریەک لە بزوێنەرەکانی لینوار, ئۆتۆی هەوایی,ئۆتۆی پەستاندن لە ساڵانی (۱۸٦۱ لەگەڵ ۱۸۷٦)دیزاین کرابوون بۆئەوەی بە گازی تیشکدەر (گازی خەڵوز) کاربکەن.بەهەمان شێوەی ئۆتۆ, دیزڵ ویستی بزوێنەرێک دروست بکات تاوەکو کۆمپانیا بچووکەکانی پیشەسازی(بەرهەم هێنان) بتوانن سەرچاوەی ووزەی خۆیان دابین بکەن و لەپێشبڕکێدا بن لەگەڵ کۆمپانیا گەورەکانی بەرهەم هێنان,وە بەهەمان شێوەی ئۆتۆ,بۆئەوەی پێویست بەوە نەکات کە ببەسترێتەوە بە سەرچاوەی سووتەمەنی شارەوانی(ناوخۆیی). بەهەمان شێوەی ئۆتۆ,ئەم کارەش زیاتر لە دە ساڵی خایاند بۆ بەرهەم هێنانی بزوێنەری بەرزترین پەستان کە تێیدا سووتەمەنی پڕژێنراو بۆ ناوسلندەر لەخۆیەوە گڕ دەگرێت بەبێ بوونی پلاکی گڕگرتن. دیزڵ سووتەمەنی پرژێنراو تێکەڵ بەهەوای بەکارهێنا لەیەکەم بزوێنەریدا.

لەماوەی سەرەتاکانی گەشەکردن, یەکێک لە بزوێنەرەکان تەقیەوەو خەریک بوو  دیزڵ لەناو ببات, بەڵام دیزڵ هەر بەردەوام بوو تا لە کۆتایدا سەرکەوتووانە بزوێنەرێکی دروست کرد لەساڵی ۱۸۹۳. بزوێنەری بەرزترین پەستان, کەتێیدا سووتەمەنی گڕ دەگرێت بەهۆی گەرمی دروست بوو لە پەستاندن,ئێستا ناسراوە بە بزوێنەری دیزڵ بەهەردوو دیزاینی دوو هەنگاوی و چوار هەنگاوی.

بزوێنەری دیزڵی چوار هەنگاوی لەبوارێکی بەرفراوانی کارە قورسەکان بەکاردەهێنرا بۆ ماوەی دەیەها ساڵ. ئەم بزوێنەرە سووتەمەنی قورسی بەکاردەهێنا کە ووزەیەکی زیاتری هەبوو وە پاڵاوتن یان پوختەکردنێکی کەمتری پێویست بوو بۆ بەرهەم هێنان. باشترین یان چوست ترین بزوێنەرەکانی سووڕی ئۆتۆ کاردەکەن بە چوستی گەرمی (۳۰%).

شیکردنەوەی داینەمیکی گەرمیدەستکاری

پەڕگە:Diagrama pv de ciclo 4tempos.png
هێڵکاری پەستان و قەبارە (p-v diagram)ی سووڕی ئۆتۆی چوار هەنگاوی خەیاڵی: (A) هەنگاوی ڕاکێشان جێبەجێ دەکرێت بە فراوانبوون بە پەستانی جێگیر, بەدوایدا (B) هەنگاوی پەستان جێبەجێ دەکرێت بە پەستانی ئادیاباتیکی (adiabatic compression). لەڕێگەی سووتانی سووتەمەنیەکە پڕۆسەیەکی قەبارە جێگیر بەرهەم دێت, بەدوایدا فراوان بوونێکی ئادیاباتیکی, هەنگاوی (c) توانا دابین دەکەن. سووڕەکە کۆتایی دێت بە پڕۆسەیەکی قەبارە جێگیر لەگەڵ پەستانی جێگیر, کە هەردوکیان بەیەکەوە هەنگاوی (D) دەرچوون دابین دەکەن.

شیکردنەوەی داینەمیکی گەرمی هەریەک لە سووڕەکانی دوو هەنگاوی و چوار هەنگاوی کارێکی ئاسان نیە. بەهەرحاڵ, شیکردنەوەکە دەتوانرێ بەشێوەیەکی بەرچاو سادە بکرێ ئەگەر گریمانەکانی ستانداردی هەوا بەکاربێت. لەئەنجامدا, سووڕێک دەست دەکەوێت کە بەنزیکەیی لێک دەچن لەگەڵ سووڕە ڕاستەقینەکە, کە ئەویش بریتیەلە سووڕی ئۆتۆ.

