حەوت دەڤەرە کۆنەکە

لەکاتی کۆندا ھەموو جیھان دابەش کرابوو بۆ حەوت ھەرێم، ئەم حەوت ھەرێمە بەپێی ژینگە و بارودۆخی مرۆیی ناوچەکان پۆڵێن کرابوون بەپێی زانستی ئەوسای مرۆڤ، ئەم حەوت دەڤەرە دێرینە لەدواتردا بوو بە بنەمایەک لەزانستی جوگرافیای ھاوچەرخدا.

Macrobian climatic zones.gif

زانایانی سەرەتایی پێیان وابوو کە سەرجەم دەڤەرەکانی زەوی حەوت ناوچەن کە بۆ ھەر ناوچەیەک بازنەیەکیان دروست کردووە و وەک نەخشەیەکی گشتی جیھان تێیان ڕوانیوە ئەم حەوت بازنەیە بریتین لە ھیندستان و بابل و چین و تەتەرستان (تورک و مەغۆڵ) و شام و میسر و ڕۆم.[١]

ڕێکخستنی کاتدەستکاری

 
نەخشە کۆنەکەی بەتلمیۆس

بەڵتمیوس پێرستێکی ئامادەکردبوو کە ھاوتەریب لەگەڵ ھێڵی کەمەرەیی زەوی دەستی پێدەکرد بەرەو باکوور بەو شێوەیە کە درێژترین ڕۆژ (چلەی ھاوین) بە دوازدە کاتژمێر دانابوو تاوەکو بەرەو باکوور دەڕۆیشت درێژی ڕۆژ دوو کاتژمێری زیاد دەکرد تا دەگەیشتە بیست و چوار کاتژمێر. بەڵام بۆ گونجاندنی لەگەڵ خشتە جوگرافییەکانی، بپتۆڵمیوس ئەم پێرستەی کەم دەکاتەوە بۆ یازدە کاتژمێر و دابەشکردنی ڕووبەری نێوان ناوچەکانی ھێڵی کەمەرەیی بۆ باشوور کەمتر دەکاتەوە بۆ کەمتر لە ١٧ کاتژمێر لە ھەرە بەشی خوارەوەی جیھان. سیستەمی حەوت دەڤەرەکەی بتلمیوس لە بنەڕەتدا لە ئەستێرەناسی عەرەبی - فارسی و لەلایەن نووسەرانی وەک ئەلبیرونی و ئیدریسی وەرگرتبوو بەڵام لەسەدەکانی ناوەڕاست لەلایەن ئەورووپییەکانەوە پەرەی زیاتری پێدرا.[٢]

دابەشکارییە دێرینەکاندەستکاری

ئەم خشتەیەی خوارەوە پێرستی دابەشکارییە جوگرافییەکانی بەتلیمۆس نیشان دەدات کە چۆن بە گوێرەی ھەڵکەوتنیان بە بەراورد بە ھێڵی کەمەرەیی و کاتی ڕۆژ و شەو ڕونی کردووەتەوە، ئەوانەی لەناو کەوانە نووسراون شوێنی ئێستای جوگرافیای ھاوچەرخن:

ڕێزبەندی دەڤەر پۆتان درێژترین ماوەی ڕۆژ ھەڵکەوتە
١. ٠° 12 hours (equator)
٢. ٤°4' N ١٢:١٥ Taprobana (Sri Lanka)
٣. ٨°25' N ١٢:٣٠ Avalites (Saylac, Somalia)
٤. ١٢°00' N ١٢:٤٥ bay of Adulis (Eritrea)
٥. I ١٦°27' N ١٣:٠٠ Meroe island
٦. ٢٠°14' N ١٣:١٥ Napaton (Nubia)
٧. II ٢٣°51' N ١٣:٣٠ Syene (Aswan)
٨. ٢٧°12' N ١٣:٤٥ Thebes
٩. III ٣٠°22' N ١٤:٠٠ Lower Egypt
١٠. ٣٣°18' N ١٤:١٥ Phoenicia
١١. IV ٣٦°00' N ١٤:٣٠ Rhodes
١٢. ٣٨°35' N ١٤:٤٥ Smyrna
١٣. V ٤٠°56' N ١٥:٠٠ Hellespont
١٤. ٤٣°04' N ١٥:١٥ Massalia (Marseilles)
١٥. VI ٤٥°01' N ١٥:٣٠ the middle of the Euxine Sea
١٦. ٤٦°51' N ١٥:٤٥ Istros (Danube)
١٧. VII ٤٨°32' N ١٦:٠٠ the mouths of Borysthenes (Dnepr)
١٨. ٥٠°04' N ١٦:١٥ Maeotian Lake (Sea of Azov)
١٩. ٥١°06' N ١٦:٣٠ the southern shore of Britannia
٢٠. ٥٢°50' N ١٦:٤٥ mouths of the Rhine
٢١. ٥٤°١' ١٧:٠٠ mouths of the Tanais river (Don)
٢٢. ٥٥° N ١٧:١٥ Brigantion in Britannia
٢٣. ٥٦° N ١٧:٣٠ the middle of Great Britain
٢٤. ٥٧° N ١٧:٤٥ Katouraktonion in Britannia
٢٥. ٥٨° N ١٨:٠٠ the southern part of Britannia Minor[٣]
٢٦. ٥٩° N ١٨:٣٠ the middle part of Britannia Minor[٣]
٢٧. ٦١° N ١٩:٠٠ the northern part of Britannia Minor[٣]
٢٨. ٦٢° N ١٩:٣٠ Ebudes island
٢٩. ٦٣° N 20 hours Thule
٣٠. ٦٤°30' N 21 hours unknown Scythians
٣١. ٦٥°30' N 22 hours
٣٢. ٦٦° N 23 hours
٣٣. ٦٦°8'40"Nداڕێژە:Dubious 24 hours polar circle
٦٩°30' N 2 months
٧٨°20' N 4 months
٣٩. ٩٠° N 6 months (North Pole)
 
نەخشە گەورەکەی جیھان کە لەلایەن سترابۆ کێشراوە


سەرچاوەکاندەستکاری

  1. ^ Shcheglov, Dmitriy. "Eratosthenes' Parallel of Rhodes and the History of the System of Climata". Klio. 88 (2). ISSN 2192-7669.
  2. ^ "كتاب كشاف اصطلاحات الفنون والعلوم - المكتبة الشاملة". shamela.ws. Retrieved 2021-09-04.
  3. ^ ئ ا ب Μικρὰ Βρεττανία, later the name of Brittany but by Ptolemy used to refer to Ireland (even though the latitudes given are too far north for the actual location of Ireland).