جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «حەج»

ب
بۆت: ml:ഹജ്ജ് وتارێکی بەرزە؛ دەستکاریی جوانکاری
ب (ربات: cs:Hadždž یک مقالهٔ برگزیده است)
ب (بۆت: ml:ഹജ്ജ് وتارێکی بەرزە؛ دەستکاریی جوانکاری)
{{ئەڕکانەکانی ئیسلام}}
'''حەج''' بنەمای پێنجەمە لە [[ئەڕکانەکانی ئیسلام]] بە پێی ئەم فەرمودەیەی پێغەمبەر؛ ((بنيبنی الإسلام علىعلی خمس: شهادةشھادة أن لا إلهإلە إلا اللهاللە وأن محمدا رسول الله،اللە، وإقام الصلاة، وإيتاءوإیتاء الزكاة،الزکاة، والحج، وصوم رمضان)) واتە؛ گوێم لە پێغەمبەر بوو درودی خوای لێبێت ئەیفەرموو؛ ئیسلام لەسەر پێنج بنەما بنیاتنراوە؛ شایەتمانی ھیچ خوایەک نیە بێجگە لە ڕللە و محەمەد پێغەمبەری خوایە, و نوێژکردن و زەکات دان و حەج و ڕۆژووی مانگی ڕەمەزان.
وحەج پێویستە لەسەر ھەر موسڵمانێک لە تواناییدا بێت وەک لە [[قورئان|قورئاندا]] ھاتووە ﴿وَأَذِّن فِيفِی النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَیَأْتُوکَ رِجَالا وَعَلَىوَعَلَی كُلِّکُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَیَأْتِینَ مِن كُلِّکُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ﴾عَمِیقٍ﴾ واتە: وە جاڕ بدە بە ناو خەڵکیدا بابێن بۆ حەج، ئەوانیش بە پیادە بەدەم بانگەوازەکەتەوە، یان بە سواری (ئەو وشترانەی کە دووری ماوەکە) لاوازی کردوون و لە ھەموو ڕێگەیەکی دوورەوە ھەر دێن... وحەج تەنھا یەک جار پیویستە لە تەمەندا بەجێبھێنرت و [[موسڵمان|موسڵمانان]] لەو باوەڕەدان کە حەج سودێکی ڕۆحی زۆر و فەزڵی گەورەی ھەیە.
== مەبەست لە حەج ==
حه‌جحەج لهلە ‌لایه‌نی‌لایەنی زمانه‌وانییه‌وهزمانەوانییەوە نیاز و مه‌به‌ستمەبەست ده‌گه‌یه‌نێت،دەگەیەنێت، به‌ڵامبەڵام لهلە ڕووی ئاینیەوە ڕۆیشتن و به‌ڕێکه‌وتنه‌بەڕێکەوتنە به‌ره‌وبەرەو ماڵی خودا (بیت اللهاللە الحرام) و چه‌ندچەند شوێنێکی دیکه‌دیکە بۆ به‌جێهێنانیبەجێھێنانی چه‌ندچەند پەرستنێکی تایبەتی تایبه‌تی له‌لە کاتێکی سنووردار و‌ به‌بە شێوه‌یه‌کیشێوەیەکی دیاریکراو. خوای گەورە دەفەرموێ: [إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍبَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِيلَلَّذِی بِبَكَّةَبِبَکَّةَ مُبَارَكًامُبَارَکًا وَهُدًىوَھُدًی لِّلْعَالَمِينَلِّلْعَالَمِینَ ﴿٩٦﴾ فِيهِفِیھِ آيَاتٌآیَاتٌ بَيِّنَاتٌبَیِّنَاتٌ مَّقَامُ إِبْرَاهِيمَإِبْرَاھِیمَ وَمَن دَخَلَهُدَخَلَھُ كَانَکَانَ آمِنًا وَلِلّهِوَلِلّھِ عَلَىعَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِالْبَیْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِإِلَیْھِ سَبِيلاًسَبِیلاً وَمَن كَفَرَکَفَرَ فَإِنَّ اللهاللە غَنِيٌّغَنِیٌّ عَنِ الْعَالَمِينَالْعَالَمِینَ].... آل عمران ﴿٩٦﴾﴿٩٧﴾
{{ئیسلام٣}}
واتە: بەڕاستی یەکەم خانەیەک ک ەبۆ خەڵک دانراوە ئەو خانەیە کە لە مەککەی پیرۆزە، وە ھۆی ڕێنمایی جیھانیانە، لەو شوێنەدا نیشانەی ڕون و ئاشکرای خودای تێدایە، ئەویش شوێنی وەستانی ئیبراھیم (علیە السلام)ە، وەھەرکەس بچیتە ناوی لە ئەمن و ئاسایشدا دەبێت، وە خودا لەسەر خەلک دایناوە چوون بۆ ئەوخانەیە بۆ حەج ھەر کەس کە لە توانای دا ھەبێت، وە ھەر کەس باوەڕی بەوە نەبێت و کافر بێت، بەڕاستی خودای گەورە دەوڵەمەندە و بێ نیازە لە جیھانیان.
 
