چارڵی چاپلن: جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکان

شائەمراز
No edit summary
تاگەکان: دەستکاریی مۆبایل بە وێبی مۆبایل دەستکاری کراوە
(شائەمراز)
{{کەسایەتی
| ناو =چارڵی چاپلن <br /> Charlie Chaplin
| وێنە =Charlie Chaplin.jpg
| قەبارەی وێنە =
| ناوی کاتی لەدایکبوون =چارلز ئێسپێنسێر چاپلین
| شوێنی لەدایکبوون =[[لەندەن]] ، [[ئینگلتەرا]]
| ڕێکەوتی لەدایکبوون =[[١٨٨٩]]ز
| ڕێکەوتی مردن =[[١٩٧٧]]ز
| شوێنی مردن =[[سویسرا]]
| هۆکاریھۆکاری مردن =
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم =
| شوێنی گۆڕ =
| ڕادەی خوێندەواری =
| دایەن =
| پیشە =[[ئەکتەر]] ، [[ئاوازدانەر]] ، [[دەرهێنەردەرھێنەر]]
| ساڵانی چالاکی =[[١٨٩٥]]ز–[[١٩٧٦]]ز <ref>http://imdb.com/title/tt0014624/trivia = http://www.webcitation.org/5uKhUalft</ref>
| خاوەنکار =
| شار =
| باڵا =
| کێش =
| ناسراو بە هۆیھۆی =
| سەرناو =
| وادە =
| بەرانبەرەکان =
| ئایین = [[یەھوودییەت]]
| هاوسەرھاوسەر =
| یار =
| منداڵەکان =
|واژوو =Firma de Charles Chaplin.svg
| ماڵپەڕ =
| پەراوێزەکان =}}
'''چارلز ئێسپێنسێر چاپلین''' (بە [[ئینگلیزی]]: ''Charlie Chaplin'') ([[١٨٨٩]]-[[١٩٧٧]]) بەناوبانگ بە '''چارلی‌چارلی چاپلین'''. ئەکتەرێکی کۆمیدی و [[دەرھێنەر]] و [[ئاوازدانەر]]ێکی [[ئینگلیز]]ە ،ە، کە بە زۆری ناوبانگی بەھۆی فیلمە بێدەنگەکانیەوە دەرکرد.<ref>Obituary ''[[Variety Obituaries]]'', 28 December 1977.</ref> پێش کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانی یەکەم]] بەناوبانگترین [[ئەستێرە]]ی جیھانی بوو لە [[فیلم]]دا.
}}
'''چارلز ئێسپێنسێر چاپلین''' (بە [[ئینگلیزی]]: ''Charlie Chaplin'') ([[١٨٨٩]]-[[١٩٧٧]]) بەناوبانگ بە '''چارلی‌ چاپلین'''. ئەکتەرێکی کۆمیدی و [[دەرھێنەر]] و [[ئاوازدانەر]]ێکی [[ئینگلیز]]ە ، کە بە زۆری ناوبانگی بەھۆی فیلمە بێدەنگەکانیەوە دەرکرد.<ref>Obituary ''[[Variety Obituaries]]'', 28 December 1977.</ref> پێش کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانی یەکەم]] بەناوبانگترین [[ئەستێرە]]ی جیھانی بوو لە [[فیلم]]دا.
 
== ژیانی ==
چارڵی چاپلن لە [[١٦ ئاپریل]]ی‌ی [[١٨٨٩]] لە وال‌وال وێرتی [[‌لەندەن‌لەندەن]] لە بنەماڵەیێکی [[جولەکە]] لە دایک بوو. باوکی چارلز و دایکی ھاناھیل‌ھاناھیل ھەر دووکیان لە جیھانی [[مۆسیقا‌مۆسیقا]] کاریان ئەکرد. ھێشتا ماوەیێکی زۆر لە لەدایک بوونی چارلی‌چارلی تێپەڕ نەبووکە چارلز و ھانا لە یەک جیا بوونەوە و ھانا سەرپەرشتی منداڵەکانی لە ئەستۆ گرت. ئەوان ژیانێکی دژواریان تێ ئەپەڕاند لە بەر ئەوەی دایکی نەیتوانی بە ئاسانی بژیوی ژیانیان دابین بکات . لەبەر ئەمە چارلی بچکۆلانەو و برای گەورەتری‌گەورەتری [[سیدنی‌سیدنی]] بۆ کار کردن، ماڵیان بەجێ ھێشت و لە ڕیکخراوەیێکی ھونەری‌ھونەری بەرھەم ھێنانی فیلم وەک پادو دامەزران. ھەڵبەت نەیانتوانی لەوێ بەردەوام بن. کاتێ چارلی ‌١٢١٢ ساڵان‌ساڵان بوو باوکی کە پیاوێکی ھەمیشە سەرمەست بوو، کۆچی دوایی کرد‌کرد. چارلی دایکێکی سەلامەتیشی نەبوو. دایکی چارلیش‌چارلیش تووشی نەخۆشینی ڕەوانی بوو و لە ناکاو لە [[نەخۆشخانەی ڕەوانی]] «کین‌کین ھیل» لە ساڵی [[١٩٢٨]] کۆچی دوایی کرد.
 
