ڕشتەی مرواری: جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکان

ب
بەبێ کورتەی دەستکاری
بNo edit summary
{{soranîRtl}}
{{خاوێن کردن}}
{{rtl}}
'''رشته‌ی مرواری''' مامۆستا علاء الدین سجادى یه‌كێكه‌ له‌ گه‌نجینه‌كانی كورده‌واری له‌ بواری قسه‌ی نه‌سته‌ق‌و په‌ندو
گه‌پ‌دا. با لێره‌وه‌ ده‌ست پێ بكه‌ین (ئا. گه‌ردی)
 
'''رشتەی مرواری''' مامۆستا علاء الدین سجادى یەکێکە لە گەنجینەکانی کوردەواری لە بواری قسەی نەستەق‌ و پەند و گەپ‌دا.رشتەى مروارى (کۆمەڵە ئەدەبێکى ھەرە بەنرخە لە[[فەلسەفە]] و بیرو باوەڕى [[کوردى]]، لە قسەى خۆش، نەستەق، لەو دەماخ چاخ کەرانەى کە لە ئاسۆى خەیاڵێکى کوردییەوە گزنگیان داوە).
== خوێنده‌وارى چراى ژیانه ==
رشته‌ى مروارى
(كۆمه‌ڵه‌ ئه‌ده‌بێكى هه‌ره‌ به‌نرخه‌ له‌[[فه‌لسه‌فه‌]]و بیرو باوه‌ڕى [[كوردى]]، له‌قسه‌ى خۆش، نه‌سته‌ق، له‌و ده‌ماخ چاخ كه‌رانه‌ى كه‌ له‌ئاسۆى خه‌یاڵێكى كوردییه‌وه‌ گزنگیان داوه‌).
بیرى كوردى قاپى دڵى خۆى كردۆته‌وه‌؛ بۆنى عه‌بیرى تێكه‌ڵاوى باى شه‌ماڵى ژیرى كردووه‌و وه‌كو روناكى به‌رى به‌یان بڵاوى ئه‌كاته‌وه‌ به‌سه‌ر دڵى خوێنه‌ره‌كانیا)
 
[ به‌رگى یه‌كه‌م ]
 
مامۆستا علاء الدین سجادى‌ سه‌ره‌تایسەرەتای رشته‌یرشتەی مرواری به‌مبەم شێوه‌یه‌یشێوەیەی خواره‌وخوارەو ده‌ستدەست پێ ده‌‌كاتدە‌کات:
علاء الدین سجادى
[[1957]]م-1376هـ
[[Category:Soranî]]
[[Category:کوردی]]
 
سەرەتا
[[fa:رشته مروارید]]
 
گێتى ئەدەب گێتیەکى فراوانە، نامەوێ لەمەوە بدوێم ئەگەر یەکێک ویستى بەپوختى لێى تێ بگا تەماشاى کتێبى (مێژووى ئەدەبى کوردى) علاْ دین سجادى بکا. بەڵام ئەوە ئەڵێم قەومى کورد ناموسى تەبێعى ھەزاران ساڵە ھێشتویەتەوە، ھۆى ئەم مانەوەیە گەلێ شت بووە، یەکێک لەوانە تەریکىء گۆشەگیرى بووە لەعالەمى بێگانە، ئەم سوچەى زمانەکەى بۆ ھێشتوتەوە. ناتوانى قەومێک ناوبنێى بەقەوم تا زمانى نەبێ، بۆیە بەئینگلیز وە یا جەرمەن وە یا عەرەب ئەوترێ ئینگلیز، جەرمەن، عەرەب، چونکە زمانیان ھەیە، کەزمان نەبوو قەومیەت نییە. کوردیش تائێستە بۆیە ماوەتەوە، چونکە زمانى ھەبووە، ئەگەر زمانەکەى نەبێ مەفەومى کورد لەفەرھەنگا نامێنێ.
مامۆستا علاء الدین سجادى‌ سه‌ره‌تای رشته‌ی مرواری به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌و ده‌ست پێ ده‌‌كات:
 
