جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «سلێمانی»

لابردنی لینکی تێکشکاو، لابردنی بابەتی تایبەت بە وتاری پارێزگای سلێمانی
(لابردنی لینکی تێکشکاو، لابردنی بابەتی تایبەت بە وتاری پارێزگای سلێمانی)
| جۆری کۆدی ناوچە =
| کۆدی ناوچە =
| ماڵپەڕ =[http://www.suligovsharawani.com/Default.aspx ماڵپەڕی پارێزگایشارەوانیی سلێمانیسڵێمانی]
}}
 
'''سلێمانی''' ( بە [[ئینگلیزیعەرەبی]]: ''السلیمانیة'') شارێکی [[باشووری کوردستان]]ە کە ناوەندی [[پارێزگای سلێمانی]]یە. لە کوردیدا، '''سولەیمانی''' و '''سولەیمانیە'''شی پێ وتراوە و لە [[ئینگلیزی]]دا بە ''Sulaymaniyah'' یانو Slemani،Slemani<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://twitter.com/botanosman/status/207897822387912704 |سەردێڕ=Twitter / botanosman: Finally a standard spelling |بڵاوکەرەوە=Twitter.com |date= |ڕێکەوتی سەردان=2012-08-09}}</ref> بەدەنووسرێت. [[عەرەبی]]:ئیبراھیم السلیمانیة)پاشای بابان|ئیبراھیم شارێکی [[کوردی|کوردییپاشای]] [[باشووری کوردستانبابان]] ولە ناوەندیساڵی [[پارێزگای سلێمانی١٧٨٤]]یە.دا سلێمانیشاری لەگەڵسلێمانیی دامەزراندووە و پایتەختی میرنشینەکەی لە [[ئێرانقەڵاچوالان]]داەوە ھاوسنوورەگواستووەتەوە بۆ سلێمانی.
 
شاری سلێمانی لەپاش [[ڕاپەرین|ڕاپەرینی ئازاری ١٩٩١]]ەوە فراوانبوون و پێشکەوتنێکی بەرچاوی بەخۆوە بینیوە و ئێستا وەک یەکێک لە شارە ھێمن و خاوێنەکان لە [[عێراق]]ی ئێستادا بەناوبانگە. بەو ھۆیەوە لە زۆربەی پارێزگاکانی دیکەی ئێراقەوە خەڵکێی زۆر ڕوویان تێکردووە و بووە بە پەناگەی ئەو ھاوڵاتیانەی کە لە خوارووی [[عێراق]] و ناوچەکانی ناوەڕاستەوە ڕوو دەکەنە ئەو شارە.
 
سلێمانی زانکۆیەکی گەورەی ھەیە کە بە [[زانکۆی سلێمانی]] ناسراوە.<ref name=>http://www.univsul.org/K_UOS.aspx</ref> بە دووریی ٦٠ کیلۆمەتر لە شاری سلێمانییەوە، [[بەنداوی دووکان]] ھەیە کە یەکێکە لە بەنداوە گەورەکانی [[عێراق]]. سلێمانی بە [[ھاوینەھەوار]]ەکانی وەکوو ھاوینەھەواری [[ئەحمەدئاوا]]، [[سەرچنار]]، [[بەنداوی دووکان]]، [[سەرتەکی بەمۆ]]، [[کونەماسی]]، [[ئەزمڕ]] و [[قەرەداغ]] و چەندین ھاوینەھەواری دڵڕفێی دیکەش بەناونانگە.
 
شاری سلێمانی لەپاش [[ڕاپەرینی ئازاری ١٩٩١]]ەوە فراوانبوون و پێشکەوتنێکی لەبەرچاوی بەخۆوە دیوە و بە ئارامترین و جوانترین و پاک و خاوێنترین و سەوزترین پارێزگاش دەژمێردرێت لە [[عێراق|عێراقدا]]، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان =http://www.suligov.com/dreje.aspx?id=538 | سەردێڕ =سلێمانی یەکەمە | ڕێکەوتی سەردان =[[٢٣ی ئاب]]ی ٢٠١٢ | نووسەر =پارێزگای سلێمانی | ناونیشانی نووسەر = | نووسەرەکانی‌تر = | ڕێکەوت =١٢ | ساڵ =٢٠١٢ | مانگ =ئایار | قاڵب = | بەرھەم = | بڵاوکەرەوە = پارێزگای سلێمانی| پەڕە = | زمان =کوردی | ناونیشانی ئارشیڤ = | ڕێکەوتی ئارشیڤ = | گوتەگێڕانەوە = }}</ref> بەو ھۆیەوە لە زۆربەی پارێزگاکانی دیکەی ئێراقەوە خەڵکێی زۆر ڕوویان تێکردووە و بووە بە پەناگەی ئەو ھاوڵاتیانەی کە لە خوارووی [[عێراق]] و ناوچەکانی ناوەڕاستەوە ڕوو دەکەنە ئەو شارە.
 
