جیھانی عەرەب

(ڕەوانەکراوە لە جیھانی عەرەبیەوە)

جیھانی عەرەب (عەرەبی: العالم العربي) ئاماژەیە بە وڵاتگەلی عەرەبی-ئاخێو، کە لە ئۆقیانووسی ئاتلانتیک لە ڕۆژاوا ھەتا دەریای عەرەبی لە ڕۆژھەڵات، وە لە دەریای ناوین لە باکوور ھەتا قۆچی ئەفریقا و ئۆقیانووسی ھیند لە باشوور، دەگرێتەوە. ئەمە بریتییە لە ٢٢ وڵات و ٤٢٣ میلیۆن جەماوەر کە لە باکووری ئافریقا و ڕۆژاوای ئاسیادا بڵاو بوونەتەوە.[١]

ئەو وڵاتانەی کە زمانی عەرەبی تاکە زمانی ڕەسمییە بە سەوز نیشان دەدرێت و ئەو وڵاتانەی کە عەرەبی یەکێکە لە زمانە فەرمییەکان بە شین نیشان دەدرێت بە کۆی گشتی بە (جیھانی عەرەب) ناودەبرێن.

وڵاتانی ئەندامدەستکاری

مێژوودەستکاری

ئەسڵی عەرەبەکان دەگەڕێتەوە بۆ گروپێکی سامی لە نیمچەدوورگەی عەرەبی بە سنوورە سروشتیەکانی ئێستاییەوە لە کاتی کۆچ و کۆچبەرانی یەک لەدوای یەک لە نیمچە دوورگەی عەرەبەوە کە لە سەردەمانی کۆنەوە دەستی پێکرد و بە هاتنی ئیسلامەوە گەیشتە لوتکەی خۆیان. میسر لە ساڵی ٦٣٩ی زایینیدا کرایەوە و بڵاوبوونەوەی ئیسلام لە مەغریب بە دەستی عقبە کوڕی نافی و پاشان سەرکردەی موسڵمان موسا کوڕی ناسر دەستی پێکرد و لە ساڵی ٩٢ی کۆچیدا موسڵمانانی ژێر دەسەڵاتی تارق کوڕی زیاد دوای کردنەوەی مەغریب دەستیان بە کردنەوەی ئەندەلوس کرد، ئیسلام لە سەدەی ٨ بۆ ١١دا لە میسرەوە چووە ناو سوودانەوە. سەرکەوتن دەرگای بۆ عوسمانییەکان کردەوە لە شەڕی مەرجی دابیق بۆ چوونە ناو دیمەشق و سەلیمی یەکەم بە ئاسانی چوومە ژوورەوە. دەستی کرد بە ئامادەکاری بۆ کردنەوەی میسر و نەهێشتنی دەوڵەتی مەملووک دوای ئەوەی دەستی بەسەر دیمەشقدا گرت بە لاوازی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی و جەنگی جیھانی یەکەم و شۆڕشی گەورەی عەرەبی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی ڕووخا و موڵک و موڵک لە خاکی عەرەبدا لە نێوان فەڕەنسا و بەریتانیادا بەشکرا، کە عەرەبەکانی بەسەر دەوڵەتدا دابەشکرد.[٢]

سەرچاوەکاندەستکاری

  1. ^ "World Arabic Language Day | United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization". web.archive.org. 2017-10-27. Retrieved 2021-09-28.
  2. ^ "الوطن العربي", ويكيبيديا (بە عەرەبی), 2021-09-10, retrieved 2021-09-28