جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «ئاو»

شائەمراز
(دەربازدانی 1 سەرچاوە و تاگکردنی 0 بە مردوو #IABot (v1.6beta3))
(شائەمراز)
|ناو٤=ئاوی
|زار٥=زازاکی
|ناو٥=ئاوە، ئاوی}}
[[پەڕگە:Iceberg_with_hole_near_Sandersons_Hope_2007Iceberg with hole near Sandersons Hope 2007-07-28_228 2.jpg|300px|left|thumb|ئاو لەهەر سێ شێوەکەیدا: شل، ڕەق ([[سەهۆڵبەند]])، و (نادیار) [[ھەڵمی ئاو]] لە ھەوادا. [[ھەورەکان]]، کۆبووەوەی کۆمەڵێ دڵۆپی ئاون]]
}}
'''ئاو''' [[ماددەی کیمیایی|ماددەیەکی کیمیایی]]یە، کە بە [[H2O|H<sub>2٢</sub>O]] ھێما دەکرێت. یەک مۆڵگە لە ئاو پێک دێت لە گەردێک [[ئۆکسجین|ئۆکسجینێک]] و دوو گەرد لە [[ھایدرۆجین]] کە بە [[بەندی ھاوبەش]] پێکەوە بەستراون. ئاو [[شل|شلە]] لە [[باری پێوانەیی|باری پێوانەییدا]]، بەڵام لەسەر [[زەوی]] زۆرتر بەشێوەی [[ڕەق]]، [[سەھۆڵبەند]] و بەشێوەی گاز ھەیە. ئاو ٧٠.٩٪٧٠٫٩٪ ی ڕووی زەوی دادەپۆشێت. <ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Water ویکیپیدیای ئینگلیزی]</ref>
[[پەڕگە:Iceberg_with_hole_near_Sandersons_Hope_2007-07-28_2.jpg|300px|left|thumb|ئاو لەهەر سێ شێوەکەیدا: شل، ڕەق ([[سەهۆڵبەند]])، و (نادیار) [[ھەڵمی ئاو]] لە ھەوادا. [[ھەورەکان]]، کۆبووەوەی کۆمەڵێ دڵۆپی ئاون]]
 
'''ئاو''' [[ماددەی کیمیایی|ماددەیەکی کیمیایی]]یە، کە بە [[H2O|H<sub>2</sub>O]] ھێما دەکرێت. یەک مۆڵگە لە ئاو پێک دێت لە گەردێک [[ئۆکسجین|ئۆکسجینێک]] و دوو گەرد لە [[ھایدرۆجین]] کە بە [[بەندی ھاوبەش]] پێکەوە بەستراون. ئاو [[شل|شلە]] لە [[باری پێوانەیی|باری پێوانەییدا]]، بەڵام لەسەر [[زەوی]] زۆرتر بەشێوەی [[ڕەق]]، [[سەھۆڵبەند]] و بەشێوەی گاز ھەیە. ئاو ٧٠.٩٪ ی ڕووی زەوی دادەپۆشێت. <ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Water ویکیپیدیای ئینگلیزی]</ref>
لەمرۆڤدا، ھەموو [[خانە|خانەکان]]ی‌ی لەش لە سەرەوە تا سەری‌سەری پەنجەکانمان پێویستی‌پێویستی بە ئاوە بۆ بەردەوامبوونی‌بەردەوامبوونی [[ژیان]]، لەشی‌لەشی مرۆڤ نزیکەی‌نزیکەی ٢/٣ (دوو لەسەر سێ) ی‌ی پێکھاتەکەی‌پێکھاتەکەی ئاوە، [[ئەندام|ئەندامێکی‌ئەندامێکی]] وەک [[مێشک]] ئاو ٪٩٠ ی پێکدەھێنێت، بۆیە ئەگەر ئاوی‌ئاوی پێویست نەگاتە [[مێشک]] و ئەندامەکانی‌ئەندامەکانی تر، ئەوا [[لەش]] ناتوانێت کارەکانی‌کارەکانی خۆی‌خۆی بەباشی‌بەباشی بەڕێوە بەرێت، ئەگەر ھاوسەنگی‌ھاوسەنگی ڕێژەی‌ڕێژەی ئاو لە لەشدا ڕانەگیرێت ئەوا زیان و ئازار بەلەش دەگەیەنێت.
کاتێک مرۆڤ [[ماسوولکە|ماسوولکەکانی‌ماسوولکەکانی]] لەشی‌لەشی بەکار دەھێنێت، بڕێکی‌بڕێکی زۆر ئاو بەکار دەھێنێت و ونی‌ونی دەکات، تەنھا لە جوڵەی‌جوڵەی ئاسایی‌ئاسایی ڕۆژانەی‌ڕۆژانەی ماسوولکەکاندا دوو کووپ ئاو بەکار دەھێنێت، [[کرداری‌کرداری ھەناسەدان]]ی ئاسایی مرۆڤ ڕۆژانە نزیکەی‌نزیکەی ٣-٤ کووپ ئاو لە لەش دەکاتە دەرەوە، سەر باری‌باری ئەوەی کە ڕێژەیەکی‌ڕێژەیەکی زۆری‌زۆری ئاو بە [[پاشەڕۆ]] و ئارەقکردنەوە دەکرێتە دەرەوە.
 