لەکاتی کارکردنی ئۆتۆمبێل لەحاڵەتی ئاسایی, کە تێکەڵەی هەواو سووتەمەنی دەپەستێورێت, پریشکی کارەبایی دروست دەبێت بۆ گڕگرتنی تێکەڵەکە. لەخێرایی نزم ئەم کردارە لەنزیک (TDC) ڕوودەدات. ئەو کاتەی کە خێرایی ئۆتۆمبێل زیاد دەکات, ئەوا خێرایی flmae ی پێشەوە ناگۆڕێت بۆیە خاڵی گڕگرتنی سووتەمەنیەکە بەهۆی چەرخەوە زووتر کارا دەبێت لە سووڕەکە کە ڕێگە دەدات ڕێژەیەکی زیاتری تێکەڵەکە ئامادەبێت بۆ سووتان پێش ئەوەی هەنگاوی توانا دەست پێبکات. ئەم کردارە بەسوودە بەکاردێت لە دیزاینە جیاوازەکانی بزوێنەری ئۆتۆ؛ بزوێنەری هەوایی (نەپەستێنراو) کاردەکات بە چووستی ۱۲٪ لەکاتێکدا بزوێنەری ووزە بۆ دابین کراو بە پەستان کاردەکات بە چووستی نزیکەیی ۳۰٪ .

سووتەمەنیە پێشنیارکراوەکاندەستکاری

کێشەی ئەو بزوێنەرانەی کە لەڕێگەی پەستانەوە توانا دابین دەکەن ئەوەیە کە بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی لەئەنجامی پەستان دەبێتە هۆی ڕوودانی گڕگرتنی پێش وەختە (pre-ignition). ئەگەر ئەم کردارە ڕووبدات لەکاتێکی هەڵە کە زۆر ووزەبەخشە, دەبێتە هۆی زیان گەیاندن بە بزوێنەرەکە. بەشە جیاوازەکانی پەتڕۆڵ خاڵی گڕکرتنی جیاوازیان هەیە (ئەو پلە گەرمیەی کە تێیدا سووتەمەنیەکە ئەگەری ئەوەی هەیە کە لەخۆیەوە گڕ بگرێت). ئەم کێشەیەش پێویستە ببرێتە ڕیزی ئەو کێشانەی کەلە دیزاین کردنی سووتەمەنی و بزوێنەردا هەن.

تێکەڵەی سووتەمەنی و هەوای پەستێنراو بۆ گڕگرتن دیاریکراوە بە پێکهاتەی کیمیایی سووتەمەنیەکە. پۆلی جیاواز لە سووتەمەنی هەن کە ئاستی جیاوازی(performance)ی بزوێنەرەکان دابین دەکەن. پێکهاتەی کیمیایی سووتەمەنیەکە دەگۆڕدرێ بۆ گۆڕینی ئەو پلە گەرمیەی کە تێیدا گڕگرتنی لەخۆ (self-ignition) ڕوودەدات. وە ڕێگای جیاواز هەیە بۆئەنجامدانی ئەو کارە. ئەو بزوێنەرانەی کە دیزاین کراون بەڕێژەی پەستانی بەرزتر تێیاندا کرداری گڕگرتنی پێش وەختە زۆربەی جار ئەو کاتە ڕوودەدات کە تێکەڵەی سووتەمەنی و هەوای پەستێنراو  بۆ پلەیەکی گەرمی بەرزتر زووتر دەیەوێ گڕ بگرێت. پلەی گەرمی بەرزتر بەشێوەیەکی کاریگەرتر و باشتر سووتەمەنیەکان دەهەڵمێنێت وەک گازۆلین, کە چووستی پەستانی بزوێنەر زیاد دەکات. لەهەمان کاتدا ڕێژەی پەستانی بەرزتر مانای ئەوەیە کە ئەو دووریەی کە پستۆن دەتوانێت بێبڕێت بۆ بەرهەم هێنانی توانا زیاتر دەبێت ( کە پێی دەوترێت ڕێژەی بڵاوبوونەوە [Expansion ratio] ).

