جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «سویس»

بەبێ کورتەی دەستکاری
(بە ڕەوانکردنەوە، سویس گۆزرایەوە بۆ سویسرا: ئەم ناوە زۆر باوترە لە ناو کوردان.)
 
'''سویس''' (بە[[ئەڵمانی]]: die Schweiz، بە[[فەڕەنسی]]: la Suisse، بە[[ئیتاڵی]]: Svizzera، بە[[ڕۆمانی]]: Svizra، بە [[ئینگلیزی]]: Switzerland) وڵاتێکە لە ناوەڕاستی [[کیشوەر]]ی [[ئەوروپا]]دا، [[ئەڵمانیا]] دەکەوێتە باکووریی و [[فەرەنسا]] لە خۆرئاوای و [[ئیتالیا]] لە باشووری و [[نەمسا]] و [[لینخیشتاین]] دەکەوێتە خۆرھەڵاتیەوە. سویس سیاسەتی دەرەکی بێ لایەن بەکاردەبات کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی [[١٥١٥]]. بەیەکێک لە دەوڵەمەندترین وڵاتانی جیھان دادەنرێت، ھەروەھا بە جوانترین وڵاتیش، شاری [[زیۆرخ]]ی سویسریی کە تا ساڵی ٢٠٠٨ بە گەورەترین وڵاتی دادەنرا، بە خۆشترین و باشترین وڵات بۆ نیشتەجێ بوون لە جیھاندا دانرا ئەمەش ھەشت ساڵ لەسەر یەک ھەمان پلەی وەرگرت.
#REDIRECT [[سویسرا]]
 
== زەویی ==
زەوی سویس شاخییە بەگشتیی، بەنزیکەی ٧% ی رووبەرەکەی لە بەرزاییەکانی ئەلپییە، ئەم کەرتەش ٣٠% ی دانیشتوان لەخۆ دەگرێت، و نزم دەبێتەوە بە شۆڕبووەکانی وەک [[بان]]ی سویسریی، ئەم شۆڕەبووەوانەش گەلێک دەریاچە لەخۆ دەگرێت، و [[چیاکانی ئەڵپ]] بەش دەبێت بۆ کۆمەڵێک زنجیزە، بەرزترین لووتکە لە ئەڵپی سویسریی (مۆنتی رۆزا) و سویس بەشێک لە [[چیاکانی جۆرا]] رادەپەڕێنێت بەجۆرێ کە بەشی باشووری رۆژھەڵاتی ئەم چیایانە دوای دەکەون، ھەروەھا گەلێک [[دۆڵ]] و [[لێوار]] لەخۆ دەگرێت، ھەندێک سووچ کەلێنی دەکات، و بانی سویس درێژ دەبێتەوە لەسەر شێوەی داڵان لەنێوان [[چیاکانی ئەڵپ]] و [[چیاکانی جۆرا]] دا، ھەروەھا بەرزایی بانەکە لەشوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر دەگۆڕدرێت، و سروشتی شاخێتی خۆی وای کردووە کە دەوڵەمەند بێت بە کۆمەڵێک [[دارستان]]ی بەنرخی گەشتوگوزاریی. چیاکان دەورەدراون بە گەلێک بەفرگری وەک (لێنچ) و (جورنرفیزچ)، ئەم بەفرگرانە سەرچاوەی گشتوگوزاریی گرنگن، و بەناو سویس دا دەریاچەی خاوێن بڵاوە.
