جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «جۆ بایدن»

بەبێ کورتەی دەستکاری
تاگەکان: بەکارھێنانی نووسەی ناستاندارد دەستکاریی دیداری
تاگەکان: بەکارھێنانی نووسەی ناستاندارد دەستکاریی دیداری
* Catherine Eugenia Finnegan}}
| occupation = {{hlist|سیاسەتمەدار|پارێزەر|نووسەر}}
| education = [[Universityزانکۆی of Delawareدێلەوەیر]] ([[Bachelor of Arts|BA]])<br/>[[Syracuseزانکۆی Universityسیراکیوز]] ([[Juris Doctor|JD]])
| awards = خەڵاتی[[مەدالیای ئازادی سەرۆکایەتی]] (٢٠١٧)
| signature = Joe Biden signature.svg
| website = {{url|joebiden.com|ماڵپەڕی فەرمی}}
}}
'''جۆسێف ڕۆبینێت بایدن جونیەر''' ({{ئینگ|Joe Biden}}) (لەدایکبووی ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٩٤٢) ناسراو بە '''جۆو بایدن''' سیاسەتمەدارێکی [[ئەمریکی]]یە. وەک ٤٧ەمین [[جێگری سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] خزمەتی کردووە لە کابینەکەی [[باراک ئۆباما]] لەنێوان ساڵانی ٢٠٠٩ بۆ ٢٠١٧دا وەک ئەندامێکی [[حیزبی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|حیزبی دیموکرات]]. بایدن وەک ئەندامیسیناتۆرێک لە [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمەریکا|ئەنجوومەنی پیران]] سەر بە ویلایەتی [[دێلەوەیر]] خزمەتی کردووە لەنێوان ساڵانی ١٩٧٣ بۆ ٢٠٠٩. دوای ئەوەی وەک کاندیدی [[حیزبی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|دیموکراتەکان]] ھەڵبژێردرا وەک ڕکابەری [[دۆناڵد ترامپ]] بۆ پۆستی سەرۆکایەتیی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا]]، ڕۆژی ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ وەک براوەی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی و ٤٦ھەمین [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکی ئەمریکا]] دانرا.<ref>{{Cite web|last=|first=|datNovember 07, 2020e=|title=Biden defeats Trump in an election he made about character of the nation and the President|url=https://amp.cnn.com/cnn/2020/11/07/politics/joe-biden-wins-us-presidential-election/index.html?__twitter_impression=true|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=CNN}}</ref>
 