ڕێژەی ئۆکتانی سووتەمەنیەکی دیاریکراو بریتیەلە پێوانی بەرگری سووتەمەنیەکە بۆ گڕگرتنی لەخۆ. سووتەمەنیەک بە ژمارەی ئۆکتانی بەرزتر ڕێگەدەدات بە ڕێژەی پەستانی بەرزتر, کە ووزەیەکی زیاتر لە سووتەمەنیەکە دەردەهێنێت هەروەها بەشێوەیەکی باشترو کاریگەرتر ئەو ووزەیە دەگۆڕێت بۆ کاری بەسوود لەهەمان کاتدا ڕێگە دەگرێت لەوەی کە بزوێنەر زیانی پێ بگات بەهۆی گڕگرتنی پێش وەختە. لەهەمان کاتدا سووتەمەنی بە ژمارەی ئۆکتانی بەرز نرخەکەشی گرانترە.

بزوێنەرەکانی دیزڵ بەسروشتی خۆیان گرینگی نادەن بە گڕگرتنی پێش وەختە. بەڵکو گرینگی دەدەن بەوەی کە سووتان دەکرێ دەست پێبکرێ یاخود نا. باسکردنی ئەوەی کە چۆن سووتەمەنی دیزڵ لەوانەیە گڕ بگرێت ناودەنرێت بە ڕێژەی سێتان (cetane rating). لەبەر ئەوەی سووتەمەنیەکانی دیزڵ لە پلەیەکی بەهەڵم بوونی نزمدان, بۆیە زۆر بەئەستەم گڕ دەگرن ئەو کاتەی کە ساردن(پلەی گەرمیان نزمە). تەکنیکی جیاواز بەکاردەهێنرێت بۆ کارپێکردنی بزوێنەری دیزڵی سارد, باوترینیان بەکارهێنانی پلاکی گەرم کردنە (glow plug).

دیزاین و بنەما ئەندازیاریەکاندەستکاری

سنووردارکردنەکانی توانای بەرهەم هاتوودەستکاری

 
سووڕی چوار هەنگاوی 1=TDC 2=BDC A:ڕاکێشان B:پەستان C:توانا D:دەرچوون

گەورەترین بڕی توانا کە بەرهەم دێت بەهۆی بزوێنەر دیاریدەکرێت بە گەورەترین بڕی هەوا کە ڕادەکێشرێ بۆ ناو بزوێنەر. بڕی ئەو توانایەی کە بەرهەم دێت بەهۆی پستۆنی بزوێنەر پەیوەنددارە بە قەبارەی پستۆنەکە (قەبارەی سلندەر), ئەگەر دیزاینی بزوێنەرەکە دوو هەنگاوی بێت یان چوار هەنگاوی, چووستی قەبارەیی, بەفیڕۆچووەکان, ڕێژەی هەوا بۆ سوتەمەنی, نرخی گەرمی سووتەمەنی, ڕێژەی ئۆکسجین لە هەوا لەگەڵ خێرایی (RPM). بەرزترین خێرایی دیاریدەکرێت بەهۆی هێزی ماددە بەکارهاتووەکان لەگەڵ سیستەمی چەورکردن. ڤاڵڤەکان, پستۆنەکان, لەگەڵ قۆڵە بەگنەکان هێزە سەختەکانی تاودان لەخۆیاندا کۆدەکەنەوە. ئەو کاتەی کە بزوێنەر لەخێرایی بەرز دایە, شکانی فیزیایی لەگەڵ لەرزینی ئەڵقەی پستۆن ڕوودەدات, لەئەنجامدا توانا وون دەبێت یان تەنانەت بزوێنەرەکەش زیانی پێدەگات. لەرزینی ئەڵقەی پستۆن ڕوودەدات ئەو کاتەی کە ئەڵقەکان بەشێوەیەکی ستوونی دەلەرنەوە بە لەرینەوەیەکی دووبارە لەناو چاڵەکانی پستۆن. لەرزینی ئەڵقەی پستۆن بەیەکەوە بەسترانی نێوان ئەڵقەکە و دیواری سلندەرەکە چارەسەر دەکات, کە هۆکاری بەفیڕۆدانی توانا و پەستانی ناو سلندەرە. ئەگەر بزوێنەرێک بە خێراییەکی یەکجار زۆر بسووڕێتەوە, ئەوا سپرینگی ڤاڵڤەکان ناتوانن بەخێرایی پێویست بجوڵێن بۆ داخستنی ڤاڵڤەکان. ئەم کردارەش بەزۆری دەگەڕێتەوە بۆ سەرکەوتنی ڤاڵڤ (valve float), هەروەها ئەم کردارە دەتوانێ ببێتە هۆی بەریەککەوتنی ڤاڵڤ و پستۆن زۆر بەسەختی و وێرانکردنی بزوێنەرەکە. لە خێراییە بەرزەکان چەورکردنی نێوان پستۆن و دیواری سلندەر بەرەو نەمان دەچێت . ئەم کردارەش خێرایی پستۆن سنووردار دەکات لە بزوێنەرە پیشەسازیەکان بۆ دە مەتر لە چرکەیەک (10m/s).