== کەش و ھەوا ==
کەش و ھەوای سویس دەگەڕێتەوە بۆ چەشنی ناوەندیی [[ئەوروپا]] (کەش و ھەوای ئەڵپیی) بەگشتی ساردە بەجۆرێ کە سەھۆڵ زۆربەی زەوییەکەی دادەپۆشێت لە زستاندا و دەگۆڕدرێت بۆ بەفرگر کە سویسرییەکان بەکاریدەھێنن بۆ گەشتوگوزاریی [[خلیسکان لەسەر سەھۆڵ]]، لە چیاکانی فێھن ـەوە ھەڵدەکات بۆ دۆڵەکان، بۆیە کاردەکاتە سەر کەش و ھەوای ناوچە نزمەکان، و باران بارینیی بەخوڕ. سویس ھاوینێکی گەرمی ھەیە لە ناوچەی دۆڵەکان و دۆڵە نزمەکان، بەڵام کەش و ھەوا بەگشتیی کەش و ھەوایەکی زۆر بەچێژ و خۆشە، جا گەر بە زستانی سارد بێت یان بە ھاوینی گەرم بەجۆرێ کە سروشتی سەرنج راکێش و دیمەنە جوانەکان چاوت پڕ دەکات و ناتوانیت لە جوانیی زۆرتر ببینیت بەجۆرێ کە ھەست بە ھەڵگەڕانەوەکانی کەش ناکەیت.
== دانیشتوان ==
زۆربەی دانیشتوانی سویس لە ناوچەی بانەکان و شارە سەرەکییەکان دەژین، وەک [[جنێف]]، [[زیۆرخ]]، [[بازڵ]]، [[لۆزان]]، چڕی دانیشتوانیش لە ناوچە بەرزەکاندا کەم دەبێتەوە. دانیشتوان دەگەڕێنەوە بۆ کۆمەڵە ئەڵمانییەکان، و زۆرینەی دانیشتوانی سویس پێک دێنن، ٧٥% ی دانیشتوانی سویس بە ئەڵمانی دەدوێن و قسەدەکەن، و لەنێو دانیشتواندا ڕەگەزی فەڕەنسیی ھەیە، بەجۆڕی کە ٢٠% ی دانیشتوان بە فەڕەنیسیی قسە دەکەن، ھەروەھا ڕەگەزە ئیتاڵییەکانیش ٤% پێک دێنن و بەھەمان رێژە دانیشتوان بە ئیتاڵیی قسە دەکەن، لە سویسدا ژمارەیەکی گەورە لە بیانییەکان ھەن کە خۆی دەدات لە یەک ملیۆن کەس، ٨٠% ـیان لە دەوڵەتەکانی [[یەکێتی ئەوروپا]]وە ھاتوون بەپێی ڕاپۆرتەکانی [[ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوە یەکگرتووەکان]] چینی پێکھاتە بیانییەکان بەھۆی [[ڕەگەزپەرستی|ڕەگەزپەرستیی]]ەوە دەناڵن، بەتایبەتیی لە ساڵەکانی کۆتاییدا بەھۆی بردنەوەوەی پارتی گەلی سویسریی لە ھەڵبژاردنە فیدراڵییەکاندا، کە ئەم پارتە کەوتە نێو گرتنی دەسەڵاتی یاسایی دژ بە بیانییەکان و نا ئەوروپییەکان.
 