ئەم شارە لە ڕێڕەوی دامەزراندن و پەرەسەندن و پێدا چەسپاندنی خۆیدا لە کۆڕی شارستانێتی و پێشڕەویدا کۆمەڵێکی زۆر لە نووسەر و شاعیری باشی بۆ مێژوو ھێشتۆتەوە. لەوانە ([[نالی]]، [[مەحوی]]، [[پیرەمێرد]]، [[گۆران]]، [[مەولانا خالیدی نەقشبەندی]]، [[سالم]]، [[کوردی]]، [[ئەمین زەکی بەگ]]، [[فایەق بێکەس]]، [[زێوەر]]، [[تۆفیق وەھبی]]، [[وەلی دێوانە]]، [[کاک ئەحمەدی شێخ]].. ھتد) و سەدان نووسەر و شاعیری تریش.<ref>کتێبی: شاری سلێمانی ٢٠٠ ساڵ - نووسین و کۆکردنەوەی - ئەکرەمی ساڵحی ڕەشە / لاپەڕە / ٥٠٣</ref>
|date=September 2011}}
 
=== بازاڕ و قەیسەرییەکانی شار ===
=== ناحیەکانی قەزاکانی پارێزگای سلێمانی ===
{| class="wikitable"
|-
! ژمارە !! ناوی قەزا !! ناحیەکان
|-
| ١ || ناوەندی || ناوەندی سلێمانی، [[بەکرەجۆ]]، [[بازیان]]، [[تانجەرۆ]]
|-
| ٢ || [[قەرەداغ]] || ناوەندی قەرەداغ، سیوسینان
|-
| ٣ || [[شارەزوور]] || [[ھەڵەبجەی تازە]]، وارماوە
|-
| ٤ || [[سەید سادق]] || ناوەندی سەیدسادق، سروچک
|-
| ٥ || [[پێنجوین]] || ناوەندی پێنجوین، گەرمک، ناڵپارێز
|-
| ٦ || [[شارباژێر]] || [[چوارتا]]، سیوەیل، سیتەک، زەڵان، گاپیلۆن
|-
| ٧ || [[ماوەت]] || ماوەت
|-
| ٨ || [[پشدەر]] || [[قەڵادزێ]]، ھێرۆ، ھەڵشوو، ژاراوە، ناودەشت، ئیسیوی
|-
| ٩ || [[ڕانیە]] || ناوەندی رانیە، چوارقورنە، حاجی ئاوە، بێتواتە، سەرکەپکان
|-
| ١٠ || [[دووکان]] || ناوەندی دووکان، سورداش، پیرەمەگروون، خەلەکان، خدران، بنگرد
|-
| ١٢ || [[دەربەندیخان]] || ناوەندی دەربەندیخان، باوەخۆشین
|}
 
ھەندێ کار و پیشە وەک ئاسنگەری، جۆڵایی، موتابچیەتی، چەرخی موو ڕستن، خەڕەک، کارگەچێتی، وەتراقچی، چەخماخسازی، شیرگەری، مسگەری، خومچێتی، زین و کۆپان ھەیە کە ھەر لە زووەوە لە شاری سلێمانیدا کراوە و گرنگییان پێ دراوە.
=== بازاڕ و قەیسەرییەکانی شار ===
 
لە دروستبوونی سلێمانییەوە [[بەردەرکی سەرا]] و دەوروبەری ناوەندی شاری سلێمانی بووە، بۆیە دوکان و بازاڕ زیاتر ئەو ناوەی گرتۆتەوە مێجەرسۆن لە گەشتەکەیدا بۆ ناوچەی سلێمانی لە ساڵی [[١٩٠٨]] باسی خانی عەجەم و خانی غەفوور ئاغا و قەیسەری وەسمان پاشا و قەیسەری نەقیب ئەکات، واتە لە پێش ھاتنی مێجەرسۆنەوە ئەم خان و قەیسەرییانە لە سلێمانی ھەبوون، ئێستا تەنیا قەیسەری نەقیب وەک خۆی ماوە بەڵام خان و قەیسەرییەکانی تر نەماون و شوێنەکانیان ئێستا دوکان و بازاڕە، لە دوای ئەمانەوە کە سلێمانی فراوان بووە و شەقامی تیا دروستکراوە لە سەر شەقامە سەرەکییەکان و سەنتەری شار و گەڕەکەکاندا بە سەدەھا دوکان و بازاڕی تیادا دروستکراوە. خان و قەیسەرییەکانی سلێمانی لە سەرەتای سەدەی رابردوودا ئەمانە بوون:
|}
 
