جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «ڕۆژژمێری زایینی»

شائەمراز، باشترکردن
(دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0)
(شائەمراز، باشترکردن)
 
{{ئەمڕۆ}}
'''ڕۆژژمێری زایینی''' (گریگۆری) ڕۆژژمێرێکی بەکارھاتووە لە جیھانی ڕۆژئاواڕۆژاوا و زۆربەی وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتدا، و ئەم [[ڕۆژژمێر]]ە بە زایینی ناسراوە لەبەرئەوەی بە بڕوای ھەفتەی لەدایکبوونی پێغەمبەر [[عیسا]] دانراوە، [[٣١ی کانوونی یەکەم]]، کاتژمێر ١٢ی شەو (٠٠.:٠٠)، ساتی گۆڕینەوەی ساڵی زایینییە بۆ ساڵێکی نوێ. ساڵی زایینی خولێکی زەوی بە دەوری خۆردا ئەنوێنێت، کە نزیکەی ٣٦٥ ڕۆژ دەکات (بە تەواوی ٣٦٥.٢٤٢٥٣٦٥٫٢٤٢٥) ڕۆژە. ھەروەھا لە ڕۆژژمێری زاینیدا پەیوەندی لەنێوان ساڵ و وەرزەکاندا نییە.
 
زانای ئیتاڵی ئلیسیۆس لیلیۆس داینا لە ساڵی ١٥٨١ وەک جێگرەوەیەک بۆ ڕۆژژمێری (یولیۆسی) کە بە ناوی یولیۆس قەیسەرەوە ناونرابوو، و ڕۆژژمێری زایینی نوێ بە گریگۆری ناو دەبرێت بە ناوی پاپا گریگۆریۆسی سیانزەیەم (Pope Gregory XIII)، و سێ ڕۆژ جیاوازی ھەیە لەگەڵ ڕۆژژمێری یولیۆسی دێریندا لە ٤٠٠ ساڵدا.
 
== ناونان ==
بە پێی کتێبی (ڕەگی وشەکان) ی دانەر یوسف بەدر ئەلبەدر ،ئەلبەدر، ناوی مانگە زاینیەەکانزاینییەەکان ھەموویان ڕۆمانین بەم شێوەیە؛شێوەیە.
 
* [[کانوونی دووەم]](January)؛ بە ناوی "janus" وە ھاتووە کە خواوەندی دەروازە و سەرەتا کاتییەکان بووە لای ڕۆمان و یۆنان.
 
* [[شوبات]](February)؛ لە وشەی "febra" ھاتووە بە مانای پاککردنەوە دێت بە لاتینی و ڕۆمان لەم مانگەدا ئاھەنگیان گێڕاوە بە جەژنی پاککردنەوە و خەڵک ھەستاون بە شتن و پاککردنەوە و دوایین مانگی ساڵ بووە لای ڕۆمان.
 
* [[ئازار]] (March)؛ خواوەندی جەنگ بووە لای ڕۆمان و سەرەتای ساڵی ھەتاوی دەستی پێکردووە لای ڕۆمان.
 
* [[نیسان]] (April)؛ لە وشەی"avril" ھاتووە و بە مانای بەھار دێت لەبەر ئەوەی ئەم مانگە سەرەتای بەھارە.
 
* [[ئایار]] (May)؛ ناوی خواوەندێک بووە لای ڕۆمان "maya"و دایکی خواوەند عەتاڕد بووە کە ھەسارەکە بە ناویەوە ناونراوە لەبەرئەوەی لەم مانگەدا بە ڕوونی دەر ئەکەوێت لە ئاسماندا.
* [[حوزەیران]] (June)؛ لە وشەی "jonious" ھاتووە و مانای لاوان ئەگەیەنێت بە لاتینی و تیایداتێیدا ئاھەنگیان گێڕاوە بە جەژنەکانی لاوان.
 
* [[تەمموزتەممووز]](July)؛ بە ناوی ئیمپڕاتۆری ڕۆمانی یۆلیوس قەیسەڕەوە "julius caesar" ناونراوە.
* [[حوزەیران]] (June)؛ لە وشەی "jonious" ھاتووە و مانای لاوان ئەگەیەنێت بە لاتینی و تیایدا ئاھەنگیان گێڕاوە بە جەژنەکانی لاوان.
* [[ئاب]] (August)؛بە؛ بە ناوی ئیمپڕاتۆری ڕۆمانی ئۆگستۆسەوە "augustus" ناونراوە.
 
* [[تەمموز]](July)؛ بە ناوی ئیمپڕاتۆری ڕۆمانی یۆلیوس قەیسەڕەوە "julius caesar" ناونراوە.
 
* [[ئاب]] (August)؛بە ناوی ئیمپڕاتۆری ڕۆمانی ئۆگستۆسەوە "augustus" ناونراوە.
 
* [[ئەیلوول]](September)؛ لە "septa"وە ھاتووە بە مانای ژمارە حەوت دێت و ئەوە ڕیزبەندی مانگەکە بووە لای ڕۆمان.
* [[تشرینی دووەمیەکەم]] (NovemberOctober)؛لە؛ لە "novaocta"وە ھاتووە بە مانای ژمارە نۆھەشت دێت و ئەوە ڕیزبەندی مانگەکە بووە لای ڕۆمان.
 