== سەرچاوەکان ==
 
[[پۆل:وڵات]]
[[پۆل:وڵاتانی ئەورۆپا]]
 
[[ace:Swiss]]
[[af:Switserland]]
[[als:Schweiz]]
[[am:ስዊዘርላንድ]]
[[an:Suiza]]
[[ang:Sƿissland]]
[[ar:سويسرا]]
[[arc:ܣܘܝܣܪܐ]]
[[arz:سويسرا]]
[[ast:Suiza]]
[[az:İsveçrə]]
[[bar:Schweiz]]
[[bat-smg:Šveicarėjė]]
[[bcl:Suisa]]
[[be:Швейцарыя]]
[[be-x-old:Швайцарыя]]
[[bg:Швейцария]]
[[bn:সুইজারল্যান্ড]]
[[bo:སུད་སི།]]
[[bpy:সুইজারল্যান্ড]]
[[br:Suis]]
[[bs:Švicarska]]
[[ca:Suïssa]]
[[ce:Швейцари]]
[[ceb:Swisa]]
[[co:Svizzera]]
[[crh:İsviçre]]
[[cs:Švýcarsko]]
[[csb:Szwajcarskô]]
[[cv:Швейцари]]
[[cy:Y Swistir]]
[[da:Schweiz]]
[[de:Schweiz]]
[[diq:İswiçre]]
[[dsb:Šwicarska]]
[[dv:ސުވިޒަލޭންޑު]]
[[dz:སུའིཊ་ཛར་ལེན་]]
[[ee:Switzerland]]
[[el:Ελβετία]]
[[eml:Svézzra]]
[[en:Switzerland]]
[[eo:Svislando]]
[[es:Suiza]]
[[et:Šveits]]
[[eu:Suitza]]
[[ext:Suiça]]
[[fa:سوئیس]]
[[fi:Sveitsi]]
[[fiu-vro:Sveits]]
[[fo:Sveis]]
[[fr:Suisse]]
[[frp:Suisse]]
[[fur:Svuizare]]
[[fy:Switserlân]]
[[ga:An Eilvéis]]
[[gd:An Eilbheis]]
[[gl:Suíza - Schweiz]]
[[gu:સ્વિત્ઝરલેન્ડ]]
[[gv:Yn Elveeish]]
[[hak:Shuì-sṳ]]
[[haw:Kuikilani]]
[[he:שווייץ]]
[[hi:स्विट्ज़रलैण्ड]]
[[hif:Switzerland]]
[[hr:Švicarska]]
[[hsb:Šwicarska]]
[[ht:Swis]]
[[hu:Svájc]]
[[hy:Շվեյցարիա]]
[[ia:Suissa]]
[[id:Swiss]]
[[ie:Svissia]]
[[ilo:Switzerland]]
[[io:Suisia]]
[[is:Sviss]]
[[it:Svizzera]]
[[ja:スイス]]
[[jbo:elvetias]]
[[jv:Swiss]]
[[ka:შვეიცარია]]
[[kaa:Shveytsariya]]
[[kg:Suisi]]
[[kk:Швейцария]]
[[kl:Schweizi]]
[[kn:ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್]]
[[ko:스위스]]
[[ksh:Schwäjz (Europpa)]]
[[ku:Swîsre]]
[[kv:Швейцария]]
[[kw:Swistir]]
[[ky:Швейцария]]
[[la:Helvetia]]
[[lad:Suisa]]
[[lb:Schwäiz]]
[[li:Zwitserland]]
[[lij:Svissëa]]
[[lmo:Svìzzera]]
[[ln:Swisi]]
[[lt:Šveicarija]]
[[lv:Šveice]]
[[mdf:Швейцария]]
[[mg:Soisa]]
[[mhr:Швейцарий]]
[[mk:Швајцарија]]
[[ml:സ്വിറ്റ്സർലാന്റ്]]
[[mn:Швейцари]]
[[mr:स्वित्झर्लंड]]
[[ms:Switzerland]]
[[na:Switzerland]]
[[nah:Suiza]]
[[nap:Sguizzera]]
[[nds:Swiez]]
[[nds-nl:Zwitserlaand]]
[[ne:स्विजरल्याण्ड]]
[[nl:Zwitserland]]
[[nn:Sveits]]
[[no:Sveits]]
[[nov:Suisia]]
[[nrm:Suisse]]
[[nv:Swis Bikéyah]]
[[oc:Soïssa]]
[[os:Швейцари]]
[[pag:Switzerland]]
[[pam:Suiza]]
[[pap:Suisa]]
[[pdc:Schweiz]]
[[pih:Switsaland]]
[[pl:Szwajcaria]]
[[pms:Svìssera]]
[[pnb:سویٹزرلینڈ]]
[[pnt:Ελβετία]]
[[pt:Suíça]]
[[qu:Suwisa]]
[[rm:Svizra]]
[[ro:Elveţia]]
[[ru:Швейцария]]
[[sa:स्विटजरलैंड]]
[[sah:Швейцария]]
[[scn:Svìzzira]]
[[sco:Swisserland]]
[[se:Šveica]]
[[simple:Switzerland]]
[[sk:Švajčiarsko]]
[[sl:Švica]]
[[so:Iswiizerlaan]]
[[sq:Zvicra]]
[[sr:Швајцарска]]
[[stq:Swaits]]
[[sv:Schweiz]]
[[sw:Uswisi]]
[[szl:Szwajcaryjo]]
[[ta:சுவிட்சர்லாந்து]]
[[te:స్విట్జర్లాండ్]]
[[tet:Suisa]]
[[tg:Швейтсария]]
[[th:ประเทศสวิตเซอร์แลนด์]]
[[tl:Suwisa]]
[[tpi:Suwisalan]]
[[tr:İsviçre]]
[[tt:Швейцария]]
[[udm:Швейцария]]
[[ug:Shwétsariye]]
[[uk:Швейцарія]]
[[ur:سویٹزر لینڈ]]
[[uz:Shvetsariya]]
[[vec:Svìzera]]
[[vi:Thụy Sĩ]]
[[vo:Jveizän]]
[[war:Swiza]]
[[wo:Suwis]]
[[wuu:瑞士]]
[[xal:Свисн Һазр]]
[[yi:שווייץ]]
[[yo:Swítsàlandì]]
[[zea:Zwitserland]]
[[zh:瑞士]]
[[zh-classical:瑞士]]
[[zh-min-nan:Sūi-se]]
[[zh-yue:瑞士]]
٥٤٤

دەستکاری