لەسەرەتاى ئەم سەدەى بیستەمەوە وردە وردە خوێندەوارى لەناو رەمەکى کورددا پەرەى سەندوەو ئەستێنێ. ئینکار ناکرێ خوێندەوارى چراى ژیانە بەڵام لەلایەکى ترەوە من ھەست بەزیانێکى گەورەى ئەکەم لەم رووەوە؛ ھەست بەوە ئەکەم چونکە خوێندەوارىیەکە بەزمانى کوردى نییە ھەتا سەدەى بیستەم بەسەر ئەچێ قەومى کوردیش نەمێنێ. بۆیە ئەڵێم نەمێنێ چونکە مناڵەکە لەقوتابخانەى غەیرى کوردى لەباتى وشەیەکى کوردى فێرى وشەیەکى غەیرى کوردى ئەبێ، ئەو وشەیە دێنێتەوە ماڵەوەو قسەى پێ ئەکا، برا بچکۆڵەکەو خوشکە نەشمیلەکەى لێوە فێر ئەبن، باوکى مناڵەش ئەڵێ کۆرپەڵەم فێرى زمانى نان پەیدا کردن بووە ئەویش وەرى ئەگرێ، دایکەشى ئەڵێ لەدەورت گەڕێم چەند قسەکانت جوانە؟! ئەویش فێرى ئەبێ!. بەرە بەرە زمانى قوتابخانەى غەیرى کوردى مناڵە کە شوێن ھەوارێکى خۆش بۆ خۆى لەماڵى باوکى مناڵەدا دروست ئەکاو زمانى مادەرزادى کوردییەکە لەژێریا دەست ئەکا بەنقەنق!. کە پشتێک بەم جۆرە رۆیشت پشتى دووەھەمء سێھەم ئەڵێن باووباپیرى ئێمە بەرەحمەت بن- بەزمانێک قسەیان ئەکرد کە پێیان ئەوت زمانى کورى!.
سه‌ره‌تا
 
ئەوانەى کەھەست بەقەومیەتى کوردى ئەکەنء ھەست بەوە ئەکەن کە (بڤە)یەکى گەورە ئابڵۆقەى زمانەکەیانى داوە ئەگەر تەنھا ئەم قسەیە بخوێننەوە ئەکەونە سەر ئەو باوەڕە کە زیندو کردنەوەو بوژاندنەوەى زمانى کوردى لەسەر قاقەز چە کارێکى گەورە ئەکاتە سەر مانەوەى قەومیەتى نەتەوەى کورد.
گێتى ئه‌ده‌ب گێتیه‌كى فراوانه‌، نامه‌وێ له‌مه‌وه‌ بدوێم ئه‌گه‌ر یه‌كێك ویستى به‌پوختى لێى تێ بگا ته‌ماشاى كتێبى (مێژووى ئه‌ده‌بى كوردى) علاْ دین سجادى بكا. به‌ڵام ئه‌وه‌ ئه‌ڵێم قه‌ومى كورد ناموسى ته‌بێعى هه‌زاران ساڵه‌ هێشتویه‌ته‌وه‌، هۆى ئه‌م مانه‌وه‌یه‌ گه‌لێ شت بووه‌، یه‌كێك له‌وانه‌ ته‌ریكىء گۆشه‌گیرى بووه‌ له‌عاله‌مى بێگانه‌، ئه‌م سوچه‌ى زمانه‌كه‌ى بۆ هێشتوته‌وه‌. ناتوانى قه‌ومێك ناوبنىَى به‌قه‌وم تا زمانى نه‌بێ، بۆیه‌ به‌ئینگلیز وه‌ یا جه‌رمه‌ن وه‌ یا عه‌ره‌ب ئه‌وترێ ئینگلیز، جه‌رمه‌ن، عه‌ره‌ب، چونكه‌ زمانیان هه‌یه‌، كه‌زمان نه‌بوو قه‌ومیه‌ت نییه‌. كوردیش تائێسته‌ بۆیه‌ ماوه‌ته‌وه‌، چونكه‌ زمانى هه‌بووه‌، ئه‌گه‌ر زمانه‌كه‌ى نه‌بێ مه‌فهومى كورد له‌فه‌رهه‌نگا نامێنێ.
 
