پەڕەی سەرەکی بکەرەوە

کۆئه‌ندامی ھەناسە (بە ئینگلیزی: Respiratory System) کۆمەڵە ئەندامێکە فەرمانی سەرەکی: دابین کردنی ئۆکسجینی خانە‌کانی لە‌ش و دەرکردنی دوئۆکسیدی کاربۆنی به‌رهه‌مهاتوو له‌ پرۆسه‌ی میتابولیسمه‌.

کۆئه‌ندامی ھەناسە
Respiratory system ckb.svg
پێکھاتەی کۆندامی ھەناسە

هه‌موو گیانداره‌ فره‌خانه‌کان، به‌ جۆرێک، کۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌یان هه‌یه‌. ئه‌ندامی ئاڵوگۆڕپێکردنی هه‌وا له‌ گیاندارانی ئاوژیدا به‌ ناوی ئاوسی و له‌ گوانداران و په‌له‌وه‌راندا، به‌ سی ده‌یناسین . ئه‌م وتاره‌ ته‌نیا ده‌په‌رژێته‌ سه‌ر کۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌ی مرۆڤ که‌ هاوشێوه‌ی گواندارانه‌.

ئە‌ندامە‌کانی ئە‌م کۆئه‌ندامە بریتین لە: لووت،گەروو، نای، سی


توێکاری کۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌دەستکاری

لووت : لووت له‌ کۆمه‌ڵیک ئێسک و کرۆژنه‌ پێکهاتووه‌. چاڵه‌کانی ناو بۆشایی لووت به‌ ناوپۆش و ورده‌ڕه‌گ داپۆشراوه‌ و ده‌بێته‌ هۆی گه‌رم و شێدار بوونی هه‌وا پێش له‌وه‌ی بگاته‌ سییه‌کان. موو و مژۆڵه‌کانی ناولووت ته‌پوتۆزی هه‌وا ده‌گرن تا هه‌وایه‌کی پاکژ بۆ سییه‌کان به‌ڕێ بکرێت.


[[قورك ]] : پاژێکی بۆری هه‌ناسه‌یه‌ که‌ ده‌که‌وێته‌ به‌شی خوارووی قوڕگ ( ئه‌وک ) ( له‌ ئاستی سێهه‌مین تا شه‌شه‌مین مۆره‌ی مل ) و به‌رهه‌مهێنانی ده‌نگیشی له‌ ئه‌ستۆیه‌،له‌ چه‌ن ماسوولکه‌ و کرۆژنه‌ پێکهاتووه‌.


نای : به‌شێکه‌ له‌ بۆری هه‌ناسه‌ که‌ ده‌که‌وێته‌ پاش کشکشێ و له‌ کۆمه‌ڵێک کرۆژنه‌ی (Ω) شکل پێکهاتووه‌. درێژاییه‌که‌ی 10-12 سانتی میتره‌ و له‌ ئاستی شه‌شه‌مین مۆره‌ی مله‌وه‌ ده‌ست پێده‌کات و بۆ خواره‌وه‌ داده‌کشێ و ده‌بێته‌ دوو لقی راست و چه‌پ که‌ به‌ برۆنش یا نایچه‌ ده‌ناسرێت. برۆنشه‌کان له‌ ناو سییه‌کاندا لق و پۆی زۆریان لێ ده‌بێته‌وه‌ به‌ ناوی برۆنشیۆل.


سی : سییه‌کان وه‌ک دوو قوچکه‌، ئه‌ملاولای سینگ پڕ ده‌که‌نه‌وه‌، بنکی سییه‌کان له‌ سه‌ر گلێجه‌ یا دیافراگمه‌ و لووتکه‌شیان له‌ ئاستی یه‌که‌مین مۆره‌ی بڕبڕاگه‌ی پشته‌. برۆنشیۆله‌کان له‌ ناو سییه‌کاندا به‌ ئالوێئۆله‌کان کۆتاییان دێت و به‌ هۆی کۆمه‌ڵێک ورده‌ره‌گی خوێنی باشه‌وه‌، ئاڵوگۆڕی ئوکسیجنی هه‌وا و دوئوکسیدی کاربۆن جێبه‌جێ ده‌که‌ن.

په‌رده‌سی : په‌رده‌یه‌کی دوو تۆی ده‌ور سییه‌کانه‌ که‌ به‌جیاواز سییه‌کان داده‌پۆشێ . له‌ نێوان دوو تۆی ئه‌م په‌رده‌دا، شله‌یه‌ک هه‌یه‌ که‌ ده‌بێته‌ هۆی خزبوون و نه‌رمی بزاوه‌کانی سی.

سییه‌کان وازیان له‌ سه‌ریه‌ک خه‌وتنه‌، به‌ڵام به‌هۆی ته‌وژمی نه‌رێنی دوو تۆی په‌رده‌سییه‌وه‌، ده‌کرێنه‌وه‌ و هه‌ناسه‌ یان تێده‌چێت.