ڕێڕەوی ڕاکێشان و دەرکردنی لێشاودەستکاری

توانای بەرهەم هاتوو لە بزوێنەر پشت دەبەستێت بە جۆری (ماددە)ی ڕاکێشراو (تێکەڵەی هەواو سووتەمەنی) هەروەها ماددەی دەرچوو لە بزوێنەر کە بتوانن بەخێرایی بجووڵێن بەناو ڕێڕەوی ڤاڵڤەکاندا, کە بەزۆری جێگیر دەکرێن لە سەری سلندەر (cylinder head). بۆ زیادکردنی توانای بەرهەم هاتوو لە بزوێنەر, ئەوا ناڕێکی لە ڕێڕەوەکانی ڕاکێشان و دەرکردن وەک ناڕێکی لەشێوازی قاڵب گرتنی ڕێڕەوەکە دەتوانرێ لاببرێت, هەروەها بە یارمەتی ئامێری لێشاوی هەوا (air flow bench), گۆڕینی نیوەتیرەی ڕێڕەوی ڤاڵڤ, هەروەها شوێنی جێگیر کردنی ڤاڵڤ (valve seat) دەتوانرێ بگۆڕدرێت و باشتر بکرێت بۆ کەم کردنەوەی بەرگری. ئەم پڕۆسەیە ناودەنرێت بە پۆڕتینگ (porting), هەروەها دەتوانرێ ئەنجام بدرێ بە بەکارهێنانی دەست یاخود ئامێری (CNC).

دووبارە بەکارهێنانەوەی گەرمی بەفیڕۆچوو لە بزوێنەری سووتانی ناوەکیدەستکاری

بزوێنەری سووتانی ناوەکی لەتوانایدایە بەتێکڕای ٤۰-٤٥٪ لە ووزەی هاتوو (تێکەڵەی هەواو سووتەمەنی) بگۆڕێت بۆ کاری میکانیکی. بەشێکی زۆر لە ووزەی بەفیڕۆچوو لەم بزوێنەرە لەسەرشێوەی گەرمیە کە دەگوازرێتەوە بۆ ژینگە لەڕێگەی ساردکەرەوە, پەڕەکان, .... . ئەگەر ئێمە بتوانین بەشێوەیەک گەرمی بەفیڕۆچوو لە بزوێنەر دووبارە بەکاربێنینەوە ئەوا دەتوانین performance ی بزوێنەر باشتر بکەین. ئەوە دۆزرایەوە کە ئەگەر بێت و تەنها لە ٦٪ ی تێکڕای گەرمی بەفیڕۆچوو لە بزوێنەر دووبارە بەکاربهێنرێتەوە ئەوا دەتوانێت چووستی بزوێنەر بەڕێژەیەکی یەکجار زۆر بەرزبکاتەوە. .

زۆر ڕێگەی جیاواز دادەهێنرێن بۆ پوختە کردن و جیاکردنەوەی گەرمی بەفیڕۆچوو لە بزوێنەر پاشان بەکارهێنانی بۆ ئەنجامدانی چەند کارێکی تری بەسوود, وە لەهەمان کاتدا بۆ کەم کردنەوەی ڕێژەی گازە پیسکەرەکانی ژینگە. بەکارهێنانی سووڕی ڕانکین (Rankine cycle), تۆربۆچاڕجینگ, لەگەڵ هاندان بە کیمیای گەرمی ( thermoelectric generation) دەتوانرێ زۆر سوودبەخش بێت وەک سیستەمێکی دووبارە بەکارهێنانەوەی گەرمی بەفیڕۆچوو

سوپەرچارجینگدەستکاری

یەکێک لەڕێگاکان بۆزیادکردنی توانای بزوێنەر ئەوەیە کە بەهێزەوە هەوایەکی زیاتر بخەینە ناو سلندەر تاوەکو بتوانرێ توانایەکی زیاتر بەرهەم بهێنرێت لەهەر هەنگاوێکی توانا. ئەم کارەش دەتوانرێ ئەنجام بدرێ بەبەکارهێنانی هەندێک لەئامێرەکانی پەستانی هەوا کە ناسراون بە سوپەرچارجەر,کە دەتوانرێ بەکاربخرێن(بجوڵێنرێن) بەهۆی کرانک شەفتی بزوێنەر.


