ئەحمەدی یەکەم: جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکان

|ناوی تەواو = سوڵتان ئەحمەدی یەکەم کوڕی محەمەدی سێیەم
|وێنە = Sultan I. Ahmet.jpg
|وێنەی ئیمزاواژوو =
|لێدوان = سوڵتان ئەحمەدی یەکەم
|ماوەی حوکم =[[١٦٠٣]] - [[١٦١٧]]
|پێش خۆی = [[محەمەدی سێیەم]]
|دوای خۆی =[[موستەفای یەکەم]]
|باوک = [[محەمەدی سێیەم]]
|دایک = هاندانھاندان سوڵتان
|مێژووی لە دایکبوون = [[١٥٩٠]]
|شوێنی لە دایکبوون =
|مێژووی مردن = [[١٦١٧]]
|شوێنی مردن =
|}}
 
'''ئەحمەدی یەکەم''' کوڕی [[محەمەدی سێیەم]] کوڕی [[موڕادی سێیەم]]، لە نێوان ساڵانی [[١٥٩٠]] بۆ [[١٦١٧]] ژیاوە، چواردەیەم سوڵتانی عوسمانییە، شاعیر بوو و دیوانیکی چاپکراوی هەیە،ھەیە، لە ساڵی ١٦٠٣ز دەسەڵاتی گرتە دەست لە دوای مردنی باوکی، سەردەمەکەی سەردەمی شەڕ و یاخیبوون و شۆرشەکان بوون دژ بە دەوڵەتەکەی.
 
== پەیوەندییەکانی لەگەڵ ڕۆژهەڵاتڕۆژھەڵات ==
حوکمی گرتە دەست لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا، ئاگری شەڕ هەڵگیرساھەڵگیرسا بوو لەگەڵ دراوسێ ئێرانییەکاندائەمەش هانیھانی ئەوانەی دا کە ئەیانویست هەستنھەستن بە شۆڕش لەوانە بزوتنەوەی جان پۆلاد کە تێکشکا و ڕایکرد بۆ [[ئیتالیا]] و فەخرەددین دوڕزی، سەدڕی ئەعزەم موڕاد پاشا هەستاھەستا بە دەستگرتن هەمووھەموو یاخی بووەکاندا. شا عەباشی سەفەوی هەستاھەستا بە داگیرکردنی ژمارەیەک شاری سەر بە [[دەوڵەتی عوسمانی]]، وەک [[تەبرێز]] و [[پارێزگای وان|وان]]، و ئەحمەدی یەکەم ناچار بوو ڕێبکەوێت لەگەڵ [[سەفەوییەکان]]، بە تایبەت دوای مردنی سەدری ئەعزەم موڕاد پاشا، و یەکێک لە مەرجەکانی ڕێکەوتنەکە ئەوەبووکە عوسمانیەکان هەمووھەموو ئەوانە بگێڕنەوە لەو خاکانەی کە [[سوڵتان سولەیمان قانونی]] غەزووی کردبوون کە [[بەغدا]]شیان تێدا بوو.
 
