پەڕەی سەرەکی بکەرەوە

سۆشیالیزم یان سۆسیالیزم سیستمێکی ئابوورییە کە خوازیاری خاوەنایەتی بە کۆمەڵی ئامرازەکانی پێکھێنان و سەرکردایەتی بە کۆمەڵ لە ئابووریدایە[١], لە سەرەتادا سۆشیالیزم و کۆمۆنیزم ھاوواتا بوون بەڵام لە ئێستادا بە دوو سیستەمی جیا دەبینرێن بەوەی لە ڕووی ھزری ئابووری بازاڕ و ئابووری سەرمایەداری جیاوازبوونە[٢]، بیروباوەڕێکی دیکەی سۆشیالیزم ئەوەیە کە دەبێت ئامێر و کاڵا بۆ خزمەتکردنی بەکارھێنەر درووستکرێن نەک بۆ قازانجکردن.

ئایدۆلۆژیای سیاسی
بەشێکە لە وتارەکانی سیاسەت
ئەنارکیزم
مەسیحی دیموکرات
کۆمۆنیزم
مارکسیزم
شۆپپارێزی
فاشیزم
فێمینیزم
ژینگەخوازی
ئیسلامی سیاسی
لیبرالیزم
ناسیۆنالیزم
سۆسیالدیموکراسی
سۆسیالیزم

پێرست

وشەی سۆشیالیزمدەستکاری

سۆشیالیزم خۆی وشەیەکی فەڕەنسییە بە مانای دەستە کۆمەڵ دێت،[٣] سۆشیالیزم قۆناغێکە کە ئابووری وڵات بە پێی یاسا لە دەستی حکومەت دایە، دژی سەرمایەداری کە لە دەستی سەرمایەدارەکاندایە.

بۆچوون و مێژوودەستکاری

ئۆین کە پیاوێکی وێڵزی بوو کە یەکەم پەیڕەوانی بانگەوازی سۆسیالیست بوو لەساڵی ١٨٤١، کە ئێستاش ئۆین بە پێشەنگی بزووتنەوەی ھەرەوەزی چاوی لێدەکرێت، ئۆین پێی وا بوو کە کرێکاران دەبێت خۆیان خاوەنی کارخانە بن و کاریشی لێبکەن ئەوسا بەشە داھات و سوودەکەی لەنێوان خۆیان، کارل مارکس و فرێدریش ئەنگلز چەندین کتێبییان نوووسی لەسەر سەرمایەداری و کرێکار و سۆشیالیزم و کۆمۆنیست کە دواییش لە مانیفێستێکیان بڵاوکردەو کە بوو بە ئایدیای کۆمۆنیستی بەنێوی مانیفێستی کۆمۆنیست.

لەماوەی سەدەی نۆزدەھەمیش چەندین شێوە پارتی سۆسیالیستی درووست بوون کە بەباڵی چەپ و باڵی ڕاست ناسران، وە ئایدیای سۆسیالیست دیموکراتی کە تێکەڵەیەکی سەرمایەداری و کۆمۆنیزمییە برەوی سەند کە تا ھەنووکەش چەندین پارتی سۆسیالیست دیموکراتی وڵاتەکان بەڕێوە دەبەن لەوێنەی وڵاتی فەڕەنسا.

سەرچاوەکاندەستکاری

  1. ^ "وەشانی ئەرشیڤکراو". لە ڕەسەنەوە ئرشیڤ کراوە لە ٢١ی ئابی ٢٠٠٦. لە ڕێکەوتی ١ی ئابی ٢٠١٣ ھێنراوە. 
  2. ^ http://www.diffen.com/difference/Communism_vs_Socialism
  3. ^ https://www.vocabulary.com/dictionary/socialist

بەستەرە دەرەکییەکاندەستکاری