حەج چوونە بۆ مەکک بەمەبەستی بەجێ ھێنانی پەرستنی (تەواف) واتە؛ سوڕانەوە بەدەوری کەعبە، وبەپەلە ڕۆیشتن و ڕاکردنی نێوان سەفا و مەروە (سعی)، و ڕاوەستان لە (عەرەفە) و ھەموو کردەوەو پەرستەناکانی دیکەی حەج، بۆ وەڵام دانەوە و بەجێ ھێنانی فەرمانی خودای گەورە و بۆ ڕەزامەندی بوونی.
== حەج لە ژیاندا یەکجارە ==
زانایان ھەموویان کۆن لەسەر ئەوەی کە حەج دووبارە ناکرێتەوە، و لەتەمەندا یەکجار پێویستە، مەگەر کەسێک نەزر بکات ئەوە دەبێت نەزرەکەی بەجێ بھێنێ، و ئەگەر یەکێک لە جارێک زیاتر بە جیی بگەیەنێت ئەوە خۆبەخشانەیە. وەک لەم فەرموودەیەی پێغمبەر [[محەمەد]] دا ھاتووە لە ئیبن عەبباسەوە پێغەمبەر ووتاری بۆ دەداین فەرموی: ((ياأيُهایاأیُھا النَّاسُ كُتِبَکُتِبَ عَلَيكُمعَلَیکُم الحجّ))، واتە: ئەی خەڵکینە حەجتان لەسەر فەرز کراوە. ئەقرەعی کوڕی حابس ھەڵسا گوتی: ھەموو ساڵێک ئەی نێرراوی خودا؟ فەرمووی: حەج یەکجارە، ھەرکەس زیاتر بکات ئەوە (خۆبەخشانەیە).
== فەزڵەکانی حەج ==
# گوناھەکانی پێشوو لەناو دەبات و نایانھێڵێت: پێغەمبەر بە (عەمری کوڕی عاێ)ی فەرموو: ((أما عَلِمتَ أنٌَ الاسلام يَهدِمیَھدِم ماقَبلَهُ،ماقَبلَھُ، وأنَّ الهِجرَةَالھِجرَةَ تَهدمتَھدم ماقَبلَها،ماقَبلَھا، وأنّ الحجَّ يَهدمیَھدم ماقبلهُماقبلھُ))
#ئه‌وه‌ی حه‌جیئەوەی حەجی کرد، خۆی ده‌ربازدەرباز کرد له‌لە ئاگری دۆزه‌خ؛دۆزەخ؛ له‌لە دایکی موسوڵمانان عائیشه‌عائیشە -خوا لێی ڕازی بێت- ده‌گێڕدرێته‌وه‌دەگێڕدرێتەوە که‌کە پێغه‌مبه‌رپێغەمبەر فه‌رموویه‌تیفەرموویەتی: ((مامِن يَومٍیَومٍ أكثَرَأکثَرَ أن يَعتِقَیَعتِقَ اللهاللە فيهِفیھِ عبداً مِنَ النَّار مِن يَومِیَومِ عَرَفة، وإنّهُوإنّھُ لَيَدنوالَیَدنوا ثم يباهيیباھی بِهمبِھم الملائِكَةُالملائِکَةُ))."
# پاداشتی حه‌جحەج به‌مسۆگه‌ریبەمسۆگەری به‌هه‌شته‌بەھەشتە: ئه‌بووهوره‌یره‌ئەبووھورەیرە -خوا لێی ڕازی بێت- ده‌گێڕێته‌وه‌دەگێڕێتەوە که‌کە پێغه‌مبه‌رپێغەمبەر فه‌رموویه‌تیفەرموویەتی: ((ألعُمرَةُ إلىإلی العُمرةِ كَفَّارَةٌکَفَّارَةٌ لِمابَينِهِما،لِمابَینِھِما، والحَجُّ المَبرور لَيسَلَیسَ لهلە جَزاءٌ إلّا لجَنّة)).
== حوکمی حەج ==
حەجکردن فەرزە لەسەر ھەموو پیاو و ژنێک کە تەکلیفی شەرعییان لەسەرە؛ بەومەرجەش کە توانایان ھەبێت و ‌تەنھا جارێک لە ژیانیاندا واجیبە لەسەریان. ھەروەھا بنەمایەکە لە لە [[ئەڕکانەکانی ئیسلام]].
== مەرجەکانی پێویست بوونی حەج ==
زانایان بۆ پێویست بونی حەج لەسەر ئەم مەرجانەی خوارەوە ڕێک کەوتون و #ئیسلام.
# بالغ بوون.
# ئاوەز ـ عەقڵ ـ
# ئازادی.
# توانایی.
ھەرکەس ئەو مەرجانەی تێدا نەبوو حەجی لەسەر پێویست نابێ. چونکە، [[ئیسلام]] و بالغی و ئاوەز مەرجی بەدی ھێنانی ئەو شتانەیە کە خودا لەسەر بەندەکانی داناوە لە ھەموو خودا پەرستیەکدا.
 