* [[تشرینی یەکەمدووەم]] (OctoberNovember)؛لە؛ لە "octanova"وە ھاتووە بە مانای ژمارە ھەشتنۆ دێت و ئەوە ڕیزبەندی مانگەکە بووە لای ڕۆمان.
* [[کانوونی یەکەم]] (December)؛لە؛ لە "deca"وە ھاتووە بە مانای ژمارە دە دێت و ئەوە ڕیزبەندی مانگەکە بووە لای ڕۆمان.
 
* [[تشرینی دووەم]] (November)؛لە "nova"وە ھاتووە بە مانای ژمارە نۆ دێت و ئەوە ڕیزبەندی مانگەکە بووە لای ڕۆمان.
 
* [[کانوونی یەکەم]] (December)؛لە "deca"وە ھاتووە بە مانای ژمارە دە دێت و ئەوە ڕیزبەندی مانگەکە بووە لای ڕۆمان.
 
== ناوی مانگەکان لە ڕۆژھەڵات ==
ئێران و ئەفغانستان بە فەڕمی ڕۆژژمێری [[کۆچیی ھەتاوی]] بەکار دەھێنن، [[دەوڵەتی عوسمانی]]، «ڕۆژژمێری ڕۆمی» ی بەکارھێناوە کە ڕۆژژمێری گریگۆری بووە کە کۆچی پێغەمبەری ئیسلام (٦٢٢ی زایینی) سەرەتای بووە.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Rumi_calendar</ref>. لە ڕۆژژمێری ڕوومیدا ناوی ٩ مانگ لە ناوە سوریانییەکان وەرگیرابوون. کۆماری [[تورکیا]] لە ساڵی [[١٩٢٦]]ەوە ڕۆژژمێری زایینی بەکاردەبات کە ناوی ٥ مانگی لە ناوە سوریانییەکان وەرگیراون.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Arabic_names_of_calendar_months#Levant</ref>.
 
لە دۆڵی نیل و زۆربەی وڵاتە عەرەبیەکانداعەرەبییەکاندا کە [[میسر]] و [[سوودان]] و وڵاتەکانی کەنداوی عەرەبی ئەگرێتەوە بێجگە لە [[عەرەبستانی سەعوودی]] کە [[ڕۆژژمێری کۆچیی]] بەکاردەھێنێت، ئەم ناوانەی خوارەوە لە بەرامبەر ناوە لاتینیەکاندالاتینییەکاندا بە کاردەھێنن؛
{|
|
* دیسەمبەر
|}
لە [[عێراق]] و [[سووریا]] و [[لوبنان]] و [[ئوردن]] و [[فەلەستین]]دا ئەم ناوانەی بۆ بەکاردێت کە بە عەربی کراون لە ناوە سریانیەکانسریانییەکان (ئارامیەکانئارامییەکان) وە؛
{|
|
* حوزەیران
|
* تەممووز
* تەمموز
* ئاب
* ئەیلول
 
== ژمارەی مانگەکان ==
بە شێوەیەکی بڕیاردراو، ژمارەی ڕۆژەکان لە حەوت مانگی ساڵدا ٣١ ڕۆژن، لە چوار مانگدا ٣٠ ڕۆژ و مانگێکیش لە ساڵدا بە شێوەیەکی ناڕێک ٢٨ یان ٢٩ ڕۆژە. ھەر چوار ساڵ جارێک، [[ساڵی پڕ]]ە، مەگەر ئەو ساڵانەی کە شیاوی دابەشکردن بن بە ١٠٠، بەڵام نەک بە ٤٠٠. کەوا بێ، ساڵی ٢٠٠٠ ساڵی پڕ بوو (چونکوو شیاوی دابەشکردنە بە ٤٠٠) بەڵام ساڵی ٢١٠٠ ساڵی پڕ نییە. ڕۆژژمێری گریگۆری لە ھەر ٣٣٣٠ ساڵ یەک ڕۆژی ھەڵەیە. <ref>http://www.zkurd.org/?Besh=witar&kar=asayi&jimare=475 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170116220953/http://www.zkurd.org/?Besh=witar&kar=asayi&jimare=475 |date=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ }} ڕۆژژمێر و ساڵی كوردیکوردی و نه‌ورۆز،نەورۆز، سایتی زانستپەروەرانی کورد</ref>
 
{| class="wikitable"
! ژمارەی مانگ !! ناوی مانگ !! ژمارەی ڕۆژەکان
|-
| ١ || [[کانوونی دووەم]] || ٣١
|-
| ٢ || [[شوبات]]|| ٢٨ یان ٢٩
|-
| ٣ || [[ئازار]]|| ٣١
|-
| ٤ || [[نیسان (مانگ)|نیسان]]|| ٣٠
|-
| ٥ || [[ئایار]]|| ٣١
|-
| ٦ ||[[حوزەیران]]|| ٣٠
|-
| ٧ ||[[تەمموزتەممووز]]|| ٣١
|-
| ٨ || [[ئاب]]|| ٣١
|-
| ٩ || [[ئەیلوول]] || ٣٠
|-
| ١٠ ||[[تشرینی یەکەم]]|| ٣١
|-
|}
 
== ئەم بابەتانەش ببینە ==
* [[ڕۆژژمێری کۆچیی]]
 
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
<references/>
* [https://web.archive.org/web/20110717022156/http://www.geonames.de/months.html#ara]
 
 
{{مانگەکانی زایینی}}