سوپەرچارجینگ(زیادکردنی هەوای نێردراو بۆ ناو مەکینە بەهۆی هێزەوە) توانای دەرچوو لەبزوێنەری سووتانی ناوەکی پەیوەنددار بە لادانە(دووریە) بڕاوەکەی زیاددەکات.لەزۆربەی کاتدا,سوپەرچارجەرەکە بەبەردەوامی کاردەکات,بەڵام لەئێستادا دیزاینی وا بۆ سوپەرچارجەر دروست دەکرێ تاوەکو لەخێرایی جیاواز و دیاریکراو کاربکات بەگوێرەی(خێرایی بزوێنەر). زیادکردنی هەوای نێردراو بۆناو بزوێنەر بەشێوەی میکانیکی زیانێکی هەیە ئەویش ئەوەیە هەندێک لەتوانای دەرچوو لە بزوێنەر بەکاردێت بۆ کارپێکردنی سوپەرچارجەرەکە, لەکاتێکدا توانا بەفیڕۆدەچێت لەئەنجامی دەرچوون بەبەرزترین پەستان ئەوکاتەی کە هەوا دوو جار دەپەستێورێت و پاشان قەبارەیەکی زیاتر بۆ سووتان بەدەست دێت لەژووری سووتان بەڵام ئەم کردارە تەنها لەیەک قۆناغدا روودەدات و درێژەی پێدەدرێت.

توربۆچارجینگدەستکاری

ئامێری توربۆچارجەر بریتیە لە سوپەرچارجەر کە کاردەکات بەهۆی گازە دەرچووەکانی بزوێنەر, بەواتایەکی تر بریتیە لە تۆرباین. توربۆچارجەر یەکدەگرێت(دەبێت بە بەشێک)لە سیستەمی دەرچوونی ئۆتۆمبیل بۆ بەکارهێنان و سوود وەرگرتن لە دووکەڵی دەرچوو لە ئۆتۆمبێل. ئەم ئامێرە لە دوو بەش پێک دێت, تۆرباینی بەرزترین خێرایی کەلە لایەکیەوە پەستان دەخاتە سەر ئەو هەوایەی کە دەچێتە ناو بزوێنەر, لەلاکەی تریشەوە کاردەکات بەهۆی گازە دەرچووەکان لە بزوێنەر.

لەکاتی نەبوونی قورسایی(load) لەسەر بزوێنەر, هەروەها لەکاتی زیادکردنی خێرایی لە خێرایی کەمەوە بۆ خێرایی مام ناوەند ئەوا تۆرباینەکە توانایەکی کەم بەرهەم دەهێنێت لە قەبارەیەکی بچووکی دەرچوونی دووکەڵ,لەم کاتەدا تۆربۆچارجەرەکە کاریگەریەکی کەمی هەیە هەروەها بزوێنەرەکەش بەنزیکەیی کاردەکات بەڕێگای چوونەژوورەوەی هەوای سروشتی(بەبێ هێز). ئەو کاتەی کە پێویستمان بەتوانای دەرچووی زیاتر هەیە لە بزوێنەر, ئەوا ئەو کاتە خێرایی بزوێنەرەکە لەگەڵ ڤاڵڤی رێکخستنی چوونەژوورەوەی هەوای ناو بزوێنەر زیاددەکات تا ئەوکاتەی گازە دەرچووەکانی بزوێنەر بەشی ئەوە دەکەن کە پەڕەکانی تۆرباینی تۆربۆچارجەرەکە بسووڕێننەوە تاوەکو بەهێزەوە پاڵ بەهەواوە بنێت بۆئەوەی بچێتە ناو ڕێڕەوی چوونەژوورەوەی هەوا کە زیاترە لەبڕی ئەو هەوایەی کە بەبێ هێز و بەشێوەیەکی سروشتی دەچێتە ناو ڕێڕەوی چوونەژووەوەی هەوای بزوێنەر. بەم شێوەیە توانای بزوێنەر لەگەڵ خێراییەکەی زیاددەکات بەهۆی تۆرباین.