[[پەڕگە:Chaplin2.jpg|ڕاست|200px|وێنۆک|وێنەیەکی چارڵی چاپلن کە لە [[ئەمریکا]] گرتوویەتی بە گەنجی]]
 
چارلی‌چارلی لە ساڵی ١٩٠٦ کاتێ کە ١٧ ساڵ تەمەنی بوو، لە شانۆی «شارلۆک‌شارلۆک ھۆڵمز» لە ڕۆڵی‌ڕۆڵی کوڕی ڕۆژنامە نووسێکا باش دەرکەوت و ئەو لە لایەن دەرھێنەر گەشەی پێدراو وڕەزامەندی تەماشاچیەکانی بە دەس ھێنا. لەمە بە دواوە لە گرووپێکی [[کۆمێدی]] بوو بە ئەندام و ڕۆڵی تەڵخەکی لە گرووپی شانۆی «فڕێد کاڕنو» بە خۆی دابین کرد. ساڵانی دوایی ئەو بە ئاواتی خۆی گەیشت و توانی لە گەڵ کۆمپانی‌کۆمپانی «یونایتێد ئارتیست‌ئارتیست» لە ھالیوود گریبەست ببەسێ. ئەو لە گەڵ لیتا ئەکتەری ھۆلیوود ژیانی ھاوسەری پێک ھێنا و بوو بە خاوەنی دوو منداڵ بەڵام دوای ماوەیێک لە یەکتر جیا بوونەوە. لە ساڵی [[١٩٢٧]] بە دواوە،‌دواوە، فیلمگەلێکی بێ دەنگی بەرھەم ھێنا. لە ڕاستی دا فیلمە کۆمێدییەکانی ئەو بێ دەنگ بوون بەڵام چارلی وەھا بە توانادەروونیەکانی خۆی و خۆشەویستی ڕۆڵی ئەبینی کە ھەموو جوڵەکانی ھەزاران مانای لەخۆ دەگرت.
 
چارلی چاپلین لە ساڵی ١٩٤٠ یەکەمین فیلمی بەدەنگی خۆی بە ناوی [[دیکتاتۆری گەورە]] بەرھەم ھێنا. ھێنانەگۆڕی باسی [[شەڕی جیھانی دووەم]] و یاریی بەھێزی چارلی لە ڕۆڵی [[ئەدۆلف ھیتلەر]]، ڕەزامەندی گشت رەخنەگرەکانی لەم فیلمەدا‌فیلمەدا بە دەست ھێنا .[https://web.archive.org/web/20130602095049/http://themovingsilent.wordpress.com/2012/04/04/%DA%86%D8%A7%D8%B1%D9%84%DB%8Cچارلی-%DA%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D9%86چاپلن-%DA%AF%DB%95%D9%88%D8%B1%DB%95%D8%AA%D8%B1گەورەتر-%D9%84%DB%95لە-%DA%98%DB%8C%D8%A7%D9%86ژیان/ ٣3]
 
