جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «ڕۆژژمێر»

بەکوردیکردن، خاڵبەندی، پەردەپێدان
ب (ڕینووس/ڕستەبەندی)
(بەکوردیکردن، خاڵبەندی، پەردەپێدان)
ساڵی دەستپێکی ئەو ڕۆژژمێرە، واتە ساڵی ١ی ڕۆژژمێرەکە، ئەو ساڵەیە کە [[موحممەد|پێغەمبەری ئیسلام]] لە شاری [[مەککە]]وە کۆچ (ھجرت) دەکات بۆ شاری [[مەدینە]] (ساڵی ٦٢٢ی زایینی)‌. ھەر بۆیە بە ساڵی ھەتاوی دەڵێن "ساڵی کۆچیی ھەتاوی" (ھجری شمسی).
 
ڕۆژژمێری پاشایەتی: دوایین شای [[ئێران]] [[موحەمەدڕەزا پەھلەوی]]، ویستی ساڵی ١ی ڕۆژژمێرەکە بکاتە کاتێ کە ئیمپراتۆریی [[ماد]] ڕووخێنرا و پاشایەتیی [[ھەخامەنشی]]ی [[پارس]] بۆ یەکەم جار لە ئێراندا دەسەڵاتی گرتە دەست. لە ڕێکەوتی ٢٤/١٢/١٣٥٤ مەجلیسەکانیئەنجوومەنەکانی (شورای ملی) و (سنا) بڕیاریان دا کە دەستپێکی ڕۆژژمێری ئێرانی ببێتە دەستپێکی پاشایەتیی کوورووش (یەکەم پاتشای ھەخامەنشی کە ئیمپراتۆریی مادی ڕووخاند و بەو جۆرە پارسەکان دەسەڵاتیان گرتە دەست). لە دەستپێکی ساڵی ١٣٥٥دا ڕۆژژمێری پاشایەتی (تقویم شاھنشاھی) بەکار برا و بوو بە ساڵی ٢٥٣٥ی پاشایەتی. بەڵام بە سەرھەڵدانی [[شۆڕشی ئێران]] کە بوو بە ھۆی‌ ڕووخانی حکوومەتی پاشایەتی لە ئێراندا، ئەو بیرۆکەیە تێک چوو و لە ڕێکەوتی ٥/٦/١٣٥٧ ڕۆژژمێری پاشایەتی ھەڵوەشێنرایەوە و بووەوە بە "کۆچیی ھەتاوی" (ھجری شمسی).
 
=== یەکەم ڕۆژی ڕۆژژمێرەکە ===
کەوا بێت ساڵی ١ی ھەتاوی = ساڵی ٦٢٢ی زایینی، واتە ساڵی زایینی ٦٢١ ساڵ لە ساڵی ھەتاوی گەورەترە: (‌٦٢١ = ١ – ٦٢٢)
 
کەوا بێ، ئێرانییەکان لە ڕۆژژمێری جەلالیدا بە تیرێک دوو نیشانیان پێکاوە، ھەم دابونەریتی خۆیان پاراستووە، ھەم ڕۆژێکی گرنگی ئیسلامییان بەکار ھێناوە‌بەکارھێناوە‌:
* یەکەم ڕۆژی ساڵ، ١ی نەورۆزە، کە دابونەریتێکی دێرینەیە.
* یەکەم ساڵی ڕۆژژمێرەکە، واتە ساڵی ١ی ڕۆژژمێرەکە، ساڵی کۆچ (ھجرت)ی پێغەمبەری ئیسلامە لە مەککە بۆ مەدینە‌، کە بۆنەیەکی گرنگە لە جیھانی ئیسلامدا.
 
مانگەکانی ڕۆژژمێری ئێرانی، کە بنەڕەتی ئاڤێستایییانئاڤێستاییان ھەیە بریتین لە:
* [[بەھار]]: (١. فروردین ٢. اردیبھشت ٣. خرداد).
* [[ھاوین]]: (٤. تیر ٥. مرداد ٦. شھریور).
 
=== گۆڕینی ساڵی زایینی بۆ ھەتاوی ===
چونکووچونکە ساڵی زایینی و ساڵی ھەتاوی لە یەک ڕۆژدا دەست پێ ناکەن، کەوا بێت ناشتوانن بەرانبەری یەک بن. بۆ گۆڕینی ئەو دوو ساڵ بۆ یەکتری دوو ئەگەر ھەیە کە لێرە باسیان دەکەین:
# ئەگەر لە نێوان ١ی ژانڤییە ھەتا ٢٠ ـ ٢١ی مارس ـ بەستە بەوەی کە نەورۆز بکاتە کام لەو ڕۆژانە ـ (١ی نەورۆز)ی ئەو ساڵە زایینییە بێت، ٦٢٢ ساڵ لە ساڵە زایینییەکە کەم دەکەینەوە. بۆ نموونە بۆ ساڵی ٢٠٠٥ی زایینی ئاوا دەکەین: (٢٠٠٥ – ٦٢٢ = ١٣٨٣)
 
* (١٣٨٤ + ٦٢١ = ٢٠٠٥)
 
بۆمان دەر کەوتدەرکەوت کە ڕۆژژمێری ئێرانی، ھاوکات کە ڕۆژژمێرێکی ھەتاوییە، ڕۆژژمێرێکی کۆچیشە، واتە: کۆچیی ھەتاوی (ھجری شمسی)یە.
 
== ساڵی کوردی ==
*# [[بەفرانبار]]
*# [[ڕێبەندان]]
*# [[ڕەشەمە]] (ڕەشەمێ)
 
=== بەراوردی ساڵی کوردی لەگەڵ ساڵی ھەتاویی کۆچیدا ===
== ساڵی ھەیڤی (قمری) ==
{{سەرەکی|ڕۆژژمێری کۆچی}}
یەکێکی تر لە ساڵەکان کە لە جیھانی ئیسلامیدا گرنگیی خۆی ھەیە، ساڵی ھەیڤی (قمری)یە. ئەم ساڵە لە لایەکەوە وەک ساڵی ئێرانی، ساڵێکی کۆچی (ەجریهجری)یە، واتە یەکەم ساڵی ئەو ساڵەیە کە پێغەمبەر لە مەکەوەمەککەوە بۆ مەدینە کۆچی کرد‌. لە لایەکی ترەوە بەپێچەوانەی ساڵی ئێرانی کە ھەتاوییە، وەک لە ناوەکەیەوە دیارە، ساڵی ھەیڤی، ساڵێکی ھەیڤی (قمری)یە. واتە ئەو ماوەیە کە ھەیڤ لە (ەلالهیلال)ی خۆیەوە دەورێکی خۆی لە ماوەی ٢٩ ڕۆژ و ١٢ کاژێر و ٤٣ خولەک دەپێوێ. ساڵی ھەیڤی (قمری) ٣٥٤ ڕۆژە.
 
== سەرچاوەکان ==
 
== بەستەری دەرەکی ==
* [http://www.fourmilab.ch/documents/calendar/ Calendar Converter] بەرنامەیەکی سەرچاوەکراوەی جاڤاسکریپت بۆ گواستنەوەی ھەموو ڕۆژژمێرە گرنگەکان بۆ یەکتر.
 
[[پۆل:ڕۆژژمێرەکان| ]]
١٣٦

دەستکاری