تۆربۆچارجینگ ڕێگە بەزیادبوونی چوستی بزوێنەر دەدات چونکە ئامێری تۆربۆچارجەر کاردەکات بەهۆی پەستانی گازە دەرچووەکان لە بزوێنەر کە ئەگەر ئەم ئامێرە نەبوایە زۆربەی بەفیڕۆ دەچوو, بەڵام دیزاینێکی دیاریکراو هەیە کە ناسراوە بە دواکەوتنی تۆربۆ (turbo lag). توانای بزوێنەری زیادکراو ڕاستەوخۆ بەردەست نابێت ئەگەر پێویستمان بەوەبوو کە زۆر بەپەلە خێرایی بزوێنەر زیادبکەین, بۆ دروست کردنی پەستان و سووڕاندنەوەی تۆربۆ, پێش ئەوەی کە تۆربۆکە دەست بکات بەئەنجامدانی هیچ کردارێکی پەستانی هەوای بەسوود. قەبارەی هاتنەژوورەوەی هەوای زیادکراو هۆکارێکە بۆ زیادکردنی قەبارەی دەرچوونی دووکەڵ و خێراتر سووڕانەوەی تۆربۆکە, وە بەم شێوەیە بەردەوام دەبێت تا ئەو کاتەی کرداری بەرهەم هێنانی بەرزترین توانا بەدەست دێت. یەکێکی تر لەکێشەکان ئەوەیە کە دووکەڵی دەرچوو بە پەستانی بەرزتر وا لە گازی دەرچوو دەکات کە گەرمیەکی زیاتری خۆی بگوازێتەوە بۆ بەشە میکانیکیەکانی بزوێنەرەکە.

ڕێژەی بەگن و پستۆن بۆ هەنگاودەستکاری

ڕێژەی بەگن بۆ هەنگاو بریتیەلە ڕێژەی درێژی قۆڵە بەگن (connecting rod) بۆ درێژی هەنگاوی پستۆن. بەگنێکی درێژتر پەستانی پستۆنەکان لەسەر لاکانی دیواری ناوەوەی سلندەر لەگەڵ هێزە فشارکەرەکان کەم دەکاتەوە, هەروەها تەمەنی بزوێنەریش درێژتر دەکات. وە لەهەمان کاتدا نرخی بزوێنەر لەگەڵ کێشەکەی و بەرزیەکەی  زیاد دەکات.

بزوێنەری چوارگۆشەیی (square engine) بریتیە لەو بزوێنەرەی کە تیرەی سلندەرەکەی یەکسانە بە درێژی هەنگاوی پستۆن. ئەو بزوێنەرەی کە تیرەی سلندەرەکەی گەورەترە لە درێژی هەنگاوی پستۆن پێی دەوترێت بزوێنەری ژوور چوارگۆشەیی (oversquare engine), وە بەپێچەوانەوە, ئەو بزوێنەرەی کە تیرەی سلندەرەکەی بچووکترە لە درێژی هەنگاوی پستۆن پێی دەوترێت بزوێنەری ژێر چوارگۆشەیی (undersquare engine).

