ئۆساکا (بە ژاپۆنی: 大阪 市؛بە ئینگلیزی: Osaka) شارێکە لە ناوچەی کانسای ھۆنشۆی لە ژاپۆن. پایتەختی ئۆساکا و گەورەترین توخمە لە ناوچەی شارستانی «کیھانشین»، کە دووەم گەورەترین ناوچەی شارستانییە لە ژاپۆن و لە نێوان گەورەترین ھەرێمەکانی جیھاندا کە زیاتر لە ٢٠ میلیۆن کەسی تێدایە.

ئۆساکا
大阪市
شاری ئۆساکا
دیمەنی شەو لە باڵەخانەی ئاسمانی ئومیدا دۆتۆنبۆری و تشۆتێنکە و شیتۆجی و قەڵای ئۆساکا
دیمەنی شەو لە باڵەخانەی ئاسمانی ئومیدا
دۆتۆنبۆری و تشۆتێنکە و
شیتۆجی و قەڵای ئۆساکا
ئاڵای ئۆساکا
Flag
مۆری فەرمیی ئۆساکا
مۆر
شوێنی ئۆساکا
شوێنی ئۆساکا
وڵات ژاپۆن
ھەرێمناوچەی کانسای
دەسەڵات
 • سەرۆکی شارەوانیئیچیرۆ میتشوی[١]
ڕووبەر
 • شار٢٢٣٫٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٨٦٫١٠ میلی چوارگۆشە)
ژمارەی دانیشتووان (١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢)
 • شار٢,٦٦٨,٥٨٦
 • چڕی١٢٬٠٠٠ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (٣١٬٠٠٠ کەس لە میلی چوارگۆشە)
 • Metro[٢] (٢٠١٥)١٩٬٣٠٢٬٧٤٦
ناوچەی کاتیکاتی ستانداری ژاپۆن (UTC+٩)
- دارگێلاس
- گوڵپانسی
ژمارەی موبایل٨١٨١-٦٢٠٨-٠٦
وێبگەwww.city.osaka.lg.jp/contents/wdu020/enjoy/en/content_administration.html
ئۆساکا
Osaka (Chinese characters).svg
ئۆساکا لە کانجی
ناوی ژاپۆنی
کانجی 大阪
(کۆنبوو) 大坂
هیراگانا おおさか

ئۆساکا بە نەریتی ئابووری ژاپۆن دادەنرا، لە سەردەمی کۆڤۆن (٣٠٠–٥٣٨)، بەرەو بەندەرێکی گرنگی ناوچەیی گەشەی کرد، و لە سەدەکانی ٧ و ٨ بە کورتی وەک پایتەختی ئیمپراتۆرییەت خزمەتی کرد. ئۆساکا لە سەردەمی ئیدۆ (١٦٠٣–١٨٦٧) بەردەوام بوو لە گەشانەوەودا، و بە ناوەندی چاندی ژاپۆنی دەناسرێت. پاش نۆژەنکردنەوەی میجی ئۆساکا بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان بوو و دەستی بە بەرھەمھێنانی خێرا کرد، ساڵی ١٨٨٩ ئۆساکا بەفەرمی وەک شارەوانی دامەزرا. ئەمڕۆ ئۆساکا سەنتەرێکی گەورەی دارایی ژاپۆنە، ھەروەھا کۆمپانیای فرەنەتەوەیی ئەلیکترۆنی پاناسۆنیک و شارپ ئەو شوێنە بەناوبانگانەی لە ئۆساکا دا ھەیە بریتین لە قەڵای ئۆساکا کە ڕۆڵی سەرەکی ھەبووە لە گەمارۆدانی ئۆساکا، و «شیتێنیۆ جی» کۆنترین پەرستگای بودییە لە ژاپۆن.

وشەڕەتناسیدەستکاری

ئۆساکا واتە «گردە گەورە» یان «لێژی گەورە»، دیار نییە کەی ئەم ناوە بەدەست ھاتووە، بەڵام کۆنترین بەڵگەی نووسراو بۆ ناوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٤٩٦.[٣][٤] ناوەکە لە کانجیدا نووسراوە 大阪، بەڵام تا ساڵی ١٨٧٠ نووسراوە 大坂، لایەنگرانی گێڕانەوەی میجی گۆڕییان، دیارە بۆ خۆبەدوورگرتن لە لێکدانەوەی ھەڵەی کانجی دووەم وەک 士反، یانی «یاخیبوونی سامورای». بەکارھێنانی بەتەمەنترین کانجی ھێشتا زۆر سنووردارە، بەزۆری لەچوارچێوەی مێژووییدا، بەڵام بەزمانی ژاپۆنی کانجی بە 阪— بەزمان (بەتەمابوون) دەوتریت کاتێک بەتەنیا وەستابێت - ئاماژەیە بۆ شاری ئۆساکا یان پارێزگای ئۆساکا.