ھیچ ئامانجێکم نییە تەنیا پاراستنى زمانى کوردى نەبێ، ئەویش بۆ پاراستنى قەومیەتى کورد لەو تەنگوچەلەمانە کە گەمارۆى داون. دنیاى ئیمرۆ وەکو دنیاى دوێنێ نییە، گۆڕانى ئیمڕۆ وەکو گۆڕانى پێرێ نییە، قەومى کورد ئەبێ کۆشش بکا- بەبێ جیاوازى- بۆ پاراستنى قەومیەتى خۆى. ئەم کۆششە بەخزمەتکردنى زمانەکەى ئەبێ، زمانى خۆت بپارێزەو بەزمانى خۆت بخوێنەرەوە ئیتر خەمى ھیچت نەبێ.
له‌سه‌ره‌تاى ئه‌م سه‌ده‌ى بیسته‌مه‌وه‌ ورده‌ ورده‌ خوێنده‌وارى له‌ناو ره‌مه‌كى كورددا په‌ره‌ى سه‌ندوه‌و ئه‌ستێنێ. ئینكار ناكرێ خوێنده‌وارى چراى ژیانه‌ به‌ڵام له‌لایه‌كى تره‌وه‌ من هه‌ست به‌زیانێكى گه‌وره‌ى ئه‌كه‌م له‌م رووه‌وه‌؛ هه‌ست به‌وه‌ ئه‌كه‌م چونكه‌ خوێنده‌وارىیه‌كه‌ به‌زمانى كوردى نییه‌ هه‌تا سه‌ده‌ى بیسته‌م به‌سه‌ر ئه‌چێ قه‌ومى كوردیش نه‌مێنێ. بۆیه‌ ئه‌ڵێم نه‌مێنێ چونكه‌ مناڵه‌كه‌ له‌قوتابخانه‌ى غه‌یرى كوردى له‌باتى وشه‌یه‌كى كوردى فێرى وشه‌یه‌كى غه‌یرى كوردى ئه‌بێ، ئه‌و وشه‌یه‌ دێنێته‌وه‌ ماڵه‌وه‌و قسه‌ى پێ ئه‌كا، برا بچكۆڵه‌كه‌و خوشكه‌ نه‌شمیله‌كه‌ى لێوه‌ فێر ئه‌بن، باوكى مناڵه‌ش ئه‌ڵێ كۆرپه‌ڵه‌م فێرى زمانى نان په‌یدا كردن بووه‌ ئه‌ویش وه‌رى ئه‌گرێ، دایكه‌شى ئه‌ڵێ له‌ده‌ورت گه‌ڕێم چه‌ند قسه‌كانت جوانه‌؟! ئه‌ویش فێرى ئه‌بێ!. به‌ره‌ به‌ره‌ زمانى قوتابخانه‌ى غه‌یرى كوردى مناڵه‌ كه‌ شوێن هه‌وارێكى خۆش بۆ خۆى له‌ماڵى باوكى مناڵه‌دا دروست ئه‌كاو زمانى ماده‌رزادى كوردییه‌كه‌ له‌ژێریا ده‌ست ئه‌كا به‌نقه‌نق!. كه‌ پشتێك به‌م جۆره‌ رۆیشت پشتى دووه‌هه‌مء سێهه‌م ئه‌ڵێن باووباپیرى ئێمه‌ به‌ره‌حمه‌ت بن- به‌زمانێك قسه‌یان ئه‌كرد كه‌ پێیان ئه‌وت زمانى كورى!.
 