ڕێبازی ڤاڵڤدەستکاری

ڤاڵڤەکان بەشێوەیەکی گشتی دەجووڵێنرێن بەهۆی سووڕانەوەی کام شەفت (camshaft) بەخێراییەک کە یەکسانە بە نیوەی خێرایی کڕانک شەفت. ڕێبازی ڤاڵڤ (valve train) پێکهاتووە لە زنجیرەیەک کام شەفت بەدرێژایی ڕێبازەکە, وە هەریەک لەم کام شەفتانە دیزاین کراون بۆ کردنەوەی هەر ڤاڵڤێک لەکاتی گونجاوی خۆی لەهەریەک لە هەنگاوەکانی ڕاکێشان و دەرچوون. تاپێت (tappet) بریتیەلە ڕووی بەریەککەوتن لەنێوان کام شەفت و ڤاڵڤ کە تێیدا کام شەفتەکە لەسەر تاپێتەکە دەخلیسکێت بۆ کردنەوەی ڤاڵڤەکە. زۆرێک لە بزوێنەرەکان ڕیزێک یان زیاتری کام شەفتیان هەیە کە دەکەونە سەر سلندەرەکان, بەشێوەیەک کە هەر دانەیەک لە کامەکانی (cam) ئەم کام شەفتانە ڕاستەوخۆ ڤاڵڤێک دەجووڵێنێت لەڕێگەی تاپێتێکی تەختەوە. لەهەندێک بزوێنەر کام شەفت وا دیزاین کراوە کە دەکەوێتە ناو کڕانک کەیس (crankcase), کە تێیدا هەر دانەیەک لە کامەکان پاڵ بە شەفتی پاڵنان (push rod) دەنێت, ئەویش پاڵ بە قۆڵی ڕۆکەر (rocker arm) دەنێت, قۆڵی ڕۆکەریش ڤاڵڤەکە دەکاتەوە, یاخود ئەگەر هاتوو بزوێنەرەکەمان لەجۆری بزوێنەری سەرتەخت (flathead engine) بوو ئەوا پێویستمان بەبەکارهێنانی (push rod) نابێت. دیزاینی (overhead cam) ڕێگە دەدات کە خێرایی ئۆتۆمبێل زیاتر بێت, چونکە ئەم جۆرە دیزاینە باشترین ڕێڕەوی ڕاستەوخۆ دابین دەکات لەنێوان کام و ڤاڵڤەکە.

بۆشایی ڤاڵڤدەستکاری

بۆشایی ڤاڵڤ(valve clearance) بریتیە لەو بۆشاییە بچووکەی نێوان بەشی سەرەوەی ڤاڵڤ و ئەو بەشەی کە پاڵ بە سەری ڤاڵڤەکەوە دەنێت بۆ خوارەوە (نووکی ڕۆکەر) کە دڵنیای دەکاتەوە کە ڤاڵڤەکە بەتەواوی داخراوە. لەو بزوێنەرانەی کە بورغی میکانیکی ڕێکخەری ڤاڵڤیان هەیە, زیادبوونی لەڕادەبەدەری بۆشایی ڤاڵڤ دەبێتە هۆی دروست بوونی دەنگ لە ڕێبازی ڤاڵڤ (valve train). بۆشاییە زۆر بچووکەکەی ڤاڵڤ دەتوانێت وابکات کە ڤاڵڤەکان بەتەواوی دانەخرێن, کە ئەمەش دەبێتە هۆی بەفیڕۆچوونی performance و لەوانەشە ببێتە هۆی گەرم بوونی لەڕادەبەدەری ڤاڵڤی دەرچوونی دووکەڵ. بەشێوەیەکی گشتی, پێویستە بۆشاییەکە هەر (۲۰۰۰۰)میل واتا (۳۲۰۰۰)کم جارێک دووبارە ڕێک بخرێتەوە بەهۆی گێچی نیشاندەر (feeler gauge). ڕۆنی پیس بووی بزوێنەر لەوانەیە ببێتە هۆی شکانی بەرزکەرەوەکان.

