فریدریش ئێنگڵس: جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکان

شائەمراز، باشترکردن، تاگی یەک سەرچاوە
ب (زیادکردنی دەروازەی ئەڵمانیا، + ژیاننامە، + زانست، + فەلسەفە، + سیاسەت)
تاگ: دەستکاریی تووڵی دەروازە
(شائەمراز، باشترکردن، تاگی یەک سەرچاوە)
=={{یەک سەرچاوە==}}
[[پەڕگە:Engels.jpg|thumb|فرێدریش ئەنگەڵس]]
==ئەنگڵس و ماڕکس==
'''فرێدریش ئەنگەڵس''' سیاسەت زان و فەیلەسووفی ئاڵمانی بوو ھاوڕێی فەیلەسوفی ئەڵمانی [[کارل مارکس]] بوو ، لەگەڵ مارکسدا مانفێستی کۆمۆنیستیان نووسی ئێنگڵس پێشنووسه‌كه‌ی نووسی ماركسیش ڕاڤەکەی دووایی ته‌واو كرد، لە ١٨٤٥ ز پەرتووکێکی بڵاوکردەوە لەسەر باروودۆخی کرێکارانی ئینگڵتەرا و لەگەڵ ھاوڕێکەی کارڵ مارکس پەرتووکی سەرمایەیان چاپدا، ئەنگڵس دوای مردنی ماركس سه‌خترین ئه‌ركی پێ ئه‌سپێردرا كه‌ ده‌بوایه‌ یاداشته‌كان و ته‌واوی پێشنووسه‌ قه‌به‌كانی به‌شی ٢و٢ی كاپیتاڵ (سەرمایە) ی ماركس ته‌واو بكا. به‌شی سێهه‌می ئه‌و كاره‌ هه‌تا ته‌واو بوونی ده‌ساڵی خایاند.
 
'''فرێدریش ئەنگەڵس''' سیاسەت زانسیاسەتزان و فەیلەسووفیفەیلەسووفێکی ئاڵمانیئەڵمانی بوو. ھاوڕێی فەیلەسوفی ئەڵمانی [[کارل مارکس]] بوو ،بوو، لەگەڵ مارکسدا مانفێستی کۆمۆنیستیان نووسی ئێنگڵس پێشنووسه‌كه‌یپێشنووسەکەی نووسی ماركسیشمارکسیش ڕاڤەکەی دووایی ته‌واو كرد،تەواو کرد، لە ١٨٤٥ ز پەرتووکێکی بڵاوکردەوە لەسەر باروودۆخی کرێکارانی ئینگڵتەرا و لەگەڵ ھاوڕێکەی کارڵ مارکس پەرتووکی سەرمایەیان چاپدا، ئەنگڵس دوای مردنی ماركسمارکس سه‌خترینسەخترین ئه‌ركیئەرکی پێ ئه‌سپێردرائەسپێردرا كه‌کە ده‌بوایه‌دەبوایە یاداشته‌كانیاداشتەکان و ته‌واویتەواوی پێشنووسه‌پێشنووسە قه‌به‌كانیقەبەکانی به‌شیبەشی ٢و٢ی كاپیتاڵکاپیتاڵ (سەرمایە) ی ماركسمارکس ته‌واوتەواو بكابکا. به‌شیبەشی سێهه‌میسێھەمی ئه‌وئەو كاره‌کارە هه‌تاھەتا ته‌واوتەواو بوونی ده‌ساڵیدەساڵی خایاند.
==ژیان==
لە بارمن، لە ئەڵمانیا لە خێزانێکی بە ڕەسەن جوولەکە لە ساڵی ١٨٢٠ز لەدایک بوو کوڕی كارخانه‌دارێكی ده‌وڵه‌مه‌ندی قوماشسازیی شاری بێرمان بوو. سه‌رده‌می ئه‌وسه‌رده‌مێكی ئاڵۆزی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری بوو كه‌ بوو به‌ هۆی بزۆێنه‌ره‌ی بیروباوه‌ری تازه‌، زانست، تیۆری و ئیسمه‌كان ،به‌ر له‌وه‌ی چاوی به‌ به‌رێوه‌به‌ری ڕۆژنامه‌ی رادیكاڵی Neue Rheinsche واته‌ “خاخامی كۆمنیستان” مۆسێز هێس (Moses Hess ) بكه‌وێ، هێگلیستێكی لاو بوو. ئەنگڵس له‌ ساڵی ١٨٤٤ – ١٨٤٢ له‌ [[مانچستەر|مانچێستر]] ده‌ژیا، ئه‌و شوێنه‌ی كه‌ باوكی كارخانه‌یه‌كی لێ هه‌بوو. هه‌ر له‌وێش بوو بناغه‌ی بیری ئابووره‌ كۆمنیستێكه‌ی دره‌ێژه‌درا. لە مانچێستەر بوو ئه‌و بۆچوونه‌ی بۆهات كه‌ فاكتۆره‌ ئابوورییه‌كان له‌ مێژوودا چه‌نده‌ گرینگن و هه‌ر ئه‌وه‌ش بناغه‌ی جیهانبینی ئه‌وی پێكهێناوه‌.
 
