جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «ئەفلاتوون»

سەرچاوەدارکردن و دەوڵەمەندکردن بۆ داهاتوو. پاککردنەوە و ڕێکخستنی ناو بەپێی وتووێژ
(چاکسازی)
(سەرچاوەدارکردن و دەوڵەمەندکردن بۆ داهاتوو. پاککردنەوە و ڕێکخستنی ناو بەپێی وتووێژ)
تاگ: بەکارھێنانی نووسەی ناستاندارد
{{زانیاریدانی فەیلەسووف
| ناو = پلاتۆن یان ئەفلاتوون <br /> Πλάτων <br /> Plato
| وێنە = Plato_Silanion_Musei_Capitolini_MC1377.jpg
| قەبارەی وێنە =
| ماڵپەڕ =
}}
'''پلاتۆن''' یان '''ئەفلاتوون''' (بە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]: Πλάτων پلاتۆن؛ ٤٢٨-٤٢٧ پ.ز – ٣٤٨-٣٤٧ پ.ز) یەکێکە لە ناودارترین [[فەیلەسووف|فەیلەسوفان]] و [[بیرکار|بیرکارانی]] ھەموو سەردەمان. ئەو خەڵکی [[یۆنانی کۆن|یۆنانی دێرین]] و لەدایکبووی [[ئەسینا]] بوو. ھەر لەو شارەدا بوو کە [[ئاکادیمیای پلاتۆنی|ئاکادیمیاکەی خۆی]] دامەزراند، واتە یەکەم دامەزراوەی خوێندنی باڵا لە [[جیھانی ڕۆژاوایی|جیھانی ڕۆژاوادا]]. پلاتۆنئەفلاتوون ھاوڕێ لەگەڵ [[سوکرات]] کە مامۆستای بوو وە [[ئەرستۆ]] کە قوتابیی بوو، بناغەکانی [[فەلسەفەی ڕۆژاوایی]] و [[زانست|زانستیان]] دامه‌زراند. پلاتۆن قوتابیی سوکرات بوو و بیرەکانی سوکرات ھەمان کاریگەرییان دانا لەسەری کە کوشتنە نادادپەروەرانەکەی داینا.
 
لێھاتووییی پلاتۆنئەفلاتوون وەکوو نووسەر لە [[وتوووێژەکانی سوکرات|دیالۆگە سوکراتییەکان]]یدادەردەکەوێ؛ سی و شەش دیالۆگ و سێزدە نامە ماون کە ھەموویان لەپاڵ ئەو دەدرێن.
 
== ژیان ==
 
بەرھەمە سەرەتاییەکان (السقراطیة) بەرھەمە ناوەندیەکان (الأنشائیة) بەرھەمە دواینەکان (الدیالیتیکیة) وە گرنگترین بەرھەمەکانی ئەمانەن:
١-# بەرگری کردن لە سوقرات
 
٣-خارمنیدس# لاخیس (گفتوگۆیەک لەسەر بەردەوام بوونئازایەتی)
١- بەرگری کردن لە سوقرات
# خارمنیدس (گفتوگۆیەک لەسەر بەردەوام بوون)
 
٢-لاخیس# (گفتوگۆیەکأیتیرفیون (لەسەر ئازایەتیدینداری)
# بروتاجوراس (لەسەر ئەخلاق)
 
٦-# جورجیاس (ڕەخنەگرتنە لە کەلەڕەقی)
٣-خارمنیدس (گفتوگۆیەک لەسەر بەردەوام بوون)
٧-# کراتیل (سەبارەت بە زمانەوانی و ناولێنان)
 
# مینون (لەسەر چۆنیەتی فێربونی ئەخلاقی)
٤-أیتیرفیون (لەسەر دینداری)
٩-# فایدرۆس (ڕونکردنەوەی پەیوەندی لە نێوان بیرۆی و ڕۆحدا)
 
٥-بروتاجوراس# تیاتیت (لەسەر ئەخلاقزانین و زانیاری)
١١-# بارمنیدس (لەسەر چۆنیەتی حوار کردن)
 
١٢-# سفسطائی (لەسەر بوون)
٦-جورجیاس (ڕەخنەگرتنە لە کەلەڕەقی)
١٣-# فیلیب (لەسەر چاکە، وە پەیوەندی نێوان تام و چێژ و ژیری)
 
١٤-# تیمایوس (فەلسەفەی سروشت)
٧-کراتیل (سەبارەت بە زمانەوانی و ناولێنان)
١٥-# یاسا (ڕونکردنەوە ئەدات لەسەر وڵاتێکی پێشکەوتوو)
 
٨-مینون# فیدیون (لەسەر چۆنیەتی فێربونیچەسپینی ئەخلاقیڕۆح)
 
٩-فایدرۆس (ڕونکردنەوەی پەیوەندی لە نێوان بیرۆی و ڕۆحدا)
 
١٠-تیاتیت (لەسەر زانین و زانیاری)
 
١١-بارمنیدس (لەسەر چۆنیەتی حوار کردن)
 
١٢-سفسطائی (لەسەر بوون)
 
١٣- فیلیب (لەسەر چاکە، وە پەیوەندی نێوان تام و چێژ و ژیری)
 
١٤-تیمایوس (فەلسەفەی سروشت)
 
١٥-یاسا (ڕونکردنەوە ئەدات لەسەر وڵاتێکی پێشکەوتوو)
 
١٦-فیدیون (لەسەر چەسپینی ڕۆح)
 
== مردن ==
٢٬٠٣٤

دەستکاری