ھیتلەر کە یادداشتەکەى (کفاحى) دانا وتى: (ئەم نوسینەم بەزمانێکە گەورەتر عالمێکى رایەخ چۆنى لێ تێ
ئه‌وانه‌ى كه‌هه‌ست به‌قه‌ومیه‌تى كوردى ئه‌كه‌نء هه‌ست به‌وه‌ ئه‌كه‌ن كه‌ (بڤه‌)یه‌كى گه‌وره‌ ئابڵۆقه‌ى زمانه‌كه‌یانى داوه‌ ئه‌گه‌ر ته‌نها ئه‌م قسه‌یه‌ بخوێننه‌وه‌ ئه‌كه‌ونه‌ سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌ كه‌ زیندو كردنه‌وه‌و بوژاندنه‌وه‌ى زمانى كوردى له‌سه‌ر قاقه‌ز چه‌ كارێكى گه‌وره‌ ئه‌كاته‌ سه‌ر مانه‌وه‌ى قه‌ومیه‌تى نه‌ته‌وه‌ى كورد.
ئەگا شوانێکى سەر کێویش ھەر بەو جۆرە لێى تێ ئەگا؛ بەزمانێکە کە زمانى ئەڵەمانییە.) منیش ھەر ئەوەندە ئەڵێم. ئینجا بابچێنە سەر بارێکى تر بۆ منء ئەم کتێبە:-
 
بەبیرەوەرى خۆم حەزم بەقسەى خۆش کردوەو لەبیستنى قسەیەکى خۆش وەکو ھەستم بەدەنگێکى نھێنى خۆش کردبێ وابووم، لەبەر ئەوە خۆم لەخۆمەوە ھەر ئەگەڕام بەشوێن ئەو قسەو سەرگوزەشتە کوردىیانەدا کە لەناو کورددا باو بوون، بەبێ ئەوە بەشتێکى تر بزانم گەلێکیان لەسنگما مانەوە، دیسان ھەر تێریشم نەئەخوارد ئەمویست زیاتر ببێت، لەپاشا کە ئەمبینى گەلێکى تر وەکو من ھەر حەز بەقسەو سەرگوزەشتەى خۆش ئەکەنء شوێنى ئەکەون، بەلامەوە سەیر بوو کە ئەمە بۆچ وایە؟ لەپاش ورد کردنەوە تەماشام کرد ئەمانە مەعانیە روحیانەن کە بەوشە تەعیبریان پێ لێ ئەدرێنەوە؛ ئەمانە ئەو ئەدەبەن کە لەگەلڕ سروشتى ئادەمیزاد تێکەڵاوکراون.
هیچ ئامانجێكم نییه‌ ته‌نیا پاراستنى زمانى كوردى نه‌بێ، ئه‌ویش بۆ پاراستنى قه‌ومیه‌تى كورد له‌و ته‌نگوچه‌له‌مانه‌ كه‌ گه‌مارۆى داون. دنیاى ئیمرۆ وه‌كو دنیاى دوێنێ نییه‌، گۆڕانى ئیمڕۆ وه‌كو گۆڕانى پێرىَ نییه‌، قه‌ومى كورد ئه‌بێ كۆشش بكا- به‌بێ جیاوازى- بۆ پاراستنى قه‌ومیه‌تى خۆى. ئه‌م كۆششه‌ به‌خزمه‌تكردنى زمانه‌كه‌ى ئه‌بێ، زمانى خۆت بپارێزه‌و به‌زمانى خۆت بخوێنه‌ره‌وه‌ ئیتر خه‌مى هیچت نه‌بێ.
 
ئەو وەختە بۆم ساغ بوەوە کەراستە ئادەمیزاد بەبنەچە پابەندى ئەدەبە، چونکە ئەدەب خۆراکى روحەکەیەتى. بۆم ساغ بوەوە کە گەورەیى ئەدەب بناغەى ھەموو گەورەییەکە- با ھەست بەگەورەیىیەکانى تریش نەکرێت-.
هیتله‌ر كه‌ یادداشته‌كه‌ى (كفاحى) دانا وتى: (ئه‌م نوسینه‌م به‌زمانێكه‌ گه‌وره‌تر عالمێكى رایه‌خ چۆنى لێ تێ
ئه‌گا شوانێكى سه‌ر كێویش هه‌ر به‌و جۆره‌ لێى تێ ئه‌گا؛ به‌زمانێكه‌ كه‌ زمانى ئه‌ڵه‌مانییه‌.) منیش هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ ئه‌ڵێم. ئینجا بابچێنه‌ سه‌ر بارێكى تر بۆ منء ئه‌م كتێبه‌:-
 