== کارەکانیژیان ==
لە بارمن، لە ئەڵمانیا لە خێزانێکی بە ڕەسەن جوولەکە لە ساڵی ١٨٢٠ز لەدایک بوو کوڕی کارخانەدارێکی دەوڵەمەندی قوماشسازیی شاری بێرمان بوو. سەردەمی ئەوسەردەمێکی ئاڵۆزی کۆمەڵایەتی و ئابووری بوو کە بوو بەھۆی بزۆێنەرەی بیروباوەری تازە، زانست، تیۆری و ئیسمەکان، بەر لەوەی چاوی بە بەرێوەبەری ڕۆژنامەی ڕادیکاڵی Neue Rheinsche واتە «خاخامی کۆمنیستان» مۆسێز ھێس (Moses Hess) بکەوێ، ھێگلیستێکی لاو بوو. ئەنگڵس لە ساڵی ١٨٤٤ – ١٨٤٢ لە [[مانچستەر|مانچێستر]] دەژیا، ئەو شوێنەی کە باوکی کارخانەیەکی لێ ھەبوو. ھەر لەوێش بوو بناغەی بیری ئابوورە کۆمنیستێکەی درەێژەدرا. لە مانچێستەر بوو ئەو بۆچوونەی بۆھات کە فاکتۆرە ئابوورییەکان لە مێژوودا چەندە گرینگن و ھەر ئەوەش بناغەی جیھانبینی ئەوی پێکھێناوە.
یەکێک لە نوسراوە بەناوبانگەکانی ئەنگڵس کتێبی "[[بنچینەی خێزان، موڵکایەتی تایبەت و دەوڵەت]]" ١٨٨٤.
 
== کارەکان ==
==سەرچاوە==
یەکێک لە نوسراوە بەناوبانگەکانی ئەنگڵس کتێبی "«[[بنچینەی خێزان، موڵکایەتی تایبەت و دەوڵەت]]"» ١٨٨٤.
 
== سەرچاوەکان ==
*[https://web.archive.org/web/20160305134734/http://nusin.net/dang/archives/1613 ماڵپەڕی نووسین]
 
{{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|ژیاننامە|زانست|فەلسەفە|سیاسەت}}
 
[[پۆل:ئابوورزانانی ئاڵمانی]]
[[پۆل:نووسەرانی ئاڵمانیی سەدەی ١٩یەم]]
[[پۆل:ئابوورزانانی سەدەی ١٩یەم]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٩یەمئاڵمانی]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی ئینگلیز]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی ئاڵمانیسەدەی ١٩یەم]]
[[پۆل:کۆمۆنیستە ئاڵمانییەکان]]
[[پۆل:ئابوورزانانی ئاڵمانی]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی ئاڵمانی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٠]]
[[پۆل:مردووانی ١٨٩٥]]
[[پۆل:نووسەرانی ئاڵمانیی سەدەی ١٩یەم]]