جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «ئینجیلی مەرقۆس»

چاکسازیی نووسەکان
(چاکسازیی نووسەکان)
تاگ: دەستکاریکەری ویکیدەقی ٢٠١٧
'''[[ئینجیلی مەرقۆس]]''' یا مارکوس یەکێ لە چوار [[ئینجیل]]ە بڕواپێکراوەکەی ئایینی [[مەسیحییەت]]ە.
مارکوس یەکێکە لە خزمەکانی شیمعۆن پێترۆس، شیمعۆن پەترۆس نزیکترین هاوەلیھاوەلی مەسیح بووە. لە دوایین شێوی مەسیحدا کە لە قاتی سەرەوەی ماڵێکی زەنگین ڕاگیرا، بە پێی مێژووی کڵێسا ئەو ماڵە ماڵی دایکی مارکوس بووە، وە ئەو کوڕەی کە بە چەرچەفێکەوە ڕایدەکرد لە کاتی دەسگیرکردنی مەسیحدا (مارکوس ١٤: ٥١) کەسی تر نییە جگە لا مارکوس خۆی. کەواتە ئەوەی بۆمان دەردەکەوێت ئەوەیە کە مارکوس دیداری تەواوی هەبووەھەبووە لەگەڵ مەسیحدا وە بە هۆیھۆی خزمایەتیشی لەگەڵ پێترۆس زانیاری و فێرکاری تەواوی هەبووەھەبووە سەبارەت ئایینی مەسیحی (یەکەم پێترۆس ٥: ١٣).
 
مارکوس یەکەم چاودێری شاری ئەسکەندریا بووە و یەکەم کەس بووە کە مەسیحییەتی بردووە بۆ وڵاتی میصر و هەرھەر لەوێش لەسەر بیروباوەڕی مەسیحی کوژراوە.
 
زۆرینەی دەستنووسەکانی مزگێنییەکەی بە زمانی یۆنانی و قبتی لەوێ هەنھەن.
 
زۆر کەس دەگێڕنەوە کە دەستنووسەکانی دەربارەی مارکوس لە دێڕی ٨ی بەشی ١٦دا کۆتایی دێت، وە ئەمەش باس لە زیندووبوونەوەی مەسیح ناکات و گەورەترین بنەمای مەسیحییەتی باس نەکردووە. بەڵام ئەوەی کە هەیەھەیە لە کۆنترین دەستنووسەکانی مەسیحی کە دەگەڕێنەوە سەدەی یەکەم و دووەم ئەو دەستنووسانەن کە پێی دەووترێت دەستنووسی بیزانتینی. دەستنووسی بیزانتینی لە هەموویھەمووی ڕاستترە و لە سەدەی یەکەمەوە تا ئێستەش لە کلێسا ئۆرتۆدۆکسییەکاندا لە تێکڕایی کلێساکاندا خوێنراونەتەوە و ئەوەشی ئاشکرایە کە هیچھیچ پەرستن و خوێندنی نیایشی ئۆرتۆدۆکسەکان گۆڕانکاری بەسەردا نەهاتووەنەھاتووە. لە دەستنووسە بیزانتینییەکاندا دەبینین کە تێکڕای مزگێنی مارکوس نووسراونەتەوە بێ هیچھیچ کەم‌وکوڕییەک.
 
چاودێری گەورە و یەکێک لە باوکانی کلێسا، پایەبەرز ئیرینیۆس(١٣٠ی زایینی- ٢٠٢ز) لە نووسینەکانیدا مزگێنی مارکوس وەک بەڵگە دەهینێتەوەدەھینێتەوە بەو دێڕانەشەوە کە بە تۆمەتی ڕەخنەگران زۆر لە مێژە دوای ئیرینیۆس نووسراون. لە ساڵی ١٦٥دا پایەبەرز یوستینۆسی گەواڤ لە وەڵامنامەکەیدا ڕێک مارکوس بەشی ١٦ دێڕی ٢٠ دەهێنیتەوە،دەھێنیتەوە، ئەمەش کە باس لە زیندووبوونەوەی مەسیح دەکات دەقاودەق ووشەکانی مارکوس دەڵێتەوە کە دەڵێت 'تو لۆگۆو,του Λογου' بە واتای 'لە ووشە' وە لە چەندەهاچەندەھا شوێنی تری وەڵامنامەکەشیدا مزگێنی بەگوێرەی مارکوس هێناوەتەوەھێناوەتەوە. هەروەهاھەروەھا گەورە مێژووناسی مەسیحی تێرتولیان و ئەفراتیسی سووری؛ هەموویانھەموویان دێڕەکانی مارکوس بە تێکڕایی دەهێننەوەدەھێننەوە و دەیسەلمێنن کە هەرگیزھەرگیز گۆڕانکاری نەهاتووەنەھاتووە بەسەر ئەو مزگێنییەدا.
 