لەمرۆڤدا، ھەموو [[خانە|خانەکان]]ی‌ لەش لە سەرەوە تا سەری‌ پەنجەکانمان پێویستی‌ بە ئاوە بۆ بەردەوامبوونی‌ [[ژیان]]، لەشی‌ مرۆڤ نزیکەی‌ ٢/٣ (دوو لەسەر سێ) ی‌ پێکھاتەکەی‌ ئاوە، [[ئەندام|ئەندامێکی‌]] وەک [[مێشک]] ئاو ٪٩٠ ی پێکدەھێنێت، بۆیە ئەگەر ئاوی‌ پێویست نەگاتە [[مێشک]] و ئەندامەکانی‌ تر، ئەوا [[لەش]] ناتوانێت کارەکانی‌ خۆی‌ بەباشی‌ بەڕێوە بەرێت، ئەگەر ھاوسەنگی‌ ڕێژەی‌ ئاو لە لەشدا ڕانەگیرێت ئەوا زیان و ئازار بەلەش دەگەیەنێت.
کاتێک مرۆڤ [[ماسوولکە|ماسوولکەکانی‌]] لەشی‌ بەکار دەھێنێت، بڕێکی‌ زۆر ئاو بەکار دەھێنێت و ونی‌ دەکات، تەنھا لە جوڵەی‌ ئاسایی‌ ڕۆژانەی‌ ماسوولکەکاندا دوو کووپ ئاو بەکار دەھێنێت، [[کرداری‌ ھەناسەدان]]ی ئاسایی مرۆڤ ڕۆژانە نزیکەی‌ ٣-٤ کووپ ئاو لە لەش دەکاتە دەرەوە، سەر باری‌ ئەوەی کە ڕێژەیەکی‌ زۆری‌ ئاو بە [[پاشەڕۆ]] و ئارەقکردنەوە دەکرێتە دەرەوە.
== ئاو لە لەشی مرۆڤدا ==
ئاو لە لەشدا ڕۆڵی‌ڕۆڵی بنەڕەتی‌بنەڕەتی ھەیە:
 
* شێدارکردنی‌شێدارکردنی ھەوا لە سییەکاندا بۆ ڕاگرتنی‌ڕاگرتنی سەلامەتی‌سەلامەتی سییەکان.
* یارمەتیدانی‌یارمەتیدانی [[مێتابۆلیسم]]ی لەش.
* سەقامگیرکردنی گەرمای لەش لە ئاستێکی جێگیردا.
* پاکردنەوەی‌پاکردنەوەی لەش لە ماددە زیانبەخشەکان.
 