لەفەرموودەدا ھاتووە: پێغەمبەر فەرمویەتی: ((رُفِعَ القَلَمُ عَن ثَلاث: عَنِ النَّائِمِ حَتَّىحَتَّی يَستَيقِظَ،یَستَیقِظَ، وعَنِ الصَّبيّالصَّبیّ حَتَّىحَتَّی يشبَّ،یشبَّ، وَعَنِ المَعتوهِالمَعتوھِ حَتّىحَتّی يَعقِلَیَعقِلَ)). واتە: پێنوس لەسەر سێ کەس ھەڵگیراوە: لەسەر نوستو ھەتا ھەڵدەستێ، وە لەسەر منداڵ ھەتا گەورە دەبێت، وە لەسەر شێت ھەتا ھۆشی دێتەوە. وە ئازادیش مەرجە بۆ واجب بونی حەج، چونکە حەج خودا پەرستی یە پێویستی بە کات ھەیە، وە بە مەرج گیراوە تێیدا کە ئەو کەسە بتوانێ، بەڵام خزمەتکار و کۆیلە مەشغوڵە بە کاری گەورەکەیەوە، کە واتە توانای نیە.
== پایەکانی حەج و عومرە ==
[[پەڕگە:Kaaba 2.JPG|thumb|250px|تەواف بە دەوری کەعبەدا]]
کارەکانی حەج و عومرە پێک ھاتووە لە (٤) چوار پایە دەبێ ھەمووی جێ بەجێ بکرێت بەڕای سەرجەمی زانایان ، بەنەکردنی یەک لەو کارانە حەج یا عومرە قەبوڵ نابێت وە ھیچ کارێکی دیکە جێگەی ئەو کارانە ناگرێتەوە. ئەو چوار پایەیە ئەوانەن:
# ئیحرام (الاحرام): ئیحرام نیەت ھێنانی چوونە ناو کارەکانی حەج و عومرە ودەست پێکردن بە کارەکانیانە، ئەوجا بۆ حەج بێ یان بۆعومرە یان بۆھەردووکیان بەیەکەوە ئەو کەسە بە (محرم) ناودەبرێت، واتە ئەو کارانەی کە پێش ئیحرام کراوە نابێ لەکاتی ئیحرامدا بکرێت وەک: لەبەرکردنی پۆشاکێک کە لەمەوپێش لەبەر کراوە، وەک سەر داپۆشین بە کڵاو و شتی دیکە، لەبەرکردنی جل و بەرگی دووراو (پیاوان)، بەکار ھێنانی بۆن و بەرام، جیماع کردن و ڕاوکردنی ئاژەڵ.
