جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «ویکیپیدیا:ڕێنووسی زمانی کوردی»

ب
چاکسازی بۆ بەرچاو کەوتن
بNo edit summary
ب (چاکسازی بۆ بەرچاو کەوتن)
==پیتە ئاڵۆزەکان==
===ھەمزە «ئـ»===
ھەمزە،‌ لە زمانی عەرەبی و فارسیدا، بە چەند شێوازی جۆربەجۆر بەکار دەچێت، وەکوو: {{سوور|أ إ لأ لإ ؤ ء ئـ}} ، بەڵام لە زمانی کوردیدا تەنیا شێوازی ('''{{دەقی ئاوی|ئـ)}}''' بەکار دەبرێت، ئەویش بە مەبەستی ئەوەی نەھێڵێ دوو بزوێن بەدوای یەکدا بنووسرێن.<br />
ھەندێ لە زمانزانان ھەمزە بە بزوێن دادەنێن و لای ھەندێکیش بە نەبزوێن دەناسرێت، بەڵام لەڕاستیدا کورد، ھەمزەی بە شێوازی (ئـ) بەکار ھێنا و بڕیاری دا وەکوو نەبزوێنێک چاوی لێ بکات، بۆ ئەوەی نەھێڵێ دوو بزوێن بەدوای یەکدا، یان ھەندێ بزوێن لە سەرەتای وشەدا بنووسرێن، نموونە:
* ن{{سوور|اا}}زاد = ن{{دەقی ئاوی|ائا}}زاد
* ناازاد = نائازاد
* {{سوور|ا}}و = {{دەقی ئاوی|ئا}}و
* او = ئاو
* {{سوور|ە}}و = {{دەقی ئاوی|ئە}}و
* ەو = ئەو
* {{سوور|ۆ}}خەی = {{دەقی ئاوی|ئۆ}}خەی
* ۆخەی = ئۆخەی
* {{سوور|و}}رووپا = {{دەقی ئاوی|ئو}}رووپا
* ورووپا = ئورووپا
* {{سوور|ێ}}جگار = {{دەقی ئاوی|ئێ}}جگار
* ێجگار = ئێجگار
===قرتاندنی «ئـ»===
لێرەدا پێویست ناکات (ئـ) بمێنێتەوە و دەتوانین بیقرتێنین، چونکوو پیتی پێش ئەو بزوێن نییە تا کێشە بێت. دەنووسین: (شەواھەنگ). ھەروەھا:
*کار{{سوور|ئ}}اسانی = کاراسانی.
*ماڵئاواییماڵ{{سوور|ئ}}اوایی = ماڵاوایی.
*بانئەفشاربان{{سوور|ئ}}ەفشار = بانەفشار (ناوی گەڕەکێکە لە شاری قەسری شیرین لە پارێزگای کرماشان).
*کارئەندامزانیکار{{سوور|ئ}}ەندامزانی = کارەندامزانی (physiology).
*تووڵئامرازتووڵ{{سوور|ئ}}امراز = تووڵامراز (toolbar). (تووڵ، شیش = bar)، (ئامراز، کەرەستە = tool).
 
ھەروەھا: کەمەندام، چاوەسمەر، چاوەستێرە، گوڵەندام، گوڵەستێرە، شێرەندام، خاکەناز.
ھەروەھا:
 
کەمەندام، چاوەسمەر، چاوەستێرە، گوڵەندام، گوڵەستێرە، شێرەندام، خاکەناز.
 
 
===‌کێشەی بزوێنی «وو»===
('''{{سوور|وو}}''' (û) دەنگێکی بزوێنە و ھەرگیز نابێ لە سەرەتای وشەدا بنووسرێت. زۆر ھەڵەیە بنووسی: ووشە ûşe، وورچ ûrç، وون ûn، ووس ûs و ھتد؛ھتد. بەڵکوو دەبێ بە و«{{دەقی ئاوی|و}}»ی نەبزوێن بنووسرێت، چونکوو دوای ئەو پیتە، بزرۆکە ھەیە، کەوا بێت دوو بزوێن پێکەوە نانووسرێن و دەبێ وا بنووسرێن‌: وشە{{دەقی ئاوی|و}}شە wişe، ورچ{{دەقی ئاوی|و}}رچ wirç، ون{{دەقی ئاوی|و}}ن win، وس{{دەقی ئاوی|و}}س wis و ھتد.
 
