جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «خۆڵ»

شائەمراز، چاکسازی
(شائەمراز، چاکسازی)
[[پەڕگە:Soil profile.png|چەپ|250px|وێنۆک|نموونەیەک لە [[خاک]] کە بەشی سەرەوەی خاکێکی تۆخە و بەشی ژێرەوەی خاکێکی کاڵ یان [[سوور]]ە]]
'''خۆڵ''' یان '''خاک''' یان '''گڵ''' (بە [[ئینگلیزی]]: ''Soil'') تەنێکە کارلێکردنی خۆیی تێدایە کە لە نوێبوونەوە و بەرەو پێش چووندایە. ئەو دەنکۆڵانەی لێشی هاتوونھاتوون قەبارە و شێوەیان جیاوازە ،جیاوازە، کە پێیان دەوترێت ([[قوڕ]] ، [[لم]] ، [[لیتە]]).
 
بریتییە لە تەنێکی زنیدوو کە لە تێکەڵەی مادەی ئەندامی و کانزایی و ئاو و هەواھەوا پێکدێت و بریتییە لە چینێکی فشەڵی ورد کە زۆربەی وشکانی سەر ڕووی زەوی دادەپۆشن و ئەستوری لە چەند سانتیمەترێکەوە دەست پێدەکات تا چەندین مەتر. هەروەهاھەروەھا خاک تەنێکە بە هۆیھۆی کارلێکی بەرگی بەردین و بەرگی گازی و بەرگی ژیان و بەرگی ئاوەوە بەردەوام لە پێشکەوتن و گەشە کردن دایە.
خاک سەرچاوەی ژیانە بۆ هەمووھەموو بوونەوەرە زیندووەکان و لە ماوەی دروست بوونیدا بە چەند قۆناغێکدا تێدەپەڕێت، کە دەست پێدەکات بە وردبوونی بەردەکان و شیبوونەوەی مادە ئەندامییەکان و تێکەڵ بوونی ئاو و هەوا،ھەوا، و چواردە ڕەگەز لە دروست بوونی خاکدا بەشداری دەکەن، ئەمە جگە لە ڕەگەزەکانی دیکە، ئەوانیش بریتین لە: ئۆکسیجن، کاربۆن، نایترۆجین، سلیکۆن، ئەلەمنیۆم، ئاسن، کالسیۆم، مەگنیسیۆم، سۆدیپم، پۆتاسیۆم و هەتدھەتد.
 
 
==ژمارەی [[هایدرۆجین]]ی خاک==
*ئەگەر هاتوو خاکەکە ژمارەی هایدرۆجینی لە ژمارە (٧) کەمتر بوو واتە خاکەکە ترشە و بەس بۆ کشتوکاڵکردنی پەتاتەی شیرین باشە.
*خاکی هاوسەنگ کە ژمارەی هایدرۆجینی (٧) و زۆر لە بارە بۆ کشتوکاڵی گەنم.
*خاکی تفت کە ژمارەی هایدرۆجینی لە (٧) زیاترە و دەگمەنە کستوکاڵی تیا بکرێت.
 
==سەرچاوە==
*http://www.h4kurd.con
*http://en.wikipedia.org
 
== ژمارەی [[هایدرۆجینھایدرۆجین]]ی خاک ==
* ئەگەر هاتووھاتوو خاکەکە ژمارەی هایدرۆجینیھایدرۆجینی لە ژمارە (٧) کەمتر بوو واتە خاکەکە ترشە و بەس بۆ کشتوکاڵکردنی پەتاتەی شیرین باشە.
* خاکی هاوسەنگھاوسەنگ کە ژمارەی هایدرۆجینیھایدرۆجینی (٧) و زۆر لە بارە بۆ کشتوکاڵی گەنم.
* خاکی تفت کە ژمارەی هایدرۆجینیھایدرۆجینی لە (٧) زیاترە و دەگمەنە کستوکاڵی تیا بکرێت.
 
== سەرچاوەکان ==
* http://www.h4kurd.con
* http://en.wikipedia.org
 
{{دەروازە|زانست}}
١٠٬٦٦٩

دەستکاری