کەچومە بنجء بناوانى کارەوە دەستم کرد بەخوێندنەوەى شتى تر، تەماشام کرد تەنھا قەومى کورد نەبێ قەومەکانى تر بەھەردوو دەستەوە چونەتە ژێر ئەدەبیات، ھەر جۆرە شتێکیان بۆبێت خێرا لاپەڕەى کتێبەکانیان پێپڕ کردۆتەوەو نەیانھێشتووە ون ببێت. کە ئەمەم بینى وتم ئایا بۆچى شتى وامان نەبووە؟. لەگەلڕ ئەو ھەموو قسە خۆشانەدا کەھەمانە!. لەوە زیاتر ھیچم بۆ نەدۆزرایەوە کە رەنگبێ لەناو ئێمەدا وتەى شورەیى (عەیبە) نەیھێشتوە ھیچ شتێک پێکەوە بنێن. دیارە ھەر واش بووە چونکە زۆرتر ئەوقسەو سەر گوزەشتە خۆشانە تا ئێستە ھەروا بەرشخەنێکەوە گێڕاونەتەوەو لەوانە بوون ھەر لەگەلڕ یەکێک یەکێکیانى لێ گێڕابێتەوە خێرا لێى ھاتبێتنە سەرپێء( عەیب نیە تۆ ئەم قسە ناشیرینە ئەگێڕیتەوە؟!.) لەگەلڕ ئەوەشدا ئەو قسەیە کە ناشیرین وە یا پێچەوانەى ئەدەبء شەرم دائەنرێ ئەوە جەوھەرى ئەدەبء ئەقڵەو ئەدەب لەو دروست ئەبێ.
به‌بیره‌وه‌رى خۆم حه‌زم به‌قسه‌ى خۆش كردوه‌و له‌بیستنى قسه‌یه‌كى خۆش وه‌كو هه‌ستم به‌ده‌نگێكى نهێنى خۆش كردبێ وابووم، له‌به‌ر ئه‌وه‌ خۆم له‌خۆمه‌وه‌ هه‌ر ئه‌گه‌ڕام به‌شوێن ئه‌و قسه‌و سه‌رگوزه‌شته‌ كوردىیانه‌دا كه‌ له‌ناو كورددا باو بوون، به‌بێ ئه‌وه‌ به‌شتێكى تر بزانم گه‌لێكیان له‌سنگما مانه‌وه‌، دیسان هه‌ر تێریشم نه‌ئه‌خوارد ئه‌مویست زیاتر ببێت، له‌پاشا كه‌ ئه‌مبینى گه‌لێكى تر وه‌كو من هه‌ر حه‌ز به‌قسه‌و سه‌رگوزه‌شته‌ى خۆش ئه‌كه‌نء شوێنى ئه‌كه‌ون، به‌لامه‌وه‌ سه‌یر بوو كه‌ ئه‌مه‌ بۆچ وایه‌؟ له‌پاش ورد كردنه‌وه‌ ته‌ماشام كرد ئه‌مانه‌ مه‌عانیه‌ روحیانه‌ن كه‌ به‌وشه‌ ته‌عیبریان پێ لێ ئه‌درێنه‌وه‌؛ ئه‌مانه‌ ئه‌و ئه‌ده‌به‌ن كه‌ له‌گه‌لڕ سروشتى ئاده‌میزاد تێكه‌ڵاوكراون.
 
ئەدەب پەردەى ژیانى کۆمەڵە، کە، شان بەشانى ھاتۆتە خوارەوە،، ژیرىء زەینى پێشان ئەدا، رابواردنء ھەڵسوکەوتیان ئەخاتە روو. ئەو پارچە قسانە وەکو لەرواڵەتا ساویلکەن لەمەعنادا زۆر شت ئەگەیەنن، ئاسمانى مەعنایان گەلێ بەرزترە لەو ئاسمانە کە تیایانا دەرئەکەون. قەومەکانى تر ھەموو شتێکیان وتوەو نوسیویانەتەوە- ئیتر چاک بوبێتن یاخراپ- نەیانھێشتووە سەریان تیا بچێ.
ئه‌و وه‌خته‌ بۆم ساغ بوه‌وه‌ كه‌راسته‌ ئاده‌میزاد به‌بنه‌چه‌ پابه‌ندى ئه‌ده‌به‌، چونكه‌ ئه‌ده‌ب خۆراكى روحه‌كه‌یه‌تى. بۆم ساغ بوه‌وه‌ كه‌ گه‌وره‌یى ئه‌ده‌ب بناغه‌ى هه‌موو گه‌وره‌ییه‌كه‌- با هه‌ست به‌گه‌وره‌یىیه‌كانى تریش نه‌كرێت-.
 
