جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «زانستی کۆمپیوتەر»

بەسەرداچوونەوە، - تاگی شێواز، + داڕێژە
(شائەمراز، تاگی شێواز، باشترکردن)
(بەسەرداچوونەوە، - تاگی شێواز، + داڕێژە)
{{شێواز}}
'''زانستی کۆمپیوتەر''' ({{بە ئینگلیزی|Computer Science}}) بریتییە لە زانستی ناسینی پێکھاتەی [[کۆمپیوتەر]]، داڕشتنی کۆمپیوتەر و ناسینی [[ئەلگۆریتم]]ەکان. زانستی کۆمپیوتەر پەیوەندییەکی زۆری لەگەڵ [[بیرکاری]] و [[ئەندازیاریی کۆمپیوتەر]]دا ھەیە.
زانای کۆمپیوتەر لێکۆڵینەوە لە تیۆری ھەژماردن دەکات، ھەروەھا بەرپرسە لە داڕشتن بۆ دانانی نەخشەی سیستمی سۆفتوێر (بەرنامە).
 
== مێژوو ==
مێژووی بناغە سەرەتاییەکانیسەرەتایییەکانی زانستی کۆمپیوتەر پێش مێژووی کۆمپیوتەری دیجیتاڵ دەکەوێت. ئامێرەکانی ژمێریاری لە سەردەمانی کۆنەوە دروست بوون بۆ شیکاری کردنیشیکارکردنی کێشە ژمێریارییەکانی وەک لێکدان و دابەشکردنی ژمارەکان.
لە ئاستی سەرەتایی دا، کۆمپیوتەر بۆ بواری ژمێریاری دروست کراوە. لە ساڵی ١٦٢٣دا، ویڵھێلم شیکارد(Wilhelm Schikard) یەکەمین ئامێری ژمێریاری میکانیکی دروستکردووە لە ساڵی ١٦٢٣دروستکرد. لە ساڵی ١٦٧٣، گۆتفرید لێبنیتز(Gottfried Leibniz) یەکەمین ئامێری ژمێریاری میکانیکی-دیجیتاڵی پێشکەش کرد. لێبنیتز بە یەکەم زانای کۆمپیوتەر دادەنرێت کە تۆماری سیستمی ژمارەی دوانیدووانی (باینەری، {{بە ئینگلیزی: باینەری - |Binary}}) کردبێت. ساڵی ١٨٢٠، تۆماس دی کۆلمار(Thomas de Colmar) شۆڕشی پیشەسازی لە بواری ژمێریاری میکانیکی دەست پێکرد کاتێک ئامێری پێوانی ژمێریاری دروست کرد. ئامێرەکەی کۆلمار جێی ئەو متمانەیە بوو کە لە نووسینگە و کۆمپانیاکاندا بەکار دەھات، بە ھۆی ئەوەی توانایەکی فراوانی ژمێریاری لە خۆلەخۆ دەگرت. ساڵی ١٨٢٢، چارڵز باباج (Charles Babbage) یەکەمین حاسیبەیبژمێری میکانیکی ئۆتۆماتیکی دروست کرد کە ناوی لینرالێنرا مەکینەی جیاوازییەکان. لە ساڵی ١٨٣٤ جارێکی تر باباج ئامێرێکی حاسیبەیبژمێری دروست کرد بە ناوی مەکینەی شیکاری کردنشیکارکردن کە قەبارەی گەورە بوو. ئامێرەکەی باباج بە پێیبەپێی خوازی بەکارھێنەر گۆڕانکاری تێدا دەکرا بۆ ئەنجامدانی ژمێریاری.
یەکەمین پڕۆگرامی کۆمپیوتەر لە لایەنلەلایەن ئادا لۆڤیلەیسەوە دروست کراوە کاتێک ئەلگۆریتمێکی دانا بۆ ھەژمارکردنی ژمارەکانی بێرنۆڵی.
لە ناوەڕاستی ساڵەکانی ١٩٤٠ توانای ئەم ئامێرە ژمێریاریانەژمێریارییانە بەھێزتر بوو و بۆ یەکەمین جار ناویان لێنرا کۆمپیوتەر، کە پێشتر ئەو ناوە تەنھا بۆ مرۆڤ بووە و لەو کارمەندانە دەنرا کە کاری ژمێریاری و پشکنینی حیسابەکانیان دەکرد. گرنگترین کۆمپانیاکانی کۆمپیوتەر ناوی («IBM)ەو»ە و لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکائەمریکادا دامەزراوە. لەو کاتەدا، کۆمپیوتەرەکان بە شێوەیەکی سەرەتایسەرەتایی کاریان دەکرد و زۆرجار لە ئەگەری بوونی ھەڵە لە نووسینی بەکارھێنەرەوە لە کار دەوەستان، کە ئەمەش وای لە بەکارھێنەر دەکرد ناچار بێت دووبارە لە سەرەتاوە دەست پێبکاتەوە. سەرەتای مامەڵە کردنمامەڵەکردن لەگەڵ بەشی زانستی کۆمپیوتەر وەک بوارێکی ئەکادیمی لە ساڵی ١٩٥٠-ەکان ١٩٥٠ەکان بووە بە ڕابەرایەتی کۆمپانیای «IBM» کە لە زانکۆی کامبریج بەشێکی بۆ زانستی کۆمپیوتەر تەرخان کردووە. لە ھەمان کاتدا، کۆمپیوتەر سوودەکانی فراوانتر کردووە بۆ بواری جیا و دەرئەنجام، زانایان لەوە گەشتنگەیشتن کە کۆمپیوتەر سوودی تر جگە لە ژمێریاری دەبەخشێت.
 
 
== سەرچاوەکان ==
*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Computer_science|سەردێڕ = Computer science|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ١٧ی ئایاری ٢٠١٩}}
 
{{دەروازە|تەکنۆلۆژیا}}