مێژوودەستکاری

ھەندێک لە سەرەتای نیشانەکانی نیشتەجێبوونی مرۆڤ لە ناوچەی ئۆساکا لە وێرانەکانی مۆرینومیا (森ノ宮遺跡 - مۆرینومیای ئیسکی) لە تەپۆڵکەی توێکڵ، گوێچکە ماسی دەریا و ئێسکەی مرۆڤ لە سەدەکانی ٥–٦ی پێش زایین پێک ئەھینن. ئەمڕۆ ھەرێمی ئوھۆنیماچی وا بڕوا وایە لە نیمچە دوورگەیەک پێک ھاتبێت لەگەڵ دەریایەکی ناوەند لە ڕۆژھەڵاتدا. لە ماوەی یایۆدا، خانووە ھەمیشەیییەکان لەو دەشتانە گەشەی کرد کە کشتوکاڵی برنجی لێ بوو بە باو.[٥] بە سەردەمی کۆڤۆن ئۆساکا گەشەی کرد بۆ بەندەرێکی ناوەندی کە ھەرێمەکەی بە بەشی ڕۆژئاوای ژاپۆنەوە دەبەستێتەوە،[٥] ئەو ژمارە زۆرانەی کە لە گردەکانی گۆڕستانەکان زیاتر دەبن،[٦] لە دەشتەکانی ئۆساکادا دۆزراونەتەوە، وەک بەڵگەیەک بۆ چڕکردنەوەی دەسەڵاتی سیاسی تەماشا دەکرێت، کە دەبێتە ھۆی پێکھێنانی دەوڵەت.[٧] لە ساڵی ٦٤٥ ئیمپڕاتۆر کۆتۆکۆ کۆشکەکەی نانیوا-تۆیۆساکی خۆی لە کۆشکەکەی ئێستا ئۆساکا بنیاد نا، کە کردییە پایتەختی ژاپۆن ئەو شارەی ئێستا بە ئۆساکا ناسراوە،[٨] لەم کاتەدا بە نانیوا ناودەبرێت و تا ئێستاش دەرھاوێشتییەکانی لەو ناوچانەدا بەکاردەھێنرێن، (ھەرچەندە پایتەختەکە گوازرایەوە بۆ ئۆساکا لە پارێزگای نانیوای ئەمڕۆ) لە ساڵی ٦٥٥، بەڵام نانیوا بە بەستەری زیندوو مایەوە، بە خاک و دەریا، لە نێوان یاماتۆ (پارێزگای نانیوای ئێستا) و کۆریا و چین.[٩] شارەوانی ھاوچەرخ لە ساڵی ١٨٨٩ بە بڕیاری حکوومەت دامەزرا، بە ڕووبەری سەرەتایی ١٥ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٦ میلی چوارگۆشە) ئەمڕۆ بە باڵەکانی ژوو و نشی بەسەریەکدا دەپێون. دواتر شارەکە سێ فراوانبوونی گەورەی بۆ چووە سەر قەبارەی ئێستای ٢٢٣ کیلۆمەترچوارگۆشە (٨٦ میل چوارگۆشە). پیشەسازیکردنی خێرا، سەرنجی زۆرێک لە کۆچبەرانی کۆری ڕاکێشا، کە ژیانی جیایان بۆ خۆیان دروست کردبوو سیستەمی سیاسی پلورالیستی بوو، بە جەختێکی بەھێزەوە لەسەر بەرەو پێشبرکێی پیشەسازی و مۆدێرنیزەکردن. خوێندەواری بەرز بوو و سیستەمی پەروەردەیی بە خێرایی فراوان بوو، لە ئەنجامدا بەرھەمی چینێکی مامناوەندی بە تام و چێژێک بۆ ئەدەب و ئامادەیی بۆ پاڵپشتی ھونەر.

