جەلال بایار: جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکان

(پەڕەی دروست کرد بە «"'جەلال بایار"' (به تورکیی ئیستانبولی: Mahmut Celâl Bayar) سیاسەتمەداری تورک و سێیەمین سەرۆک...»ەوە)
 
 
== ژیانی سیاسی==
جەلال بایار درلە سالسالی ۱۹۰٨ پەیوەندی به جمعیهکومەڵەی اتحادئیتحاد و ترقیتەرەقی پیوست که پایه این حزب بر اساس جوانهای ملی گرای ترک استوار بود،کرد، و بایارجەلال یکییەکێک ازلە اعضایئەندامە برجستهچاڵاکەکانی اینئەم سازمانکومەڵەیە شدبوو. همچنینهەروەها ویئەو رئیسبوو شاخهبە جدیدسەرۆکی اینڵقی جمعیهئەم درکومڵەیە ازمیرلە شدشاری [[ئیزمیر]] و بهبە خاطرهوی همکاریهایشهاوکاریەکانی یککۆلیژێکی دانشگاه دخترانهکچانە و یک ایستگاه قطاروێستگەیەکی ساختهشەمەندەفڕ شددامەزڕا. درلە سالسالی ۱۹۱۹ جلالجەلال بایار ازبە جانبنوێنەرایەتی مردمخەڵکی ساروهان ([[مانیسای امروزی)ئەمڕو]] برایبوو پارلمانبە عثمانیئەندام درلە استانبولپەڕلەمانی انتخاب[[عوسمانی]] شد،لە امائیستانبوڵ، وقتیبەڵام سلطانکاتێک عثمانیکە دستکاریسۆڵتانی درعوسمانی قانوندەستوەردان اساسیلە کشورناو رادەستوری کرد،دەولەت بایاردا دیدکرد، کهبە ایندیدی کاربایار بائەم میهنکارە دوستیپێچەوانەی مغایرنسشتمانپەروەریە، است،لە بهبەر همینئەم دلیلهویە درلە سالسالی ۱۹۲۰ رو بهلە آنکارا[[ئەنقەرە]] کرد و پەیوەندی به مصطی[[موسەفا کمالکەمال پاشا]] پیوستکرد تاتاکو اینکهبەشداری درلە جنبشبزووتنەوەی استقلالسەربەخوویی ترکیهتورکیا شرکت کندبکات. بعددواتر ازبایار آنلە جلال بایار درناو (سازمانڕێکخڕاوی دفاعپاراستنی ازمافەکانی آناتولیئەنادوڵ و روملی) عضویبوو بارزبە وئەندامێکی برجسته شدکارا و این یکی ازئەمە سازمانهایییەکێکە استلەو کهڕێکخڕاوانەی بعدکە ازلە جنگدوای جهانی[[جەنگی اولجیهانی تٲسیسیەکەم]] شددامەزڕا. سپسدواتر ازلە طرفلایەن مردمخەڵکی بورصابۆرسا دربوو مجلسبە ملینوینەر کبیرلەناو ترکیهئەنجونمەنی کهنیشتمانی تازهگەورەی تٲسیستورکیا شدهکە بودتازە نمایندهدامەزڕا شدبوو. در همان سال نایب وزیر اقتصاد دولت شد و در ۲۷ فوریه ۱۹۲۱‌ خود وزیر اقتصاد شد و در سال ۱۹۲۲ به عنوان مستشار عصمت اینونو در هیئت اعزامی ترکیه به شهر لوزان که به منظورعقد کنگره صلح به آن شهر می رفتند شرکت کرد. در انتخاباتی که در سال ۱۹۲۳ برگزار شد جلال بایار به عنوان نماینده شهر ازمیر به پارلمان ترکیه راه یافت و در ۲۶ اوت ۱۹۲۴ بایار اولین بانک ملی را در آنکارا تٲسیس کرد و تا سال ۱۹۳۲ به عنوان مدیر این بانک کار کرد. در ۲۵ اکتبر ۱۹۳۷ کمال آتاتورک وی را به مقام نخست وزیری در حکومت نهم برگزید بعد از اینکه عصمت اینونو از این مقام کناره گیری کرد و تا موقع مرگ آتاتورک در سال ۱۹۳٨ در سمت نخست وزیری باقی ماند. بعد از مرگ آتاتورک، عصمت اینونو ریاست جمهوری ترکیه را در همان سال به عهده گرفت. بایار در ۲۵ ژانویه ۱۹۳۹ از مقام خود استعفا داد بعد از اینکه سو تفاهمی از نظر سیاسی بین او و عصمت اینونو پیدا شد. جلال بایار تا سال ۱۹۴۵ عضو حزب جمهوری خواه خلق بود اما در ۲۷ ژانویه ۱۹۴۶ حزبی جدید بنام حزب دموکرات را که یک حزب اسلامی محافظه کار بود به همکاری عدنان مندرس, فوآد کوپرولو و رفیق کورالتان تٲسیس کرد. این حزب جدید در انتخابات ۱۴ می ۱۹۵۰ موفقیتی بزرگ را به دست آورد و از ۴٨۷ کرسی پارلمانی ۴۰٨ کرسی را کسب کرد و پارلمان ترکیه که اکثریت آن با حزب دموکراسی بود جلال بایار را به عنوان رئیس جمهور ترکیه انتخاب کرد. در انتخابات ۱۹۵۴ و ۱۹۵۷ هم بایار به عنوان رئیس جمهور ترکیه برگزیده شد که به این طریق بایار به مدت ۱۰ سال از ۱۹۵۰ تا ۱۹۶۰ رئیس جمهور ترکیه بود و در این مدت عدنان مندرس هم نخست وزیر ترکیه بود.
 
 
١٩٧

دەستکاری