ئەمە تا ئێستا سەلماندنی تەواوی و پوختی مزگێنی مارکوس بوو، ئەو پرسیارەی کە دەمێنێت ئەمەیە؛ ئایا کەی نووسرایەوە؟ ئەگەر هزریھزری خۆمان کەمێک بخەینە کار دەبێنین بەگوێرەی ئەوەی باسمان کردووە کە باوکانی کڵێسا لە سەدەی دووەمدا پەرتووکی مزگێنی بەگوێرەی مارکوسیان وەک مزگێنییەکی باو و باوەڕپێکراو خوێندۆتەوە، کەواتە دەزانین کە سەردەمی نووسینی ئەم مزگێنییە پێش سەدەی دووەم بووە. هەندێکھەندێک دەسنتووس هەنھەن کە ئێستا باسیان دەکەین.
 
باوکانی کڵێسا، وەک کەسانی یوستینۆس، ئیرینیۆس، تێرتولیان هەموویانھەموویان ئاماژە بەم پەرتووکە دەکەن، ئەمەش لەخۆیدا هەرچەندەھەرچەندە دەستنووس نییە بەڵام بەڵگەیەکی باشە بۆ سەلماندنی هەبوونیھەبوونی مزگێنی بەگوێرەی مارکوس لە پێش سەدەی دووەمدا.ئیفسیبیۆس گەورە مێژووناسی مەسیحی سەدەی سێێەم و چوارەم بۆمان دەگێڕێتەوە کە مارکوس داوای لێکرا لەلایەن چەند مەسیحییەکەوە کە نووسراوێک بخاتەڕوو تا بمێنێتەوە لایان وەک بەڵگە، ئەمەش هۆکارەکەیھۆکارەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوە کە ئەو مەسیحییانە یەهودییەھودی نەبوون بەڵکو یۆنانی و لاتینی بوون. لە فەرهەنگیفەرھەنگی ئەوانیشدا نەریتی زارەکی لاوازتر بووە لە نەریتی نووسراو بۆیە مەسیحییەت دەستیکرد بە نووسینەوەی بابەتەکانی نەک هەرھەر بانگەوازێکی زارەکی کە ڕێچکەی مەسیحییەکانی نەوەی ئیسرائیل بوو.
 
پاپیروسی ٤٥ کە دەستنووسێکی ساڵی ٢٥٠ی زایینییە کە لە وڵاتی قبتییەکان دۆزراوەتەوە و بریتییە لە ٢٢٠ لاپەڕە، لێرەدا زۆری پەڕەکان بەکەڵکی خوێندنەوە نایەن بەڵام بەشێکی بەرچاویان مزگێنی مارکوسی لەخۆگرتووە. دەستنووسی ئالێکسانسرانوس کە هیھی سەدەی پێنجەمە، دەستنووسی ئێفرایمی ڕیسێپتوس سەدەی پێنجەم، هەردووکیانھەردووکیان لە دوای ڕێپێدانی مەسیحییەت لە فەرمانڕاویی ڕۆمدا نووسراون و ئاماژە بە تەواوی و نەگۆڕی مزگێنی بەگوێرەی مارکوس دەکەن.
 
بەڵام سەیرترین و کەمەرشکێنترین بەڵگە ئەو دۆزینەوەیەی ساڵی ٢٠١٦ بوو کە لە مۆمیایەکی میصڕیدا چەند لاپەڕەیەکی مزگێنی مارکوسیان دۆزیەوە. ئەم مۆمیایە لە ساڵی ٨٠دا داخراوە، کەواتە ئەو مزگێنییە لە پێش ساڵی ٨٠دا نووسراوەتەوە. ئەمە چەند شتێک دەسەلمێنێت؛ بەڵێ مارکوس لە وڵاتی میصر بووە، بەڵێ لەوێ بانگەوازی کردووە و مزگێنییەکەشی هەرھەر لەوێ بووە، لەوانەیە ئەم دەستنووسە ڕێک دەستنووسی پایەبەرز مارکوس خۆی بێت. بەپێی مێژووی کڵێسا پایەبەرز مارکوس ساڵی ٦٨ کوژرا هەربۆیەشھەربۆیەش لە مزگێنییەکەیدا باس لە تێکدانی پەرستگای ئۆرشەلیم ناکات لە ساڵی ٧٠دا، ئەمەش بەڵگەیەکی بەهێزترەبەھێزترە بۆ ئەوەی کە بیسەلمێنێت کە بەڵێ مزگێنی مارکوس پێش ساڵی ٧٠ نووسراوەتەوە.
 
==سەرچاوەکان==
٨٬٢٥١

دەستکاری