بایدن لە هەریەک لە [[پێنسیلڤانیا|سکرانتن،پێنسیلڤانیا]] و [[دێلاوێر|نیوکاسڵ کاونتی،دێلاوێر]] ژیاوە<ref name="witcover">{{cite book|last=Witcover|first=Jules|url=https://archive.org/details/isbn_9780061791987|title=Joe Biden: A Life of Trial and Redemption|publisher=William Morrow|year=2010|isbn=978-0-06-179198-7|location=New York City|authorlink=Jules Witcover}}</ref> و لە [[زانکۆی دێلاوەیر]] خوێندوویەتی تا دواتر چووە بڕوانامەی بەکالۆرۆیۆسی لە [[زانکۆی سیراکیوز]] هێناوەتەوە لەساڵی ١٩٦٨.<ref name="nyt-father">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/10/24/us/politics/24biden.html |title=Father's Tough Life an Inspiration for Biden |last=Broder |first=John M. |newspaper=The New York Times |date=October 23, 2008 |accessdate=October 24, 2008}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/09/16/riding-the-rails-with-amtrak-joe/|title=Riding the Rails With Amtrak Joe|last=Leibovich|first=Mark|newspaper=The New York Times|date=September 16, 2008|accessdate=September 17, 2008}}</ref> لەساڵی ١٩٧٠، وەک ئەندامی ئەنجومەنی نیوکاسڵ کاونتی هەڵبژێرا و بووە شەشەمین لاوترین ئەندامی ئەنجومەنی پیران کاتێک توانی ببێتە نوێنەری ویلایەتی دیلاوێر لەساڵی ١٩٧٢ـدا. بایدن ئەندامیش لە کۆمیتەی ئەنجومەنی پیران بۆ بڕیارەکانی دەرەوە و دواتر بووە بەڕێوبەری کۆمیتەکەش. بایدن دژی [[شەڕی کەنداو]] بووە، بەڵام پشتگیری لە زیادکردنی ژمارەی سەربازانی [[ناتۆ]] کرد لەکاتی [[شەڕی یوگسلاڤ|شەڕی یوگوسلاڤ]] لە ١٩٩٠ەکاندا. هەروەها پشتگیری لە [[جەنگی عێراق|بڕیاری داگیرکردنی عێڕاق]] کرد لەساڵی ٢٠٠٢، بەڵام دژی زیادکردنی ژمارەی سەربازانیان وەستایەوە لەساڵی ٢٠٠٧. هەربەدەر لەمەش سەرۆکی کۆمیسیۆنی دادوەری ئەنجومەن بووە لە ساڵی ١٩٨٧ تاکو ١٩٩٥، و بەرپرس بووە لە چەندین پڕۆژەیاسای تایبەت ماددە هۆشبەرەکان، کەمکردنەوەی تاوان، ئازادیە مەدەنییەکان. بایدن سەرکردایەتی کۆمەڵێک هەوڵی کرد بۆ پەسەندکردنی پڕۆژەیاسای تایبەت بە کۆنترۆڵکردنی تاوان و توندوتیژی دژی ئافرەتان و بەشداربووە لە دامەزراندنی شەش دادوەر لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]]<nowiki/>دا. هەروەها لەساڵانی ١٩٨٨ و ٢٠٠٨ خۆی بۆ سەرۆکایەتی ئەمەریکا کاندید کرد، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو.
لە ئەکادیمیای تۆپی پێی ئارچمیر لە کلەیمنت، بایدن یاریزانێکی بەرگری ناوازەی لێدەرچوبوو لەکاتی ساڵانی دواناوەندیدا؛<ref name="witcover2" /> هەروەها یاری بەیسبۆڵیشی کردووە. هەرچەندە بایدن قوتابیەکی زیرەک نەبوو، بەڵام سەرکردەیەکی سروشتی بوو و نوێنەری پۆلەکەی بووە لە قۆناغی ناوەندی و دواناوەندیدا. بایدن لە ساڵی ١٩٦١ دواناوەندی تەواو کردووە.<ref name="witcover2" />
 
دوای ئەوەی دەچێتە [[زانکۆی دێلاوێردێلاوەیر]] لە نیوارک، بایدن بۆ ماوەیەکی کەم وەک یاریزانێکی تۆپی پێی ئەمەریکی یاری کردووە<ref>Biden, ''Promises to Keep'', pp. 27, 32–33.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20121221225751/http://firstread.nbcnews.com/_news/2012/10/16/14489712-fact-check-bidens-too-tall-football-tale</ref> و بەکالۆریۆیس لە ئاداب دەهێنێتەوە لە ساڵی ١٩٦٥، لەپاڵ ئادابیش بەکالۆریۆسەکەی بۆ هەریەک مێژوو و زانستی سیاسیش بووە لەگەڵ دبلۆمێکیش بۆ زمانی ئینگلیزی.<ref name="ap-timeline" /><ref name="See How They Run">{{cite book|last=Taylor|first=Paul|url=https://books.google.com/books?id=JMxWRDTR_sMC|title=See How They Run: Electing the President in an Age of Mediaocracy|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|year=1990|isbn=0-394-57059-6}}</ref> بایدن بە نمرەی "سی - ناوەند" دەرچوو و ٥٠٦ەمین قوتابی بووە لەنێو ٦٨٨ قوتابیەکەی پۆلی زانکۆکەی.<ref name="wpbclina">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1987/09/22/biden-academic-claims-inaccurate/932eaeed-9071-47a1-aeac-c94a51b668e1/|work=Washington Post|last=Dickenson|first=James R.|title=Biden academic claims 'inaccurate'|date=September 22, 1987|accessdate=September 21, 2020}}</ref><ref name="ctbadmerr">{{cite news|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1987-09-22-8703110780-story.html|work=Chicago Tribune|last=Margolis|first=Jon|title=Biden admits errors in school claims|date=September 22, 1987|accessdate=September 21, 2020}}</ref>
 