هاوسەنگی ووزەدەستکاری

شیکردنەوەی داینەمیکی گەرمی

بزوێنەرەکانی ئۆتۆ چووستیەکەیان ۳۰٪ , بە واتایەکی تر تەنها ۳۰٪ ئەو ووزەیەی کە بەرهەم دەهێنرێت بەهۆی سووتان دەگۆڕدرێت بۆ ووزەی سووڕاوەی بەسوود لەسەر شەفتی دەرەوەی بزوێنەر (کڕانک شەفت), لەکاتێکدا بەشە ماوەکەی تر بەفیڕۆ دەچێت بەهۆی گەرمی, لێکخشان, هەروەها بەشەکانی تری بزوێنەر. چەند ڕێگایێک هەیە بۆ دووبارە بەکارهێنانەوەی ئەو ووزەیەی کە بەفیڕۆ دەچێت بەشێوەی گەرمی. بەکارهێنانی تۆربۆچارجەر لە بزوێنەری دیزڵ زۆر کاریگەرە بە زیادکردنی پەستانی هەوای ڕاکێشراو بۆ ناو سلندەر کە لەئەنجامدا, هەمان زیادبوونی performance لە بزوێنەر زیاد دەکات وەک ئەوەی کە دووریەکی زیاتر ببڕێت. کۆمپانیای ماک تڕەک (Mack truck) دەیان ساڵ پێش ئێستا, سیستەمێکی تۆڕباینیان گەشەپێدا کە گەرمی بەفیڕۆچووی دەگۆڕی بۆ ووزەی جووڵاو کە دەگەڕێندرایەوە بۆ گێڕی بزوێنەر. لەساڵی ۲۰۰۵, کۆمپانیای (BMW) گەشەپێدانی تۆربۆستیمەر (turbosteamer)یان ڕاگەیاند, کە سیستەمێک بوو کە بە دوو هەنگاو گەرمی بەفیڕۆچووی دووبارە بەکاردەهێنایەوە کە هاوشێوە بوو لەگەڵ سیستەمەکەی ماک کە ۸۰٪ ووزەی گازە دەرچووەکانی دووبارە بەکاردەهێنایەوە هەروەها چووستی بزوێنەری ئۆتۆی بەرز کردەوە بەڕێژەی ۱٥٪ . بەپێچەوانەوە, بزوێنەری شەش هەنگاوی لەوانەیە بڕی سووتەمەنی بەکارهاتوو کەم بکاتەوە بەڕێژەی زیاتر لە ٤۰٪ .

بزوێنەرە نوێیەکان بەزۆری وا دروست دەکران کە کەمێک چووستیەکەیان کەمتر بێت لەو چووستیەی کە بەهەر شێوەیەکی تر دەتوانن ببن. ئەم کردارەش پێوست بوو بۆ کۆنتڕۆڵ کردنی دووکەڵ وەک دووبارە بڵاوبوونەوەی گازە دەرچووەکان هەروەها بگۆڕەکانی کاتالیتیک (catalytic converters) کە ڕێژەی تەمی دووکەڵاوی و ژینگە پیسکەرەکانی تریان کەم دەکردەوە. کەم کردنەوە لە چووستی لەوانەیە بژمێردرێ لەلایەن یەکەی کۆنتڕۆڵی بزوێنەر (ECU) بە بەکارهێنانی تەکنیکی سووتانی لاواز.

لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دامەزراوی ناوەندی دارایی سووتەمەنی (corporate average fuel economy) فەرمانیدا کە پێویستە گوێزەرەوەکان تێکڕای ۳٤.۹ میل لەهەر گالۆنێک(mpg-us) بەدەست بێنن (6.7L/100km;41.9mpg-imp) بەراورد کرا بە داتای ستانداردی پێشوو کە ۲۵ میل بوو لەهەر گالۆنێک (mpg-us) (9.4L/100km;30mpg-imp) . ئەو کاتەی کە دروست کەرەکانی ئۆتۆمبێل سەیری ئەم ستانداردانەیان کرد لەساڵی ۲۰۱٦, ڕێگای نوێی ئەندازیاری بزوێنەری سووتانی ناوەکی (ICE) کۆنی پێشنیار کرد. هەندێک لە چارەسەرەکان بۆ زیادکردنی چوستی سووتەمەنی (fuel efficiency) بووە هۆی دەرکردنی فەرمانی نوێ کە تێیدا گڕگرتن ڕووبدات ئەو کاتەی کە پستۆن دەگاتە دوورترین خاڵ لە کڕانک شەفت, کە ناسراوە بە (top dead center), هەروەها بەکارهێنانی سووڕی میلەر (Miller cycle). ئەم دوو کردارەی سەرەوە بەیەکەوە لە دووبارە دیزاین کردنەوەی بزوێنەر توانیان بەشێوەیەکی ئاشکرا بڕی سووتەمەنی بەکارهاتوو لەگەڵ گازە دەرچووەکانی NOX کەم بکەنەوە.


شوینی دەست پێکردن, هەنگاوی ڕاکێشان, لەگەڵ هەنگاوی پەستان.

گڕگرتنی تێکەڵەی هەواو سووتەمەنی, هەنگاوی توانا, لەگەڵ هەنگاوی دەرکردن.

      https://en.wikipedia.org/wiki/File:Four_stroke_cycle_power.png

هەروەها ئەمانەی خوارەوەش ببینەدەستکاری

داڕێژە:Colbegin

داڕێژە:Colend

سەرچاوەکاندەستکاری

سەرچاوە گشتیەکاندەستکاری


لینکە دەرەکیەکاندەستکاری