یەکسانیی ڕەگەزی

یەکسانیی ڕەگەزی بریتییە لە ھەبوونی باروودۆخێکی ئاسان و گوونجاو بۆ گەیشتن بە سەرچاوە و دەرفەتەکان بە بێ گوێدانە ڕەگەز. ھەروەھا ئەمانەش دەگرێتەوە: بەشداری کردنی ئابووری، بڕیار دان، بایەخ دان بە ھەڵسووکەوت، ئاوات و پێویستییە جیاوازەکان بەبێ گوێدان و گەڕانەوە بۆ جۆری ڕەگەز.

ھێمای یەکسانیی ڕەگەزی

ڕێکخراوی کاری نێودەوڵەتی لە وتاری مافەکانی کرێکارانی ئافرەت و یەکسانی ڕەگەزی، چاپکراوی ساڵی ٢٠٠٠، لاپەڕە ٤٨ ئاماژەی پێ کردوە و دەڵێت:

یەکسانی ڕەگەزی، یەکسانی لە نێوان ژن و پیاودا، ھەڵدەستێت بە چەسپاندنی ئەو چەمکەی کە ھەموو مرۆڤەکان، ھەم ژنان و ھەم پیاوان، ئازادن لە گەشە پێ کردنی توانا تایبەتییەکانی خۆیان و بڕیار بدەن بەبێ دیاریکردنی سنوور بۆیان بەپێی ڕای پێشینە، پێشداوەری و لەخۆڕایی بڕیاردان. یەکسانی ڕەگەزی بە واتای ئەوە دێت کە ھەڵسوکەوتی جیاواز، ویست و بەرپرسیاری ژنان و پیاوان ڕەچاو و بەھادار دەکرێت بە یەکسانی و بە بێ جیاوازی کردن. ئەمە واتای ئەوە ناگەیەنێت کە ژن و پیاو ھاوشێوە و چوونیەک بن، بەڵکو نابێت کە مافەکانیان، ئەرکەکانیان و دەرفەتەکانیان بەند بێت لەسەر ئەوەی ئایا بە ژن یان پیاو لە دایکبوون. یەکسانی ڕەگەزی ئاماژەیە بۆ مامەڵەیەکی یەکسانانە بەرامبەر بە ژن و پیاو بەپێی پێویستی ھەر یەکێکیان. وە دەکرێت مامەڵەی یەکسان یان جیاواز لەخۆبگرێت کە بە یەکسان دابنرێت لەڕووی ماف، سوود، ئەرک و دەرفەت.

لە جەنگی جیھانی دووەمەوە، جوڵانەوەی ئازادی ئافرەتان و ڕێبازی یەکسانی ژن و پیاو (فێمێنیزم - Feminism) ھەستاون بە دامەزراندنی جوڵانەوەیەکی گشتی بۆ ناساندنی مافەکانی ئافرەت. نەتەوە یەکگرتووەکان و دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان چەندەھا پەیماننامە و کۆبوونەوەیان ئەنجام داوە سەبارەت بە بانگەشە و بەرەوپێس بردنی یەکسانی ڕەگەزی ھەرچەندە ئەو پەیماننامە و کۆبوونەوانە لەلایەن ھەموو وڵاتانی جیھانەوە نەناسێنراوە و دانی پێدانەنراوە.

نەتەوە یەکگرتووەکاندەستکاری

دیدگە و خەونی نەتەوە یەکگرتووەکان ئەوەیە کە ژن و پیاو بە یەکسانی مامەڵەیان لەگەڵ دا بکرێت لە کۆمەڵگە، ئابووریی و ھەموو بەشەکانی تری کۆمەڵگەدا و جیاکاریان بەرامبەر نەکرێت بەپێی جۆری ڕەگەزەکەیان. یەکسانی ڕەگەزی یەکێکە لە ئامانجەکانی (ڕاگەیاندنی جیھانی مافەکانی مرۆڤ) لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە.[١] دامەزراوە جیھانییەکان یەکسانی ڕەگەزییان پێناسە کردووە بە دەستەواژەکانی وەک (مافەکانی مرۆڤ، مافەکانی ئافرەت و گەشەسەندنی ئابووری.)[٢] بڵاوکراوەی ئامانجی گەشەسەندنی ھەزارەی نەتەوە یەکگرتووەکان دەڵێت کە ئامانجەکەیان بریتییە لە " بەدیھێنانی یەکسانی ڕەگەزیی و بەھێزکردنی ئافرەتان". سەرەڕای ململانێ ئابوورییەکان لە وڵاتانی تازە گەشەکردوودا، نەتەوە یەکگرتووەکان بەردەوام لە ھەوڵی بەرەوپێش بردنی یەکسانی ڕەگەزی دایە و ھەروەھا یارمەتی دان بەمەبەستی دامەزراندنی ژینگەیەکی سەقامگیر و لەبار بۆ ھەموو نەتەوەکان. ھەروەھا پێدانی ماف و موچەی ھاوشێوەی پیاوان بە ئافرەتان کە ھەمان کار دەکەن.

