جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «پرەنسیپە بیرکارییەکانی فەلسەفەی سروشتی»

ب
Bot: fixing arabic letters; cosmetic changes
(وشەی هاوسەنگی کوردیم دانا بۆ hypotheses، لە ڕووی چەند فەرهەنگێک هەڵمبژارد لەوانە: فەرهەنگی زانستی)
ب (Bot: fixing arabic letters; cosmetic changes)
[[پەڕگە:Prinicipia-title.png|thumb|نویسی یەکەم: 1687]]
 
'''پرەنسیپە بیرکارییەکانی فەلسەفەىفەلسەفەی سروشتی''' (بە [[لاتین]]: ''Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica''؛ بە ئینگلیسی: ''Mathematical Principles of Natural Philosophy'') یان بە کورتی '''پرینسیپیا ماتماتیکا''' (''Principia Mathematica'')، یان هەرھەر '''پرینسیپیا'''، پەڕتووکێکی سێ بەرگییە نووسینی [[ئیساک نیوتن]] کە بۆ جاری یەکەم لە ٥ی جولای 1687١٦٨٧ بڵاەبووەوە <ref name=Principia>دەتوانی لێرە پەڕتووکەکە دابگری: [http://www.archive.org/details/newtonspmathema00newtrich Internet Archive]</ref>. نیوتن هەروەهاھەروەھا دوو نویسی دیکەشی بڵاوکردەوە، دوهەمگیندوھەمگین لە 1713،١٧١٣، و سێهەمگینسێھەمگین لە 1726دا١٧٢٦دا.
 
ناوەڕۆکی ''پرینسیپیا'' بریتییە لە [[یاساکانی جووڵەی نیوتن]] کە پێکهێنەریپێکھێنەری بناغەی [[میکانیکی کلاسیک]]ن، وە هەروەهاھەروەھا [[یاسای ڕاکێشانی گەردوونی]]یەکەی و وەرگیرانێک لە یاساکەی [[کیپلەر]] بۆ جووڵەی هەسارەکانھەسارەکان (کە سەرەتا بە شێوەی ئەزموونی بەرهەمبەرھەم هاتبووھاتبوو).
 
''پرینسیپیا'' بە یەکێک لە گرنگترین کارەکانی [[مێژووی زانست]] دێتە ئەژمار. پێشتر، [[فیزیکزان]] و [[بیرکار]]ی فەڕانسەیی [[ئالێکسیس کلۆرۆ]] بەمەی زانیبوو، ئەو دەڵێ: "پەڕتووکی بەناوبانگی ''پرەنسیپە بیرکارییەکانی فەلسەفەی سروشتی'' سەرەتای ڕاپەڕینێکی گەورەی لە فیزیکدا نیشاندارکرد. ئەو ڕێگایە کە نووسەرە ناودارەکەی، ئاغەی نیوتن، گرتیەبەر، تیشکی بیرکاریی خستە سەر زانستێک کە تا ئەو ڕۆژە لە تاریکاییی گومان و گریمانەدا مابوەوە".
١٩٬٠٢٧

دەستکاری