منیش لەبەر ئەمانە ھاتم لەم سەر گوزەشتء پەندانە بە ئەندازەى دەسەڵات وەبگرە زیاد دەسەڵاتیشم لێ کوکردنەوەو حەزم کرد لەم رەوشەوە کتێبێکمان ببێت. ئەزانم سەرەتا لەوانەیە زۆر کەس لێ بکەویتە تەقەوەو بڵێ: قسەکان بێ شەرمىء پێچەوانەى ئەدەب دیوەخانانە نەئەبوایە شتىوا بنوسرایە.
كه‌چومه‌ بنجء بناوانى كاره‌وه‌ ده‌ستم كرد به‌خوێندنه‌وه‌ى شتى تر، ته‌ماشام كرد ته‌نها قه‌ومى كورد نه‌بێ قه‌ومه‌كانى تر به‌هه‌ردوو ده‌سته‌وه‌ چونه‌ته‌ ژێر ئه‌ده‌بیات، هه‌ر جۆره‌ شتێكیان بۆبێت خێرا لاپه‌ڕه‌ى كتێبه‌كانیان پێپڕ كردۆته‌وه‌و نه‌یانهێشتووه‌ ون ببێت. كه‌ ئه‌مه‌م بینى وتم ئایا بۆچى شتى وامان نه‌بووه‌؟. له‌گه‌لڕ ئه‌و هه‌موو قسه‌ خۆشانه‌دا كه‌هه‌مانه‌!. له‌وه‌ زیاتر هیچم بۆ نه‌دۆزرایه‌وه‌ كه‌ ره‌نگبێ له‌ناو ئێمه‌دا وته‌ى شوره‌یى (عه‌یبه‌) نه‌یهێشتوه‌ هیچ شتێك پێكه‌وه‌ بنێن. دیاره‌ هه‌ر واش بووه‌ چونكه‌ زۆرتر ئه‌وقسه‌و سه‌ر گوزه‌شته‌ خۆشانه‌ تا ئێسته‌ هه‌روا به‌رشخه‌نێكه‌وه‌ گێڕاونه‌ته‌وه‌و له‌وانه‌ بوون هه‌ر له‌گه‌لڕ یه‌كێك یه‌كێكیانى لێ گێڕابێته‌وه‌ خێرا لىَى هاتبێتنه‌ سه‌رپێء( عه‌یب نیه‌ تۆ ئه‌م قسه‌ ناشیرینه‌ ئه‌گێڕیته‌وه‌؟!.) له‌گه‌لڕ ئه‌وه‌شدا ئه‌و قسه‌یه‌ كه‌ ناشیرین وه‌ یا پێچه‌وانه‌ى ئه‌ده‌بء شه‌رم دائه‌نرێ ئه‌وه‌ جه‌وهه‌رى ئه‌ده‌بء ئه‌قڵه‌و ئه‌ده‌ب له‌و دروست ئه‌بێ.
 
