جەلال بایار: جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکان

== کودەتای سەربازی==
لە روژی ۲۷ گۆڵانی ۱۹٦۰ لەشکەری تورکیا کودەتایەکی لەشکەری لە دژی حکومەتی جەلال بایار ئەنجام دا و لە ئەنجامی ئەم کودەتایە دا حکومەتی مەندەریس هەڵوەشێندڕا و کودەتاچیەکان سەرۆک کۆمار جەلال بایار و سەرۆک وەزیر عەدنان مەندەریس و چەند کەسێک لە ئەندامانی حکومەتەکەی و پارتی دیموکرات رەوانەی گزیرتەی یاسادا لە دەریای مەڕمەڕە کردن و ە روژی ۱۰ حوزەیرانی هەمان سال دا ئەوان ڕادەستی دادگایود دەولەت کران و دادگای باڵای دەولەت جەلال بایار و عەدنان مەندەریس بە پێشێڵ کردنی یاسا و دەستوری دەولەت تاوانبار کران و لەگەل ۱۵ کەسی دیتر لە ۱۵ ئەیلولی ۱۹٦۱ بە سێدارەدان حوکم دڕان. بەڵام لیژنەی لەشکەریی دەسەلاتدار بڕیاری سێدارەدان لە سەر عەدنان مەندەریس و بولاتکان و زورلو جێبەجێکران و حوکمی جەلال بایار و ۱۲ کەسی تر گۆردڕان و بە پلەیەک داشکاندن و بە زیندانی هەتاهەتایە حوکم دڕان و بایار بو زیندانێک لە قەیسەری گواستران، بەڵام لە روژی ۲۷ تشرینی دووەمی ۱۹٦۴ لەبەر نەخوشیێکی سەخت ئازاد کڕا.
== سالەکانی کوتایی و ژیانی تایبەتی==
لە سالی ۱۹٦٦ بە شێوەیەکی فەرمی لە لایەن حکومەتەوە لێبوردن بوی دەرچوو و هەموو مافەس سیاسیەکانی بوی گەڕاندنەوە. بایار داوایەکی حکومەت ڕەد کرد کە تێدا داوایان لێکردبوو کە ببێتە ئەندام لە ئەنجومەنی پیرانی تورکیا، و ئاشکرای کرد کە هەموو کەسێک شایستەی ئەم پوستە نیە و ئەو کەسەی کە ئەم پوستەیەی هەبێ دەبێت لە لایەن گەلی تورکیاوە هەڵبژێردڕێت. جەلال بایار لە ۲۲ تەباخی ۱۹٨٦ و لە تەمەنی ۱۰۳ دا کۆچی دوایی کرد. بایار باوکی سێ منداڵ بوو: (Refii 1904-1940)، (Turgut 1911-1983)، (Nilüfer 1921). بزرگترینگەورەترین فرزندمنداڵی بایار (Refii) مدیربەڕێوەبەری عامگشتی کمپانیکومپانیای Reinurance بود،بوو و همینطورهەروەها روزنامهڕوژنامەنووس نگار بودبوو و رونامهڕوژنامەی خلقگەل رالە از سالسالی ۱۹۳۹ تاتاکو ۱۹۴۱ بالەگەڵ جمالجەمال کوتای نشردا بڵاو کرد. دخترکچی بایار بنامبە ناوی (Nilüfer) که بالەگەڵ شخصیکەسێک بنامبە ناوی (Ahmed Ihsan Gürsey (1911-2008 ازدواجهاوسەرگیری کرد، نمایندهنوێنەری مردمخەڵکی [[کوتاهیه]] ازلە حزبپارتی دموکراتدیموکرات میانلە سالهاینێوان سالەکانی ۱۹۴۶ تا ۱۹۶۰ بود،بوو و نمایندهنوێنەری بورصابورسا ازلە حزبپارتی داد عدالت بینلە نێوان سالهایسالەکانی ۱۹۶۵ و ۱۹۶۹ و همینطورهەروەها نمایندهنوێنەری استانبول[[ئیستانبول]] ازلە حزبپارتی دموکراتیکدیموکراتیک بینلە سالهاینێوان سالەکانی ۱۹۷۳ و ۱۹۷۵ و بعددواتر ازلە آنپارتی ازداد حزب عدالتل میاننێوان سالهایسالەکانی ۱۹۷۵ و ۱۹٨۰ بودبوو.
بایار لە سەردەمی ژیان و لە دوای ژیانیش چەندین ناسناو و شانازیەک وەرگرتووە لەوانە:
 
* لە سالی ۱۹۵۴ ناسناوی دکتورای شانازی لە زانکوی [[بلگراد]] وەرگرت.
افتخارات[ویرایش]
‌* سالی ۱۹۵٨ زانکوی ئازادی [[بەڕلین]] ناسناوی دکتورای بە جەلال بایار بەخشی.
در سال ۱۹۵۴ بایار لقب افتخاری دکترا را از دانشگاه بلگراد دریافت کرد. در سال ۱۹۵٨ دانشگاه آزاد برلین لقب دکترا را به جلال بایار اهدا کرد. دانشگاه مانیسا در سال ۱۹۹۲ به نام دانشگاه جلال بایار ثبت شد.
* زانکوی جەلال بایار لە شاری [[مانیسا]] لە سالی ۱۹۹۲ دامەزڕا.
== سەرچاوەکان==
[[پۆل: لەدایکبووانی ۱٨٨۳]]
[[پۆل: مردووانی ۱۹٨٦]]
[[پۆل: سەرۆک وەزیرەکانی تورکیا]]
[[پۆل: سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا]]
١٩٧

دەستکاری