== پەیوەندییەکان لەگەڵ ڕۆژئاوادا ==
حکومەتی نەمسای [[کاسۆلیکی]] هەستاھەستا بە توندکردنەوە لەسەر هەنگارییەھەنگارییە [[ئەرسەدۆکسی]]یەکان، ئەمەش وایکرد هەنگارییەکانھەنگارییەکان بنێرن بۆ لای [[دەوڵەتی عوسمانی]] [[موسڵمان]] و داوای دادپەروەرییەکەی بکەن و ڕزگاریان بکات لە دەستی [[نەمسا]]، و هەنگارییەکانھەنگارییەکان ئەمیرێکیان بۆ خۆیان هەڵبژارد،ھەڵبژارد، حکومەتی عوسمانی ئەمەی پێ باش بوو، یارمەتی دان بە هێزیھێزی سەربازی بۆ ڕووبەڕوو بوونەوەی نەمسا و هێزەھێزە عوسمانی و هەنگارییەکانھەنگارییەکان توانیان لە ماوەیکی کەمدا فەتحی چەندین قەڵا بکەن، و نەمسا بۆ ئەوەی وا لە هەنگارییەکانھەنگارییەکان بکات دەست لە عوسمانییەکان بەربدەن، دابەزی لە هەمووھەموو خاکەکانی [[مەجارستان]] (هانگاریاھانگاریا) بۆیان و دانی نا بە فەرمانڕەواکەیان وەک پاشای مەجەڕ و ئەمیری ترانسلڤانیا، بەمەش توانیان هاریکاریھاریکاری مەجەڕی لەگەڵ عوسمانییەکان بوەستێنن، و لەبەر ناجێگیری بارودۆخی ناوخۆ و سەرقاڵبوونی سوپای عوسمانی لە بەرەی ڕۆژهەڵاتەوەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئێران]]دا، عوسمانییەکانی ناچار کرد ڕێبکەوێت لەگەڵ نەمسادا کە بەمە نەمسا ڕزگاری بوو لەو جزیە ساڵانەی ئەیدا بە دەوڵەتی عوسمانی.
 
بەڵام [[فەڕەنسا]] تایبەتمەندییەکانی بۆ تازە کرایەوە و گەیشتە سەروو تایبەتمەندییەکانی ئینگلیز و بوندقییەکان، و حەقی پاراستنی مەسیحییەکانی [[قودس]] و دەوروبەری درا بە پاشای فەڕەنسا.
 
[[هۆڵەنداھۆڵەندا]] توتن و ڕێگەکانی بەکارهێنانیبەکارھێنانی بردە ناو دەوڵەتی عوسمانییەوە لە سەردەمی سوڵتان ئەحمەدی یەکەم، فەتوا درا بە حەرامکردنی، و ئینکیشارییەکان هەستانھەستان بە شۆڕش و خەلیفەیان لابرد و [[موستەفای یەکەم]]یان لە جێگەی دانا.
[[پەڕگە:Sultan Ahmed Mosque, Istambul.jpg|thumb|240px|وێنەیەکی مزگەوتی سوڵتان ئەحمەد، ئیستەنبوڵ]]
لە سەردەمەکەییدا شەڕی دەریایی کەوتەوە لە نێوان کەشتییە عوسمانی و ئەوروپییەکاندا، و لە زۆربەی جارەکاندا بە بەرژەوەندی [[ئەورووپا]] کۆتایی ئەهاتئەھات.
 
== بیناسازی لەسەردەمی ئەحمەدی یەکەم ==
لەم سەردەمەدا یە کێک لە دیارترین هێماکانیھێماکانی خەلافەتی عوسمانی بنیاتنرا کە [[ مزگەوتی سوڵتان ئەحمەد]]ە، و لە ڕۆژئاواڕۆژاوا بە مزگەوتی شین ناسراوە لەبەر نەخشە شینەکانی تیایەتی.تیایەتی؛ و مزگەوتێکی سەرسوڕهێنەرەسەرسوڕھێنەرە لە بیناسازییدا و لە ڕووناکییەکانی لە شەودا و بە یەکێک لە گرنگترین و گەورەترین مزگەوتەکانی تورکیا و جیهانیجیھانی ئیسلامی هەژمارھەژمار دەکرێت.
 
== سەرچاوەکان ==
لەم سەردەمەدا یە کێک لە دیارترین هێماکانی خەلافەتی عوسمانی بنیاتنرا کە[[ مزگەوتی سوڵتان ئەحمەد]]ە، و لە ڕۆژئاوا بە مزگەوتی شین ناسراوە لەبەر نەخشە شینەکانی تیایەتی. و مزگەوتێکی سەرسوڕهێنەرە لە بیناسازییدا و لە ڕووناکییەکانی لە شەودا و بە یەکێک لە گرنگترین و گەورەترین مزگەوتەکانی تورکیا و جیهانی ئیسلامی هەژمار دەکرێت.
* سایتی ئیسلام ئۆن لاین
 
==سەرچاوەکان==
*سایتی ئیسلام ئۆن لاین
 
{{سوڵتانە عوسمانییەکان}}