عەبدولعەزیز ئالسعود

دامەزرێنەری عەرەبستانی سعوودی

عەبدولعەزیز بن عەبدولڕەحمان ئالسعود (بە عەرەبی: عبد العزیز بن عبد الرحمن آل سعود‎) ١٥ی کانوونی دووەمی ١٨٧٥ – ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٥٣)[١] لەناو دنیای عەرەبدا بە تاک ناوی عەبدولعەزیز ئەناسرێ، لە ڕۆژئاواش بە «ئیبن سعود». یەکەم پاشا و دروستکەری سعودییە بوو کە بۆخۆی سێیەم دەوڵەتی دروستکراوی سعوودییە.

عەبدولعەزیز ئالسعود
کوڕی سعود، دامەزرێنەری عەرەبستانی سعوودی
پاشای سعودییە
فەرمانڕەوایی٢٣ی ئەیلوولی ١٩٣٢ – ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٥٣
Bay'ah٢٣ی ئەیلوولی ١٩٣٢
جێگرسعوود
میرنشینی نەجدە و حسێ
ماوەی دەسەڵات١٣ی کانوونی دووەمی ١٩٠٢ – ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٣٢
پێشووعەبدولعەزیز کوڕی موتائیب ئەلڕەشید وەک ئەمیری جەبەل شەممار
پاشای حیجاز
ماوەی دەسەڵات٨ی کانوونی دووەم ١٩٢٦ – ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٣٢
پێشووعەلی
ھاوسەر
منداڵ(ەکان)
(among others)
ناوی تەواو
عەبدولعەزیز کوڕی عەبدولڕەحمان کوڕی فەیسەڵ کوڕی تورک کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی محەممەد ئال سعوود
Houseکۆشکی سعوود
باوکعەبدولڕەحمان کوڕی فەیسەڵ
دایکسارا کچی ئەحمەد ئەلسەودیری
لەدایکبوون (١٨٧٥-0١-١٥) ١٥ی کانوونی دووەمی ١٨٧٥
ڕیاز، میرنشینی نەجدە
مردن٩ی تشرینی دووەمی ١٩٥٣(١٩٥٣-11-0٩) (٧٨  ساڵ ژیاوە)
Ta'if, Saudi Arabia
ناشتنAl Oud cemetery, ڕیاز

ژیانی سەرەتایی و بنەڕەتی خێزاندەستکاری

ئیبن سعود لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٨٧٥ لە ڕیاز لە دایک بووە[٢][٣] کوڕی عەبدولڕەحمان بن فەیسەڵ، کۆتا فەرمانڕەوای میرنشینی نەجدە، دەوڵەتی دووەمی سعودییە بوو، شێخایەتییەکی خێڵەکیی بوو کە لەسەر ڕیاز دا ناوەندەکەی بوو دایکی ئیبن سعود ئەندامی بنەماڵەی سوەدیری بوو.[٤] سارا کچی ئەحمەد ئەلسەودیری[٥] ئەو لە ساڵی ١٩١٠ کۆچی دوایی کرد[٦] خوشک و براکانی کە لە فەیسەڵ بوون، نورا، بازا، حەیا و سعد.[٧]

خێزانی ئیبن سعود لە ١٣٠ ساڵی ڕابردوودا لە ناوەندی عەرەبستان دا دەسەڵات بوون سعودییەکان لەژێر کاریگەری و ئیلھامی وەھابیزمدا پێشتر ھەوڵی کۆنترۆڵکردنی بەشی زۆری نیمچە دوورگەی عەرەبیان داوە لە شێوەی میرنشینی «دەوڵەتی یەکەمی سعودییە»، تا سەرەتای سەدەی نۆزدە لەلایەن سوپایەکی عوسمانییەوە لەناو جەنگی عوسمانی - وەھابیدا لەناوی بردبوو.[٨]

