جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «جەنگی سارد»

ب
زیادکردنی دەروازە
ب (زیادکردنی بەستەر بۆ کۆریای باکوور)
تاگ: بەستەردەری خێرا
ب (زیادکردنی دەروازە)
'''جەنگی سارد''' یان '''شەڕی سارد''' ({{ئینگ|Cold War}}) ڕێبازێکی دوژمنکارانە بوو کە ئەوەندە ئیمپریالیستەکان گرتیانە بەر لە پێش ھەموویانەوە [[ئەمریکا]] بۆڕووبەڕوو بوونەوەی لە بەرامبەر [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] و دەوڵەتە سۆسیالیستەکانی ئەوروپادا دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی دووەمی جیھانی]] بە تایبەتی لە کۆتایی ساڵانی چلەکان دا. لە تایبەتمەندنیەکانی ئەم جەنگە پێشبڕکێ لە خۆ پڕ چەک کردن بە تایبەتی [[چەکی ناوکی|چەکی ناووکی]]، وە دامەزراندنی بنکەی سەربازی بە دەوری یەکێتی سۆڤیەت دا، بەگەڕ خستنی ھێز لە پەیوەندییە نێو دەوڵەتیەکان دا، ھەروەھا ڕەتکردنەوەی ھەموو ھەوڵێک بۆ چارەسەر کردنی ناکۆکیە نێو دەوڵەتیەکان لە ڕێگای دانوستانەوە.
[[پەڕگە:Berlinermauer.jpg|وێنۆک|[[دیواری بەرلین]] سەرەکی ترین هێماکانیھێماکانی شەڕی سارد]]
لە تایبەتمەندنیەکانی ئەم جەنگە پێشبڕکێ لە خۆ پڕ چەک کردن بە تایبەتی چەکی ناووکی، وە دامەزراندنی بنکەی سەربازی بە دەوری یەکێتی سۆڤیەت دا، بەگەڕ خستنی ھێز لە پەیوەندییە نێو دەوڵەتیەکان دا، ھەروەھا ڕەتکردنەوەی ھەموو ھەوڵێک بۆ چارەسەر کردنی ناکۆکیە نێو دەوڵەتیەکان لە ڕێگای دانوستانەوە.
[[پەڕگە:Berlinermauer.jpg|وێنۆک|دیواری بەرلین سەرەکی ترین هێماکانی شەڕی سارد]]
 
سەرەڕای نەتوانینی زۆربەی لێکۆلەران و زانایانی بواری پەیوەندییە نێو دەوڵەتیەکان دا لە دیاری کردنی ماوەی دەست پێ کردنی ئەم جەنگە، بەڵام لەگەڵ ئەوەش دا زۆربەیان کۆکن لەسەر ئەوەی کە ماوەی ٥ ئازاری ساڵی ١٩٤٦ بە سەرەتای سەر ھەڵدانی ئەم جەنگەیە ئەمەش لەبەر ڕۆشنایی وتارەکەی"چرچڵ" بۆ دامەزراندن و پێکھێنانی یەکێتی سەربازی "ئەنگلۆ ئەمریکی" بۆ ڕووبەڕوو بوونەوەی مەترسی پەرەسەندنی کۆمۆنیزم.
{{وتاری سەرەکی|شەڕی سۆڤیەت-ئەفغان}}
 
لە کانوونی یەکەمی ١٩٧٩ تاکو شوباتی ١٩٨٩. گروپێکی یاخیبوو کە ناسراو بوون بە موجاهیدین،موجاھیدین، لە پاڵ گروپێکی بچووکی ماویزم، [[شەڕی چریکی|شەڕێکی چریکی]]ان دژی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سوپای سۆڤیەت]] و کۆماری دیموکراتی ئەفغانستان هەڵگیرساند،ھەڵگیرساند، بە زۆری لەنێو جەرگەی شارەکانی وڵاتەکەدا. گروپی موجاهیدینموجاھیدین لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا]]وە پڕچەک دەکران و پشتگیریان لێدەکرا.
 
[[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] کەوا لە ئەرشیفی جەنگەکەدا ئامانجی ئەمەریکیەکانی لەم جەنگەدا ڕوونکردۆتەوە ئاماژەی بەوا داوە کە " دەزگای هەواڵگریھەواڵگری ناوەندی ڕۆڵێکی دیاری هەبووھەبوو لە زیادکردنی کاریگەری ئەمەریکیەکان بە پڕچەککردنی گروپە یاخیبووەکان ئەمەش لەپێناو بێزارکردنی سۆڤیەتیەکان، و بە هاوکاریھاوکاری دەزگا هەواڵگریەکانیھەواڵگریەکانی پاکستان بەردەوام ئەمەریکیەکان لە گفتوگۆدابوون لەگەڵ ئەو گروپانە".<sup>[[شەڕی سۆڤیەت-ئەفغان#cite%20note-45|[٤٥]]]</sup>
 
== پێکەوەژیانی ئاشتیانە ==
== سەرچاوەکان ==
<br />
{{تووڵی دەروازە|شەڕ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەڵمانیا|ڕووسیا}}
[[پۆل:ململانێکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:سەدەی ٢٠ەم]]