ئابووریدەستکاری

بەرھەمی ناوخۆیی پوختی ئۆساکا لە ساڵی دارایی ٢٠٠٤دا ٢١٬٣ تریلیۆن بووە، کە لە ماوەی ساڵی ڕابردوو ١٬٢٪ زیادی کردووە، ئەم فیگەرە نوێنەرایەتی نزیکەی ٥٥٪ی کۆی بەرھەمەکان دەکات لە ئۆساکا و ٥٬٢٦٪ لە ھەرێمی کیوند. لە ساڵی ٢٠٠٤ بازرگانی و خزمەتگوزاری و پیشەسازی سێ پیشەسازی سەرەکی بوون، کە بە ڕێژەی ٣٠٪ و ٢٦٪ و ١١٪ کۆی گشتیانە، داھاتی ھەر سەرمایەیەکی شارەکە نزیکەی ٣٬٣ میلیۆن بوو، ١٠٪ لە پارێزگای ئۆساکا زیاتر بوو.[١٠] بەپێی قسەکانی ماستەرکارد لە ئاستی جیھانیدا ئۆساکا لە ڕیزی ١٩یەمین شارەکانی جیھان دایە، و لە ئابووری جیھانیدا ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت.[١١] دەستکردی لە ھەرێمی ئۆساکای گەورەدا (ئۆساکا و کۆبی) ٣٤١ میلیارد دۆلارە ئۆساکا لەگەڵ پاریس و لەندەن خاوەنی یەکێک لە ناوچە دوورە دەستەکانی جیھانن،[١٢][١٣][١٤] ئۆساکا ھەر سەرمایەیەکی ٥٩٬٩٥٨ دۆلار بوو (١ دۆلار = ١٢٠٬١٣). لە مێژوویدا ئۆساکا ناوەندی بازرگانی ژاپۆن بووە، بەتایبەتی لە ناوەڕاست و پێش مۆدێرنەدا، «ئاسایشی نۆمورا» یەکەمین کۆمپانیای دەڵاڵی ژاپۆنە، لە ساڵی ١٩٢٥ لەو شارەدا دامەزراوە، ئۆساکا بەردەوامە لە خانووکردنی ئاڵوگۆڕی داھاتووی پێشەنگ، لەو کاتەوە چەندین کۆمپانیای سەرەکی ئۆفیسەکانیان گواستووەتەوە بۆ تۆکیۆ لەگەڵ ئەوەشدا بارەگای چەندین کۆمپانیای سەرەکی وەک (پەنەسۆنیک، شارپ و سینۆ) لە ئۆساکا دەمێنێتەوە.[١٥] بە گوێرەی قسەی دەزگای ڕاوێژکاری «جیھانی مێرسەر»، ئۆساکا دووەم گرانبەھاترین شاری جیھان بووە بۆ کارمەندانی دوور لە وڵاتدا ساڵی ٢٠٠٩. لە ساڵی ٢٠٠٨ نۆ شوێن لە ١١مین شوێنەوە بازیان کرد و ھەشتەمین گرانترین شار بوون لە ساڵی ٢٠٠٧. لەگەڵ ئەوەشدا لە ساڵی ٢٠١٣ لە ڕیزبەندی ١٠ ڕیزبەندی یەکەم دا نەنرابوون.

سەرچاوەکاندەستکاری

  1. ^ Johnston، Eric (8 April 2019). "Osaka leaders win in elections to swap roles, but merger prospects unclear" – بە Japan Times Online. 
  2. ^ 国勢調査 平成27年国勢調査 大都市圏・都市圏 - ファイル - 統計データを探す. Official Statistics of Japan. 
  3. ^ Gyūichi، Ōta (2011). The Chronicle of Lord Nobunaga. Brill Publishers. پەڕەکان 153–154. ISBN 9004201629. لە ڕێکەوتی 2019-07-16 ھێنراوە. 
  4. ^ Ring، Trudy؛ Watson، Noelle؛ Schellinger، Paul, دەستکاریکەران (1996). Asia & Oceania: International Dictionary of Historic Places. Routledge. پەڕە 650. ISBN 1-884964-04-4. لە ڕێکەوتی 2019-07-16 ھێنراوە. 
  5. ^ ی ا "Historical Overview, the City of Osaka official homepage". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە March 22, 2009. لە ڕێکەوتی 2009-03-21 ھێنراوە.  Navigate to the equivalent Japanese page (大阪市の歴史 タイムトリップ20,000年 [History of Osaka, A timetrip back 20,000 years])[١] Archived 2009-02-26 لە وەیبەک مەشین. for additional information.
  6. ^ Wada, Stephanie (2003). Tsuneko S. Sadao, Stephanie Wada, Discovering the Arts of Japan: A Historical Overview. ISBN 978-4-7700-2939-3. لە ڕێکەوتی 2007-03-25 ھێنراوە. 
  7. ^ 大石慎三郎「日本の遷都の系譜」、『學習院大學經濟論集』第28巻第3号、学習院大学、1991年10月、 31–41頁、 NAID 110007523974。P.31
  8. ^ 史跡 難波宮跡, 財団法人 大阪都市協会 [Naniwa Palace Site, by Osaka Toshi Kyokai] (بە زمانی ژاپۆنی). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 2007-05-02. لە ڕێکەوتی 2007-03-25 ھێنراوە. 
  9. ^ edited by Peter G. Stone and Philippe G. Planel (1999). The constructed past: experimental archaeology, education, and the public. London: Routledge in association with English Heritage. پەڕە 68. ISBN 978-0-415-11768-5. 
  10. ^ 大阪市データネット 市民経済計算 [Osaka City Datanet: Osaka City Economy] (بە زمانی Japanese). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 2006-12-07. لە ڕێکەوتی 2007-03-25 ھێنراوە. 
  11. ^ "Mastercard - Global Leading Company in Payment Solutions Offering Credit, Debit, Prepaid Cards & More" (PDF). لە ڕەسەن (PDF)ەوە ئەرشیڤ کراوە لە 24 June 2008. 
  12. ^ "Archived copy" (PDF). لە ڕەسەن (PDF)ەوە ئەرشیڤ کراوە لە October 25, 2007. لە ڕێکەوتی October 9, 2007 ھێنراوە. 
  13. ^ "Osaka GDP" (PDF). لە ڕەسەن (PDF)ەوە ئەرشیڤ کراوە لە 2018-08-22. لە ڕێکەوتی 2018-08-22 ھێنراوە. 
  14. ^ "Osaka 2015 Population". 
  15. ^ "Osaka aims to stem exodus of firms to Tokyo". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە January 3, 2007. لە ڕێکەوتی June 1, 2016 ھێنراوە.