بەڵام لە ناوەڕاست و کۆتاییدا دەنووسرێ: س{{سوور|وو}}ر sûr، نوورن{{سوور|وو}}ر nûr، چووچ{{سوور|وو}} çû، تووت{{سوور|وو}} tû.
 
زۆر کەس بە ھەڵە دەنووسن: کەرکوک، مەحمود، حوکومەت و ھتد. کە ڕاستییەکەی ئاوایە: کەرکووک،کەرک{{سوور|وو}}ک، مەحموود،مەحم{{سوور|وو}}د، حوکوومەتحوک{{سوور|وو}}مەت و ھتد.
 
 
===کێشەی بزوێنی «ە e»===
('''{{دەقی ئاوی|ە}}''' (e) سەرەڕای ئەوەی کە دەنگێکی بزوێنە، کردارکردارێکیشە (فعل verb)ێکیشە کە لە «سێیەم کەسی تاک»دا، واتای (is)ی ئینگلیزی دەدات: (It is could = ھەوا ساردە).
لە ئەلفبێی لاتیندا، کرداری (ە (e) بەجیا دەنووسرێت: ‌(Hewa sard e)، بەڵام لە ئەلفبێی عەرەبیدا، دەلکێت بە وشەکەی پێشیەوە: «ھەوا ساردەسارد{{سوور|ە}}». نموونەی تر:<br /> برام{{سوور|ە}}، ھاوڕێم{{سوور|ە}}، کوڕ{{سوور|ە}}، کچ{{سوور|ە}}، پێنووس{{سوور|ە}}، دەست{{سوور|ە}}، ڕێزمان{{سوور|ە}}، کورد{{سوور|ە}}، بەرد{{سوور|ە}}.
 
===کێشەی «یە»===
جاری وایە وشەکەی پێش «ە» بە پیتێکی بزوێن «ا ـ و ـ ۆ ـ وو ـ ە ـ ی ـ ێ»،کۆتاییی، کۆتاییی ھاتووە، وەکوو: «مامۆستا»،؛ ئەو کاتە ئیتر لە جیاتیی «{{سوور|ە}}» دەنووسین «{{دەقی ئاوی|یە}}»: «مامۆستایەمامۆستا{{دەقی ئاوی|یە}} mamosta ye».
 
*تێبینی: کرداری «یە»ش ھەر وەکوو «ە» دەبێ بلکێنرێ بە وشەکەی پێشیەوە: «مامۆستایە»، نەک «مامۆستا یەمامۆستا_یە». تەنانەت ئەگەر وشەکە بە «یی»ش کۆتاییی ھات ھەر پێکەوە دەنووسێنرێت. ھەروەھا:
جاری وایە وشەکەی پێش «ە» بە پیتێکی بزوێن «ا ـ و ـ ۆ ـ وو ـ ە ـ ی ـ ێ»،کۆتاییی ھاتووە، وەکوو: «مامۆستا»، ئەو کاتە ئیتر لە جیاتیی «ە» دەنووسین «یە»: «مامۆستایە mamosta ye».
*«سپی{{دەقی ئاوی|یە}}»، نەک «سپیە، سپی‌یە، سپی یە»
 
*«چی{{دەقی ئاوی|یە}}»، نەک «چیە، چی‌یە، چی یە»
*تێبینی: کرداری «یە»ش ھەر وەکوو «ە» دەبێ بلکێنرێ بە وشەکەی پێشیەوە: «مامۆستایە»، نەک «مامۆستا یە». تەنانەت ئەگەر وشەکە بە «یی»ش کۆتاییی ھات ھەر پێکەوە دەنووسێنرێت. ھەروەھا:
سپییەنی{{دەقی ئاوی|یە}}»، نەک «سپیە،نیە، سپی‌یە،نی‌یە، سپینی یە»
چییەکوردی{{دەقی ئاوی|یە}}»، نەک «چیە، چی‌یە،کوردی‌یە، چیکوردی یە»
کۆیەیەیییەکۆیەیەیی{{دەقی ئاوی|یە}}»، نەک «کۆیەیە، کۆیەییە، کۆیەیی‌یە، کۆیەیی یە»
*«نییە»، نەک «نیە، نی‌یە، نی یە»
سنەیییە‌سنەیی{{دەقی ئاوی|یە}}‌» نەک «سنەیی یە، سنەییە»
*«کوردییە»، نەک «کوردی‌یە، کوردی یە»
*«کۆیەیەیییە»، نەک «کۆیەیە، کۆیەییە، کۆیەیی‌یە، کۆیەیی یە»
*«سنەیییە‌» نەک «سنەیی یە، سنەییە»