بایدن زمانی زۆر دەیگرێت، بەڵام ئەم کێشەیەی کەمتر بووە کاتێک تەمەنی گەیشتە بیستەکان.<ref>{{cite web|last=Biden|first=Joseph R., Jr.|date=July 9, 2009|title=Letter to National Stuttering Association chairman|url=http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728173845/http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf|archivedate=July 28, 2011|accessdate=December 9, 2010|publisher=National Stuttering Association}}</ref> بە گوتەی خۆی ئەمە بەهۆی ڕاهێنانی بەردەوامی بووە کاتێک لەبەردەم ئاوێنەدا هۆنراوەی دەگوتەوە تا ئەم کێشەی نەما،<ref name="See How They Run" /><ref>{{Cite web|last=|first=|date=September 16, 2019|title=Joe Biden's childhood struggle with a stutter: How he overcame it and how it shaped him|url=https://www.latimes.com/politics/story/2019-09-15/joe-bidens-childhood-struggle-with-a-stutter|access-date=July 24, 2020|website=Los Angeles Times}}</ref> بەڵام بەپێی میدیاکان ئەم کێشەیەی هۆکاری ئاستە خراپەکەی بوو لە دیبەیتەکانی حیزبی دیموکرات بۆ هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ٢٠٢٠.<ref>{{cite web|last=Hendrickson|first=John|date=January–February 2020|title=What Joe Biden Can't Bring Himself to Say|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/01/joe-biden-stutter-profile/602401/|access-date=November 24, 2019|work=[[The Atlantic]]}}</ref>
== یەکەم هاوسەرگیری، کۆلێژی یاسا، سەرەتای ژیانی پیشەگەری (١٩٦٦-١٩٧٢) ==
[[پەڕگە:Joe Biden in 1965 Edition of Blue Hen Yearbook.jpg|وێنۆک|بایدن لە وێنەی دەرچووانی زانکۆی دێلەوەیردا، ساڵی ١٩٦٥.|ڕاست|167x167px]]
لە ٢٧ی ئابی ١٩٦٦ـدا، بایدن هاوسەرگیری لەگەڵ [[نیێیڵا هەنتەر]] کرد کەوا قوتابیەکی [[زانکۆی سیرەکسسیراکیوز]] بوو.<ref name="ap-timeline">{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2008/08/22/politics/p222636D16.DTL|title=A timeline of U.S. Sen. Joe Biden's life and career|agency=[[Associated Press]]|newspaper=[[San Francisco Chronicle]]|date=August 23, 2008|accessdate=September 6, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080925021142/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2008%2F08%2F22%2Fpolitics%2Fp222636D16.DTL|archivedate=September 25, 2008|url-status=dead}}</ref> هاوسەرگیریەکەیان دوای مشتومڕێکی زۆر هات لەنێوان بایدن و خێزانی هاوسەرەکەی بەوپێیەی بایدن کاسۆلیکی ڕۆمانی بوول ئاهەنگی هاوسەرگیریەکەیان لە کڵێسایەکی سکانیتڵس،نیویۆرک سازکرد.<ref>Biden, ''Promises to Keep'', pp. 32, 36–37.</ref> بەیەکەوە سێ منداڵیان بوو کە بریتین لە [[بۆو بایدن]] (٣ی فێبرایەری ١٩٦٩-٣٠ی مایۆی ٢٠١٥)، [[هەنتەر بایدن]] (لەدایکبووی ١٩٧٠)، و [[نایۆمی کریستینا بایدن]] (٨ی تشرینی دووەمی١٩٧١-١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٢).
 
لەساڵێ ١٩٦٨ـدا ،بایدن کۆلێژی یاسای زانکۆی سیرەکسی تەواوکرد و ٧٦ەمین قوتابی بوو لەسەر ئاستی ٨٥ قوتابی پۆلەکەی<ref name="wpbclina" /><ref name="ctbadmerr" /> و لە نووسینگەی یاسایی دێلەوەیر دەستبەکاربووە وەک پارێزەر لەساڵی ١٩٦٩. لەوکاتەی دەیخوێند، بایدن بانگهێشتنامەی خزمەتی سەربازی پێگەیشتبوو، بەڵام بەهۆی [[ئاسم|تەنگە نەفەسی]]<nowiki/>ەوە خزمەتی نەکردووە.<ref name="ap-draft" /><ref name="wapo-romano87">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1987/06/09/joe-biden-the-politics-of-belief/c19fd9f1-3c4a-44c2-97e2-fd30cbdb22bc/|title=Joe Biden & the Politics of Belief|last=Romano|first=Lois|newspaper=The Washington Post|date=June 9, 1987}}</ref>
١٬٥٨٩

دەستکاری