منیش ھەقیان ئەدەمێ؛ چونکە ھەموو شتێک لەسەرەتاوە لەبەر ئەوە تازە کورەیە بەرھەڵستى بۆ پەیدا ئەبێ بەڵام لەپاش ماوەیەک ئیمان بەوە دێنن کە سوچێک لەئەدەبى ون بووى کوردى، زیندوو بۆتەوەو دار مێخەکى سیسى ئاو لێ بڕاو گەشێنراوەتەوە. ئەمەو دیسان ئەڵێ:_
ئه‌ده‌ب په‌رده‌ى ژیانى كۆمه‌ڵه‌، كه‌، شان به‌شانى هاتۆته‌ خواره‌وه‌،، ژیرىء زه‌ینى پێشان ئه‌دا، رابواردنء هه‌ڵسوكه‌وتیان ئه‌خاته‌ روو. ئه‌و پارچه‌ قسانه‌ وه‌كو له‌رواڵه‌تا ساویلكه‌ن له‌مه‌عنادا زۆر شت ئه‌گه‌یه‌نن، ئاسمانى مه‌عنایان گه‌لێ به‌رزتره‌ له‌و ئاسمانه‌ كه‌ تیایانا ده‌رئه‌كه‌ون. قه‌ومه‌كانى تر هه‌موو شتێكیان وتوه‌و نوسیویانه‌ته‌وه‌- ئیتر چاك بوبێتن یاخراپ- نه‌یانهێشتووه‌ سه‌ریان تیا بچێ.
 
کابرایەک نوێژى نیوەڕۆى ئەکرد وتى: ( نیەتمە ھەشت رکات نوێژى ئەم نیوەڕۆیە ئەکەم.) کە لێ بوەوە مەلاپێى وت باوکم نوێژى نیوەڕۆ چوار رکاتە، کەى ھەشت رکاتە؟ نوێژەکەت بکەرەوە. ئەویش پێى وت: (مامۆستا! من ھەشت رکاتم کردوە ، خوا، تێ کەوى چوارى چاکى بۆ خۆى ھەڵبژێرىء چوارەکەى ترى بداتەوە بەسەر خۆما!.) ئێستەش ئەم کتێبە ھەرکەس ئەیخوێنێـتەوە ئەوى چاکە بۆ خۆى ھەڵبژێرىء ئەوى خراپە بیداتەوە بەسەر خۆما.دیسان ئەیڵێمەوە؛ کاکى کوردى خۆشەویست! توڕە مەبە بۆ نوسینەوەى ئەم کتێبە، میللەت وەکو باخى پادشاھانە، گوڵى چاکیشى تێدایەو ەى خراپیش، لە گەورەتر کتێبى ئەدەبیاتى عالەمى عەرەبى (اغانى ابو فرجى اێفھانى)ء (عقدالفریدى ابن عبد ربە)یە، ئەم کتێبانە عالەمى ئیسلامىء غەیرى ئیسلامى دانیان پیا ئەنێن کە شا کتێبى ئەدەبن، ئەمە بێجگە لە (المستگرف فی کل فن مستڤرف)ى –شھاب الدینى احمدى ابشەى- ئەگەر بەپوختى چاوێک بەوانەدا بخشێنى بۆت دەر ئەکەوێ ئەوانەى من لەم کتێبەدا نوسیومن شورەیىیەکەیان نەگەیشتوتە شورەیى ھەندێ لەوانەى کە لەوانا نوسراون، ئەم قسانەى ئێرە وەکو شوێنانى تر ھەر یەکە دەورێک ئەگێڕنەوە؛ ھەم ئەدەبە، کە ئەدەب پەردەى ژیرى تاکء کۆمەلڕ ئەگێڕێتەوە، ھەم بۆنێکە بۆ دەماخ کەبۆنى دەماخ لەزەتى روحیىیە.
منیش له‌به‌ر ئه‌مانه‌ هاتم له‌م سه‌ر گوزه‌شتء په‌ندانه‌ به‌ ئه‌ندازه‌ى ده‌سه‌ڵات وه‌بگره‌ زیاد ده‌سه‌ڵاتیشم لێ كوكردنه‌وه‌و حه‌زم كرد له‌م ره‌وشه‌وه‌ كتێبێكمان ببێت. ئه‌زانم سه‌ره‌تا له‌وانه‌یه‌ زۆر كه‌س لێ بكه‌ویته‌ ته‌قه‌وه‌و بڵێ: قسه‌كان بێ شه‌رمىء پێچه‌وانه‌ى ئه‌ده‌ب دیوه‌خانانه‌ نه‌ئه‌بوایه‌ شتىوا بنوسرایه‌.
 
