جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «پرەنسیپە بیرکارییەکانی فەلسەفەی سروشتی»

بەبێ کورتەی دەستکاری
(Created page with 'thumb|نویسی یەکەم: 1687 '''پرەنسیپە بیرکارییەکانی فەلسەفەى سروشتی''' (بە لاتین: ''Philoso...')
 
[[پەڕگە:Prinicipia-title.png|thumb|نویسی یەکەم: 1687]]
 
'''پرەنسیپە بیرکارییەکانی فەلسەفەى سروشتی''' (بە [[لاتین]]: ''Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica''؛ بە ئینگلیسی: ''Mathematical Principles of Natural Philosophy'') یان بە کورتی '''پرینسیپیا ماتماتیکا''' (''Principia Mathematica'')، یان هەر '''پرینسیپیا'''، پەڕتووکێکی سێ بەرگییە نووسینی [[ئیساک نیوتن]] کە بۆ جاری یەکەم لە 5ی جولای 1687 بڵاەبووەوە <ref name=Principia>دەتوانی لێرە پەڕتووکەکە دابگری: [http://www.archive.org/details/newtonspmathema00newtrich Internet Archive]</ref>. نیوتن هەروەها دوو نویسی دیکەشی بڵاوکردەوە، دوهەمگین لە 1713، و سێهەمگین لە 1726دا.
 
ناوەرۆکیناوەڕۆکی ''پرینسیپیا'' بریتییە لە [[یاساکانی جووڵەی نیوتن]] کە پێکهێنەری بناغەی [[میکانیکی کلاسیک]]ن، وە هەروەها [[یاسای ڕاکێشانی گەردوونی]]یەکەی و وەرگیرانێک لە یاساکەی [[کیپلەر]] بۆ جووڵەی هەسارەکان (کە سەرەتا بە شێوەی ئەزموونی بەرهەم هاتبوو).
 
''پرینسیپیا'' بە یەکێک لە گرنگترین کارەکانی [[مێژووی زانست]] دێتە ئەژمار. پێشتر، [[فیزیکزان]] و [[بیرکار]]ی فەڕانسەیی [[ئالێکسیس کلۆرۆ]] بەمەی زانیبوو، ئەو دەڵێ: "پەڕتووکی بەناوبانگی ''پرەنسیپە بیرکارییەکانی فەلسەفەی سروشتی'' سەرەتای ڕاپەڕینێکی گەورەی لە فیزیکدا نیشاندارکرد. ئەو ڕێگایە کە نووسەرە ناودارەکەی، ئاغەی نیوتن، گرتیەبەر، تیشکی بیرکاریی خستە سەر زانستێک کە تا ئەو ڕۆژە لە تاریکاییی گومان و فەرزدا مابوەوە".
 
ناوەرۆکی ''پرینسیپیا'' بریتییە لە [[یاساکانی جووڵەی نیوتن]] کە پێکهێنەری بناغەی [[میکانیکی کلاسیک]]ن، وە هەروەها [[یاسای ڕاکێشانی گەردوونی]]یەکەی و وەرگیرانێک لە یاساکەی [[کیپلەر]] بۆ جووڵەی هەسارەکان (کە سەرەتا بە شێوەی ئەزموونی بەرهەم هاتبوو).
 
== سەرچاوەکان ==
{{reflist}}
 
[[en:Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica]]