چارلی‌چارلی چاپلین‌چاپلین لە ساڵی ‌١٩٤٢١٩٤٢ لەگەڵ [[ئونا ئونیل]] ئەکتەر و گۆرانیبێژی [[ھۆلیوود]] ژیانی ھاوسەری پێک ھێنا. لە ئەو کاتە چارلی‌چارلی چاپلین‌چاپلین ٥٣ ساڵ‌ساڵ و ئونا ئونیل‌ئونیل ١٧ ساڵی بوو ھەڵبەت چارلی‌چارلی چاپلین‌پێش لەمە، چەند کەڕەتێکی تریش ژنی ھێنا بوو، بەڵام چونکە ھاوسەر گیرییەکانی ڕەسمی نەبوون، ناکرێت بخرێنە لیستی ژنھێنانەکانی. ئونا ئەوینداری چارلی‌چارلی بوو و جیاوازی تەمنیان لای گرینگ نەبوو. ئەوان بوون بە خاوەنی ھەشت منداڵ. لە نێوان ئەم منداڵانە «ژۆراڵدین چاپلین‌چاپلین» کچی جوان وھونەرمەندیان چوو بۆ ناو کۆمەڵی سینەما و بوو بە ئەکتەر.
 
وردە وردە چاپلین بوو بە خۆشەویست ترین ھونەرمەندی مێژووی [[سینەما]] و بەرھەم ھێنەری کارەکانیشی بە ئەستۆ گرت. بەڵام لە دوایی دا بە بۆنی ئەوەی کە [[مافیا]]ی [[ئەمریکا]] چارلی وەکوو زۆریەک لە ھونەرمەندانی سەربەخۆی [[ھۆلیوود]] (بە تاوانی کۆمۆنیست بوون) لە کۆمەڵی ئەکتەری لابرد، چارلی بەرەو ئەوروپا ڕۆشت و ھاوکات لە گەڵ بە جێ ھێشتنی ھۆلیوود گەڕانەوەی ئەو بۆ ئەمریکا بەرگیری لێ کرا. بەم شێوەیە پەراوێزی یەکێک لە گەورەترین ئەکتەرەکان بەسترا و ساڵانی کۆتایی ژیانی خۆی لە بێ ناوی بە سەر برد. چارلی لە دوای بە جێ ھێشتنی [[ئەمریکا]] لە ساڵی١٩٥٢ ڕۆیشت بۆ [[لەندەن]] و دواتر [[سویسرا]]ی بۆ ژیان ھەڵبژارد لەوێ لە گەڵ ژن و منداڵەکانی نیشتەجێ بوو.[https://web.archive.org/web/20130602095049/http://themovingsilent.wordpress.com/2012/04/04/%DA%86%D8%A7%D8%B1%D9%84%DB%8Cچارلی-%DA%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D9%86چاپلن-%DA%AF%DB%95%D9%88%D8%B1%DB%95%D8%AA%D8%B1گەورەتر-%D9%84%DB%95لە-%DA%98%DB%8C%D8%A7%D9%86ژیان/ ٤4]
 
چارلی دواتر لە چواری مارسی ١٩٧٥ لە لایەن شاژنی [[بەریتانیا]] نیشانی [[سێر]] و [[شوالیە]] ی پێ بەخشرا و ھەروەھا لە لایەن ھۆلیوود بە بۆ پێ بەخشینی خەڵاتی [[ئۆسکار]] بۆ [[ئەمریکا]] بانگێشکرا.
 
چارلی چاپلین لە [[کریسمەس]]ی ١٩٧٧، بە بۆنەی نەخۆشی ‌دیابێت‌دیابێت لە تەمەنی ٨٨ ساڵی دا‌،دا، لە ژیان ماڵ ئاوایی کرد. ژن و منداڵی ئەو مەراسیمێکی شکۆداریان بۆ کۆچی چارلی بە رێوە برد و چارلی لە گۆڕستانی «کرۆسێر سەرووی‌سەرووی» [[سویسرا]] نێژرا.
 
== دوای مردنی چارلی ==
[[پەڕگە:Charles Chaplin Grave in Corsier-sur-Vevey.jpg|چەپ|200px|وێنۆک|گۆڕی چارڵی چاپلن لە [[سویسرا]]]]
 
دوو مانگ لە دوای ناشتنی ‌چارلی‌چارلی لە سێی مارس [[١٩٧٨]]ز، تەرمی چارلی لە گۆڕستان دزرا. دزەکان لە بەرامبەر دانەوەی تەرمی چارلی داوای پارەیەکی زۆریان لە بنەماڵەی داوادەکرد ،داوادەکرد، بەڵام لە لایەن [[پۆلیس]] دەستگیر کران و پۆلیسی‌پۆلیسی [[سویسرا]] تەرمی چارلی‌چارلی چاپلنیان لە [[دەریاچە]]ی‌ی ''ژنێو'' دۆ‌زییەوە و جارێکی تر لە مەراسیمێکی پڕشکۆ بە خاک نێژرا. ئونا ھاوسەری چارلی‌چارلی پاش مردنی چارلی‌چارلی رووی کردە مەشروب خواردن و لە ساڵی [[١٩٩١]] بەهۆیبەھۆی نەخۆشی [[شێرپەنجەی گەدە]]وە کۆچی دوایی کرد.
 