===شوێنە گشتی و مێژوییەکان===
===''چایخانەی شەعب''===
{{سەرەکی|چایخانەی شەعب}}
'''چایخانەی شەعب''' ھەر لە سەرەتاوە مەڵبەندی کۆبونەوە و حەوانەوەی خوێندەواران و ھونەرمەندان و نووسەران بووە. سەرەتای دروستبوونی چایخانەی شەعب ئەگەرێتەوە بۆ ساڵانی پەنجا و وەستا شەریفی چایچی سەرپەرشتی کردووە. عومەر شەریف خاوەنی [[چایخانەی شەعب]] لە بارەی سەرەتای دروستبوونی چایخانەی شەعبەوە بەم جۆرە دوا : لە سەرەتادا وەستا شەریفی باوکم چایچی دەسگێر بووە پاشان بیری لە دانانی چایخانەیەک کردووە و ناوی ناوە چایخانەی شەعب سەبارەت بەوەی کە بۆ چایخانەکە ناوی شەعبی لێنراوە وەستا عومەر وتی : لە ساڵانی زوودا بیناکە ئوتێلێک بووە ناوی شەعب بووە ھەر بۆیە ئەم ناوەش لە چایخانەکە نرا.
لە سلێمانیدا دەیان دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی تێدایە و چەندین [[ڕۆژنامە]] و گۆڤاری لێوە دەردەچێت و ژمارەیەکی زۆریش [[ڕادیۆ]] و [[تەلەڤیزیۆن]] و سەتەلایتی تێدا پەخش دەکرێ، لەم شارەدا چەندین گرووپی [[شانۆ]] و [[مۆسیقا]] و نیگارکێش و ھونەرمەندی شێوەکار ھەیە و جگە لە [[زانکۆی ئەمریکی لە عێراق - سلێمانی|زانکۆی ئەمریکی]] و [[زانکۆی سلێمانی]] چەند زانکۆ و پەیمانگا و قوتابخانەی بیانی تێدایە. ئەم شارە پڕە لە ھۆڵی چالاکی و بەردەوام بەرنامەی ھەمەجۆری ھونەری و ڕۆشنبیری تێدایە.<ref>http://www.dokan-air.com/ku/header/fluege-nach-sulaymaniyah-im-nordirak.html</ref> چەندین گەڕیدەی بەریتانی و بیانی لە کتێب و بیرەوەریەکانیاندا ئاماژەیان بە زیندوێتی ئەم شارەداوە و بە شاری جوانی و خۆشەویستی ناسراوە. لەم شارەدا ژنان ڕۆڵی دیار و بەرچاویان ھەیە لە دام ودەزگا و دامەزراوەکاندا بە تایبەتی لە ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنیدا. ئازادی ڕادەربڕین و زیندوێتی کاروجولە لەم شارەدا سیما و خەسڵەت و پێناسەی سلێمانیە. سلێمانی لەسەر ئاستی [[عێراق]] بەھۆی شوێنی جوگرافیەوە، بەپاک و خاوێنترین شار ناسراوە.<ref>http://www.dokan-air.com/ku/header/fluege-nach-sulaymaniyah-im-nordirak.html</ref>
 
 
 
 
== ئەو پیشانەی مۆرکی سلێمانیان پێوە دیارە ==
{{سەرەکی|مێژووی سلێمانی}}
ھەندێ کار و پیشە ھەیە کە ھەر لە زووەوە لە شاری سلێمانیدا کراوە و گرنگییان پێ دراوە، لەوانە:
 
# '''ئاسنگەری'''
#'''جۆڵایی'''
#'''موتابچیەتی'''
#'''چەرخی موو ڕستن'''
#'''خەڕەک'''
#'''کارگەچێتی'''
#'''وەتراقچی'''
#'''چەخماخسازی'''
#'''شیرگەری'''
#'''مسگەری'''
#'''خومچێتی'''
#'''زین و کۆپان'''
 
== کەرتی خوێندن==
* کەلەوانان
* حاجیئاوا
* کەندەکەوە
{{multicol-end}}
کەندەکەوە
 
== سەرچاوەکان ==
== پەراوێزەکان ==
<references />
 
 
== پێشانگا ==
پەڕگە:View of Sulaimaniyah.jpg|شەقامی سالم-سلێمانی
پەڕگە:Adnan Karin.jpg|ھونەرمەندی شاری سلێمانی [[عەدنان کەریم]]
 
پەڕگە:Sulamani-kurdistan (3).jpg|دیمەنی دەریاچەی دوکان-سلێمانی.
 
پەڕگە:Kurdishflagslemani.jpg|ئاڵای کوردستان لە پارکی ئازادی.
 
پەڕگە:Sulaymaniyah1.jpg|دیمەنێکی شار.
پەڕگە:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg| شاری سلێمانی
پەڕگە:Sulaymaniyah City Kurdistan.jpg|دیمەنێکی شاری سلێمانی
 
</gallery>