== سوود و بەکارھێنانەکانی ==
=== خواردنەوەی ئاو ===
خواردنەوەی‌خواردنەوەی ئاو بە ڕێژەی‌ڕێژەی پێویست کۆمەڵێک سوودی‌سوودی زۆری‌زۆری ھەیە کە گرنگە ھەموومان بزانین تا بەردەوام ڕێژەی‌ڕێژەی ئاوی‌ئاوی پێویست بخۆینەوە:
* خواردنەوەی‌خواردنەوەی ئاو دەبێتە ھۆی‌ھۆی دابەزاندنی‌دابەزاندنی [[کێش]]، چونکە یارمەتی شۆردنەوەی‌شۆردنەوەی لەش دەدات لە پاشماوەی‌پاشماوەی [[ھەرسکردنی‌ھەرسکردنی چەوری‌چەوری]]، ئاو ھیچ وزەیەکی‌وزەیەکی تێدا نییە کە ئەمەش دەبێتە ھۆی‌ھۆی بەکارھێنانی‌بەکارھێنانی چەوری‌چەوری لەش، خواردنەوەی‌خواردنەوەی ئاو برسێتی‌برسێتی کەم دەکاتەوە و دەبێتە ھۆی‌ھۆی کەمکردنەوەی‌کەمکردنەوەی ئارەزووی‌ئارەزووی خواردن.
* زۆربەی‌زۆربەی کات [[ژانەسەر]] بەھۆی‌بەھۆی کەمیی ڕێژەی‌ڕێژەی ئاوەوەیە لە لەشدا، بۆیە خواردنەوەی‌خواردنەوەی ئاو ھۆیەکە بۆ چارەسەری‌چارەسەری ژانەسەر بە شێوەیەکی‌شێوەیەکی سروشتی‌،سروشتی، گرنگە پێش ئەوەی‌ئەوەی بیر لە بەکارھێنانی‌بەکارھێنانی [[دەرمانی‌دەرمانی ئازارشکێن]] بکەینەوە، ئاو بخۆینەوە.
* ئاو دەبێتە ھۆی‌ھۆی شێداری‌شێداری [[پێست]] بەم ھۆیەش پێکھاتە لاستیکیەکەی‌لاستیکیەکەی پێست دەپارێزێت و ڕێگری‌ڕێگری دەکات لە چرچبوون و وشکبوونەوە.
* چالاکی‌چالاکی دەبەخشێتە لەش بەھۆی‌بەھۆی چالاکردنی‌چالاکردنی مێشک و یارمەتیدانی‌یارمەتیدانی ماسوولکەکان.
* ئەو کەسانەی‌کەسانەی کە وەرزش دەکەن پێویستە ڕێژەی‌ڕێژەی پێویست ئاو بخۆنەوە بە شێوەیەکی‌شێوەیەکی ھێمنانە تا یارمەتیی ماسوولکەکان بدات و [[گرژبوونی ماسوولکە|گرژبوون]] و [[ڕەقبوونی‌ڕەقبوونی ماسوولکە]] کەمبکاتەوە بەھۆی‌بەھۆی گواستنەوەی‌گواستنەوەی خۆراک و ئۆکسجین بۆ ماسوولکەکان و ڕزگارکردنی‌ڕزگارکردنی ماسوولکەکان لە [[پاشەڕۆ خۆراکییەکان]].
* خواردنەوەی‌خواردنەوەی ئاو جگە لەکاتی‌لەکاتی خواردن، یارمەتیدەرە لە [[کرداری‌کرداری ھەرس]] و دورکەوتنەوە لە [[قەبزی‌قەبزی]] و زیادکردنی‌زیادکردنی جوڵەی‌جوڵەی [[ڕیخۆڵە]]کان، بە پێچەوانەوە زۆر ئاو خواردنەوە لەکاتی‌لەکاتی نان خواردندا دەبێتە ھۆی‌ھۆی ڕێگری‌ڕێگری لە کرداری‌کرداری ھەرس بەھۆی‌بەھۆی دابەزاندنی‌دابەزاندنی [[ترشێتی‌ترشێتی گەدە]] و ھەڵاوسانی‌ھەڵاوسانی.
 
==== زۆر خواردنەوەی ئاو ====
خواردنەوەی‌خواردنەوەی ئاو بەڕێژەیەکی‌بەڕێژەیەکی زۆر لەسەریەک، دەبێتە ھۆی‌ھۆی [[ژەھراویبوون بە ئاو]] (بە [[ئینگلیزی]]:Water Intoxication)، بە تایبەتی‌تایبەتی لە [[منداڵی‌منداڵی ساوا]]دا کە ڕێژەیەکی‌ڕێژەیەکی زۆر ئاو لەگەڵ [[شیر]] وەردەگرێت (کاتێک کە شیری‌شیری زۆر ڕوونی پێدەدرێت) یا لەکاتی‌لەکاتی کەشوھەوای‌کەشوھەوای گەرم خواردنەوەی‌خواردنەوەی لەسەریەکی‌لەسەریەکی ئاو، ئەمەش دەبێتە ھۆی‌ھۆی ھەڵاوسانی‌ھەڵاوسانی خانەکانی‌خانەکانی لەش و کەمبوونەوەی‌کەمبوونەوەی خەستی‌خەستی [[خوێن]] و بەرزبونەوەی‌بەرزبونەوەی [[پەستانی‌پەستانی خوێن]] بەھۆی‌بەھۆی زیادبوونی‌زیادبوونی قەبارەی‌قەبارەی خوێنەوە.
 
== دۆخەکانی ئاو ==
* [[دۆخی گازی]] (ھەڵم)
 
== سەرچاوەکان ==<references/>
٢2. [https://web.archive.org/web/20160304181752/http://sbeiy.com/(a(oc1csgvtygekaaaamgq2ztk2zjgtoge5ms00zjqylwi3otmtztrlnjq1zweyzdmxeax0uf_fpo2yikvg5_--pnjhnqa1))/ku/newsdetail.aspx?cat=5&id=23396 سبەی - ئاو سودبەخشترین مادەیە بۆ ژیان لە ٢٣/١/٢٠١٠]
<references/>
٢. [https://web.archive.org/web/20160304181752/http://sbeiy.com/(a(oc1csgvtygekaaaamgq2ztk2zjgtoge5ms00zjqylwi3otmtztrlnjq1zweyzdmxeax0uf_fpo2yikvg5_--pnjhnqa1))/ku/newsdetail.aspx?cat=5&id=23396 سبەی - ئاو سودبەخشترین مادەیە بۆ ژیان لە ٢٣/١/٢٠١٠]
 
[[پۆل: ئاو].]
٣٬٦٥٩

دەستکاری