ساڵی ١٨٩٠، ماڵی ڕکابەرە ناوچەیییە درێژخایەنەکانی سعود، کە ڕاشدییەکان، ڕیازیان داگیرکرد. ئیبن سعود لەو کاتەدا ١٥ ساڵ بوو.[٩] خۆی و خێزانەکەی سەرەتا پەنایان بۆ ئەلمورە برد، ھۆزی بێدوین لە بیابانی باشووری عەرەبستان. دواتر ئال سعودەکان بەرەو قەتەر بەجێیان ھێشت و دوو مانگ لەوێ مانەوە.[١٠] شوێنی وەستانی داھاتوویان بەحرەین بوو کە بە کورتی تێیدا مانەوە دەوڵەتی عوسمانی ڕێگەی پێدان لە کوێت جێگیر بن،[١١] ئەوان لەوێ نیشتەجێ بوون کە نزیکەی دە ساڵ لەوێ نیشتەجێ بوون[١٠]

لە بەھاری ١٩٠١ دا ئیبن سعود و چەند خزمێک لەوانە برایەکی نیو برا و محەممەد و چەند ئامۆزایەک، بە مەبەستی ھێرش کردنە سەر نەجدەکە، بە ئامانجی سەرەکی ئەو ھۆزانەی کە لەگەڵ ڕەشیدییەکان نرابوون، بە ئامانج گیرابوون وەک ئەوەی ئەو ھێرشکردنە قازانجبەخش بوو، زیاتر بەشداربووانی ڕاکێشا ژمارەی ئەو سەرکردانە گەیشتە ٢٠٠ کەس، بەڵام لە مانگەکانی دوای خۆیدا ژمارەکان کەم بوویەوە.[ژێدەر پێویستە]

لە پاییزدا کۆمەڵە لە حەرەس یابرین چادریان ھەڵدا. لەکاتی چاودێریکردنی مانگی ڕەمەزاندا بڕیاریدا ھێرش بکاتە سەر ڕیاز و لەئەلڕەشیدەوە بیباتە سەر لە شەوی ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٠٢ دا ٤٠ پیاوی بەسەر دیوارەکانی شارەکەدا بەسەر دار خورما لاردا برد و شارەکەی برد.[١٢] پارێزگاری ڕەشیدی شارەکە، عەجەلان، لەبەردەم قەڵای تایبەتی خۆیدا کوژرا. سە بارە ت بە و شارە سعودییە دەستپێکی سەرەتای سەرەتای وڵاتی سعودییەی دیاری کرد.

سەرچاوەکاندەستکاری

  1. ^ Robert Lacey (1982). The Kingdom. New York: Harcourt Brace Jovanovich. ISBN 0-15-147260-2. More than one of |ناونیشان= and |title= specified (help)
  2. ^ "The kings of the Kingdom". Ministry of Commerce and Industry. Archived from the original on 22 October 2012. Retrieved 28 July 2012.
  3. ^ David W. Del Testa, ed. (2001). "Saūd, Abdulaziz ibn". Government Leaders, Military Rulers, and Political Activists. Westport, CT: Oryx Press. p. 165.  – via Questia (خۆتۆمارکردن پێویستە)
  4. ^ Mordechai Abir (April 1987). "The Consolidation of the Ruling Class and the New Elites in Saudi Arabia". Middle Eastern Studies. 23 (2): 150–171. doi:10.1080/00263208708700697. JSTOR 4283169.
  5. ^ Fahd Al Semmari (Summer 2001). "The King Abdulaziz Foundation for Research and Archives". Middle East Studies Association Bulletin. 35 (1): 45–46. doi:10.1017/S0026318400041432. JSTOR 23063369.
  6. ^ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref> ھەڵە؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری noble نەدراوە
  7. ^ "نورة بنت عبد الرحمن.. السیدة السعودیة الأولی". Al Bayan (بە عەرەبی). 24 May 2020. Retrieved 7 September 2020.
  8. ^ "History of Arabia". Encyclopædia Britannica Online. Retrieved 27 April 2014.
  9. ^ Wallace Stegner (2007). "Discovery! The Search for Arabian Oil" (PDF). Selwa Press. Archived from the original (PDF) on 20 October 2013. Retrieved 29 April 2012.
  10. ^ ئ ا Mohammad Zaid Al Kahtani (December 2004). "The Foreign Policy of King Abdulaziz" (PDF). University of Leeds. Retrieved 21 July 2013.
  11. ^ Joel Carmichael (July 1942). "Prince of Arabs". Foreign Affairs.
  12. ^ William Ochsenwald (2004). The Middle East: A History. McGraw Hill. p. 697. ISBN 978-0-07-244233-5.

بەستەرە دەرەکییەکاندەستکاری