علاءعلاْ الدین سجادى
منیش هه‌قیان ئه‌ده‌مێ؛ چونكه‌ هه‌موو شتێك له‌سه‌ره‌تاوه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ تازه‌ كوره‌یه‌ به‌رهه‌ڵستى بۆ په‌یدا ئه‌بێ به‌ڵام له‌پاش ماوه‌یه‌ك ئیمان به‌وه‌ دێنن كه‌ سوچێك له‌ئه‌ده‌بى ون بووى كوردى، زیندوو بۆته‌وه‌و دار مێخه‌كى سیسى ئاو لێ بڕاو گه‌شێنراوه‌ته‌وه‌. ئه‌مه‌و دیسان ئه‌ڵێ:_
٢٤/٣/١٩٥٢
 
كابرایه‌ك نوێژى نیوه‌ڕۆى ئه‌كرد وتى: ( نیه‌تمه‌ هه‌شت ركات نوێژى ئه‌م نیوه‌ڕۆیه‌ ئه‌كه‌م.) كه‌ لێ بوه‌وه‌ مه‌لاپێى وت باوكم نوێژى نیوه‌ڕۆ چوار ركاته‌، كه‌ى هه‌شت ركاته‌؟ نوێژه‌كه‌ت بكه‌ره‌وه‌. ئه‌ویش پێى وت: (مامۆستا! من هه‌شت ركاتم كردوه‌ ، خوا، تێ كه‌وى چوارى چاكى بۆ خۆى هه‌ڵبژێرىء چواره‌كه‌ى ترى بداته‌وه‌ به‌سه‌ر خۆما!.) ئێسته‌ش ئه‌م كتێبه‌ هه‌ركه‌س ئه‌یخوێنێـته‌وه‌ ئه‌وى چاكه‌ بۆ خۆى هه‌ڵبژێرىء ئه‌وى خراپه‌ بیداته‌وه‌ به‌سه‌ر خۆما.دیسان ئه‌یڵێمه‌وه‌؛ كاكى كوردى خۆشه‌ویست! توڕه‌ مه‌به‌ بۆ نوسینه‌وه‌ى ئه‌م كتێبه‌، میلله‌ت وه‌كو باخى پادشاهانه‌، گوڵى چاكیشى تێدایه‌و هى خراپیش، له‌ گه‌وره‌تر كتێبى ئه‌ده‌بیاتى عاله‌مى عه‌ره‌بى (اغانى ابو فرجى اێفهانى)ء (عقدالفریدى ابن عبد ربه‌)یه‌، ئه‌م كتێبانه‌ عاله‌مى ئیسلامىء غه‌یرى ئیسلامى دانیان پیا ئه‌نێن كه‌ شا كتێبى ئه‌ده‌بن، ئه‌مه‌ بێجگه‌ له‌ (المستگرف فی كل فن مستڤرف)ى –شهاب الدینى احمدى ابشهى- ئه‌گه‌ر به‌پوختى چاوێك به‌وانه‌دا بخشێنى بۆت ده‌ر ئه‌كه‌وێ ئه‌وانه‌ى من له‌م كتێبه‌دا نوسیومن شوره‌یىیه‌كه‌یان نه‌گه‌یشتوته‌ شوره‌یى هه‌ندێ له‌وانه‌ى كه‌ له‌وانا نوسراون، ئه‌م قسانه‌ى ئێره‌ وه‌كو شوێنانى تر هه‌ر یه‌كه‌ ده‌ورێك ئه‌گێڕنه‌وه‌؛ هه‌م ئه‌ده‌به‌، كه‌ ئه‌ده‌ب په‌رده‌ى ژیرى تاكء كۆمه‌لڕ ئه‌گێڕێته‌وه‌، هه‌م بۆنێكه‌ بۆ ده‌ماخ كه‌بۆنى ده‌ماخ له‌زه‌تى روحیىیه‌.
 
{{rtl-Rtl}}
علاْ الدین سجادى
[[Kategorî:سۆرانی]]
24/3/1952
 
[[fa:رشتهرشتە مروارید]]