# وەستان لەعەرەفە: زانایان ھەموویان لەسەر ئەوە ئیجماعیان ھەیە کە وەستان لەعەرەفە ڕوکن و پایە گەورەکەی حەجە، بەپێی ئەوەی ئەحمەد و خاوەن سونەنەکان دەگێڕنەوە لە (عبدالرحمن) ی کوڕی یەعمورەوە: کە پێغەمبەر فەرمانی دا بانگ بێژێک بانگەواز بکا: (الحج عرفە، من جاء لیلە جمع قبل گلوع الفجر فقد ادرک). واتە حەج وەستانی عەرەفەیە ـ (حەجی ێەحیح حەجی ئەو کەسەیەکەفریای وەستان کەوتووە لەڕۆژی عەرەفە) ـ ھەرکەس شەوی جەمع گەیشت پێش ئەوەی رۆژ ھەڵبێت ئەوە گەیشتووە بەحەج.
# تەوافی ئیفازە (طواف الافاضة): مسوڵمانان ئیجماعیان کردووە کە تەوافی ( افاضة) پایەیەکە لەپایەکانی حەج ئەگەر حاجیەكحاجیەک نەیکات حەجەکەی بەتاڵە، بەپێی فەرموودەی خودای گەورە: [ثُمَّ لْيَقْضُوالْیَقْضُوا تَفَثَهُمْتَفَثَھُمْ وَلْيُوفُواوَلْیُوفُوا نُذُورَهُمْنُذُورَھُمْ وَلْيَطَّوَّفُواوَلْیَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِبِالْبَیْتِ الْعَتِيقِالْعَتِیقِ ﴿٢٩﴾] (ألحج 29)
# بەپەلە ڕۆیشتن و ڕاکردنی نێوان صەفا و مەروە (سعی).
 
== ئامارە وژمارەکان ==
ئەم ئامارانەی خوارەوە تایبەتە بە ژمارەی حاجیەکانی ناوەوە و دەرەوەی شانشینی سعودیەی عەرەبی؛
{| class="wikitable" style="width:100%;"
! کۆ
|-
| ١٤٢٩ كک ([[٢٠٠٨]])
| ٦٧٩,٠٠٨
| ١,٧٢٩,٨٤١
|}
</center>
== بابەتە پەیوەندیدارەکان ==
* [[ئەڕکانەکانی ئیسلام]]
* [[زەکات]]
== سەرچاوەکان ==
<references/>
* [http://www.hrhajj.net وزارة الحج السعوديةالسعودیة]
* [http://www.moslim.se/hajj-omra/index.htm سایتی موسلیم]
 
[[پۆل:حەج]]
[[پۆل:مەککە]]
[[پۆل:ئیسلام]]
 
{{Link FA|ar}}
{{Link FA|cs}}
{{Link FA|ml}}
١٨٬٧٦٨

دەستکاری