ھەوڵەکانی بەرەنگاربووەنەی نایەکسانیدەستکاری

لە ساڵی ٢٠١٠ دا، یەکێتی ئەورووپا ھەستا بە کردنەوەی دامەزراوەی ئەوروپی بۆ یەکسانی ڕەگەز (EIGE) لە ڤێلنیوس، پایتەختی لیتوانیا بۆ بەرەوپێش بردنی یەکسانی ڕەگەزی و بەرەنگاربووەنەی جیاکاری ڕەگەزیی. لە ٢٠١٥ دا یەکێتی ئەورووپا ڕێشوێنی کرداری ڕەگەزی ٢٠١٦-٢٠٢٠ بڵاوکردەوە.

یەکسانی ڕەگەزی بەشێکە لە پەیڕەوی نەتەوەیی بەڕیتانیای مەزن و چەندەھا دەوڵەتی تری ئەوروپی. بە فەرمانی سەرۆک، کۆماری کازاخستان ھەستا بە نووسینی و دامەزراندنی ڕێشوێنی یەکسانی ڕەگەزی ٢٠٠٦-٢٠١٦ بەمەبەستی دیارکردنی ھەوڵ و ئامانجەکانی یەکسانی لە نێوان ڕەگەزەکان دا.[٣] ڕێشوێنە تاکەکەسی، کۆمەڵایەتی، پەروەردەی تەندروستی، لێکۆڵینەوەی ئایینی و دەستکەوتی زمانەوانییەکان ھەڵدەستن بە وروژاندن و باسکردنی کێشەکانی یەکسانی ڕەگەزی وەک بابەتێکی زۆر بایەخدار بۆ مشتومڕ و شیکارکردنی کاریگەرییەکانی لەسەر کۆمەڵگە.

بۆ زاڵ بوون بەسەر نایەکسانی ڕەگەزی دا، سندوقی دانیستوانی نەتەوە یەکگرتووەکان ئاماژە دەکات کە " بەرەوپێس بردنی ئافرەت و یەکسانی ڕەگەزی پێویستی بە چوونە ناوەوە ھەیە لەسەر ھەموو ئاستەکانی ئامادەکاری و سیاسەت دانان. تەندروستی ڕەگەزی، گەشەسەندنی ئابووری، گەشەسەندنی پەروەردە و گەشەسەندنی سیاسی بەشێکی سەرەکین لەم ئاستانەدا.[٤] سندوقی دانیشتوانی نەتەوە یەکگرتووەکان دەڵێت کە " لێکۆڵینەوەکان پیشانی دەدەن کە چۆن ئیش کردن لەگەڵ ژنان و کچان بۆ بەرەوپێش بردنی یەکسانی ڕەگەزی بۆتە ھۆی بەدەستھێنانی ئامانجە تەندروستی و پێشکەوتنەکان بەھەمان شێوە ئیشکردن لەگەڵ پیاون و کوڕانیش دا ھەمان سوود و دەستکەوتی ھەیە."[٥]

سەرچاوەکاندەستکاری

  1. ^ LeMoyne، Roger (٢٠١١). "Promoting Gender Equality: An Equity-based Approach to Programming" (PDF). Operational Guidance Overview in Brief. UNICEF. لە ڕێکەوتی ٢٠١١-٠١-٢٨ ھێنراوە. 
  2. ^ "Gender equality". United Nations Population Fund. UNFPA. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢٠ی ئایاری ٢٠١٩. لە ڕێکەوتی ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥ ھێنراوە. 
  3. ^ Riane Eisler (٢٠٠٧). The Real Wealth of Nations: Creating a Caring Economics. پەڕە ٧٢. 
  4. ^ Evans، Frederick William (١٨٥٩). Shakers: Compendium of the Origin, History, Principles, Rules and Regulations, Government, and Doctrines of the United Society of Believers in Christ's Second Appearing. New York: D. Appleton & Co. پەڕە ٣٤. 
  5. ^ Glendyne R. Wergland, Sisters in the Faith: Shaker Women and Equality of the Sexes (Amherst: University of Massachusetts Press, 2011).

بەستەرە دەرەکییەکاندەستکاری