کارێزما

(ڕەوانەکراوە لە کاریزماەوە)

کارێزما وەک پێناسەیەک بۆ تاکەکان وشەیەکی یۆنانی کۆنە بە مانای دیاریی یا بەخششی خودایی یا توانا و فەزڵی کەسانێکی خاوەن بەھرەی پڕ سەرنج و ئەکادیمیی لە سەروو داھێنانی ھێزە شاراوەکانی ناخ یا پەی پێ بردنی شاز و دەگمەن و شیکاری پێشبینی ھەڵسەنگێندراوە نھێنییەکان و توانای لە ڕادە بەدەری کەسانێکی ھێوور لە بڕیار و لە قەناعەت پێ کردنی بەرامبەر لە زۆر بوواردا و حزوورێکی ھەمیشە زۆر جێی متمانەی بەھێزیان لە بەڵانس کردنی زمانی جووڵەی جەستە و زمانی وتار و فیکر بە پرۆگرام و مێشک بەنج کەری گوێگران و دەیان بەھرەی تری گرنگی ئەم کەسایەتییە کارێزمایی و لێ ھاتووانە لە کارکردنە سەر ھزر و بیری دەیان بیرمەند و سیاسەتمەدار.

لە چۆنێتیی جڵەو کردن و شوێن خۆ خستنی ئەوان و ھەزاران کەسانی بیر و بۆچوون ساکاری تر، یەکەم بیرمەند کە بۆ یەکەمجار لە مێژووی مرۆڤایەتیدا توانیی موستەڵەح و فەلسەفەی کارێزما لە ناو فەرھەنگی فەلسەفیی و مەعریفییەوە بگوێزێتەوە بۆ ناو قامووسی سیاسەت بریتی بوو لە پرۆفێسەری یاریدەدەر - ماکس وێبێر - ی ئامریکیی ١٨٦٤، ١٩٢٠ - ماکس یەکەم کەس بوو ڕەفزی بوونی سەرکردە و شەخس پەرستیی تاک ڕەوی کرد و بە کۆمەڵگاکانی جیھانی وت، ئەگەر کتێبەکانی من و لیژنەکەم بخوێننەوە ئەوا ئەو ھەقیقەتەتان بۆ دەر دەکەوێت کە ھەر یەک لە ئێوە بە بێ جیاوازیی تەمەن سەرکردەیەکن بۆ دووا ڕۆژ و بە پێچەوانەشەوە ئەگەر ھەر چاوەڕێی ڕێکەوت و قەزا و قەدەری ڕیفۆرمبن ئەوا بە دڵنیایی یەک ھەنگاو چییە لە جێی خۆتان نابزوێن و وەک گۆمێکی قەتیس ماو ڕۆژ لە دووای ڕۆژ زیاتر بۆگەن دەکەن.