لەپاش نزیکەی ١٥ سال بەسەر کۆچی چارلی لە ساڵی ١٩٩٢ فیلمێک بە ناوی ‌چاپلین‌چاپلین کە لە ژیانی ئەو گیرابوو، ھاتە بەر‌ھەم کە «ڕیچارد ئاتێنبێرگ‌ئاتێنبێرگ» بەرھەم ھێنەری فیلمەکە بوو، وەهاوکاتوەھاوکات ئەم فیلمە [[خەڵاتی ئۆسکار]]ی بە دەست ھێنا. «ژۆراڵدین‌ژۆراڵدین» کچی چارلی‌چارلی لەم فیلمە ڕۆڵی دایەگەوەی واتە دایکی چارلی‌چارلی چاپلینی دەگێرا. بەم شێوەیە ژیانی چارلی‌چارلی چاپلین‌چاپلین ڕۆیشت بەرەو پەردەی [[سینەما]] و کاریگەری کرد لە سەر ھەمووان.
 
چارلی جگە لەو کورتە فیلمە بێدەنگاینەی کە ھەموو جیھانی بەخۆ سەرسامکردوە نامەیەکی بۆ کچەکەی بە میرات جێھێشتووە ،جێھێشتووە، کە ڕەنگ بێت بۆ ئەوەی چارلی بناسین پێویستە ئەم نامەیە بخوێنیەوە.
شتێک زۆر جێگەی سەرسوڕمانە ئەویش ئەوەیە کە [[ئەدۆلف ھیتلەر]] و چارڵی چاپلن لە یەک ساڵ و مانگ و ھەفتەدا لەدایکبوون تەنھا ٤ رۆژ جیاوازیانە بەڵام یەکەمیان ملیۆنەھا خەڵکی چارە ڕەش کردوو و دووەمیان خەڵکی ھەموو جیھانی بەهۆیبەھۆی کردەوەکنای دەخستە پێکەنین.
 
[[پەڕگە:Chaplin statues.jpg|center|thumb|790px|پەیکەرەکانی چارلیپەیکەرەکانیچارلی چاپلن لە جیهاندا,جیهاندا، کە دەکەونە (لە چەپەوە بۆ ڕاست) ١. [[سلۆڤاکیا]]; ٢. [[پۆڵەندا]]; ٣. [[واتەرڤیل]], [[ئیرلەند]]; ٤. [[لەندەن]], [[شانشینی یەکگرتوو]]; ٥. [[حەیدەرئاباد]], [[هیندستانھیندستان]]; ٦. [[ئالاسیۆ]], [[ئیتالیا]]; ٧. [[بەرشەلۆنا]], [[ئیسپانیا]]; ٨. [[سویسرا]]]]
 
[[پەڕگە:Chaplin statues.jpg|center|thumb|790px|پەیکەرەکانی چارلی چاپلن لە جیهاندا, کە دەکەونە (لە چەپەوە بۆ ڕاست) ١. [[سلۆڤاکیا]]; ٢. [[پۆڵەندا]]; ٣. [[واتەرڤیل]], [[ئیرلەند]]; ٤. [[لەندەن]], [[شانشینی یەکگرتوو]]; ٥. [[حەیدەرئاباد]], [[هیندستان]]; ٦. [[ئالاسیۆ]], [[ئیتالیا]]; ٧. [[بەرشەلۆنا]], [[ئیسپانیا]]; ٨. [[سویسرا]]]]
 
== سەرچاوەکان ==
* http://en.wikipedia.org
{{reflist}}
٣ و ٤: https://web.archive.org/web/20130602095049/http://themovingsilent.wordpress.com/2012/04/04/%DA%86%D8%A7%D8%B1%D9%84%DB%8Cچارلی-%DA%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D9%86چاپلن-%DA%AF%DB%95%D9%88%D8%B1%DB%95%D8%AA%D8%B1گەورەتر-%D9%84%DB%95لە-%DA%98%DB%8C%D8%A7%D9%86ژیان/
 
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٩]]