گەردوون: جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکان

ب
r2.7.3) (ڕۆبۆت: لابردنی tr:Kosmoz (evren)؛ دەستکاریی جوانکاری
ب (r2.7.3) (ڕۆبۆت: زێدەکردنی lez:Чилер-цавар)
ب (r2.7.3) (ڕۆبۆت: لابردنی tr:Kosmoz (evren)؛ دەستکاریی جوانکاری)
ڕاڤەکانی ئێستای ئەستێرەناسەکان نیشان دەدەن کە تەمەنی گەردوون (± ٠.١٢) ١٣.٧٣ میلیارد ساڵە و [[تیرە|تیرەی]] گەردوونی بینراو لانیکەم ٩٣ میلیارد [[ساڵی تیشکی]] یان ٨.٨٠ × ١٠٢٦ مەترە.
 
== [[تەقینەوە گەورەکە]] ==
{{سەرەکی|تەقینەوە گەورەکە}}
[[تەقینەوە گەورەکە]] (Big Bang) بریتییە لە ئەو [[بیردۆز]]ەی کە باس لە دروست بوونی گەردوون دەکات لە سەرەتادا کە بە تەقینەوەیەک دەستی پێ کردووە. بە پێی بیردۆزی تەقینەوە گەورەکە گەردوون لە سەرەتادا تەنێک بووە لە دۆخێکی زۆر گەرمدا و پاشان بە خێراییەکی زۆر کشاوە. ئەو کشانە خێرایە وای لە گەردوون کردووە کە بەرەو سارد بوونەوە بڕوات و وەکو ئەم بارەی ئێستای لێبێت کە بەردەوامە لە کشان. بە پێی دوایین لێکۆڵینەوە ئەم بار و دۆخەی گەردوون دەگەڕێتەوە بۆ (١٣.٧) ملیار ساڵ پێش ئێستا ، کە دانراوە بە تەمەنی گەردوون و ئەو کاتەی کە تەقینەوە گەورەکە ڕوویداوە. دوای ئەو کشانە ناوخۆییەی کە تیایدا ڕوویدا گەردوون سارد بووەوە بۆ گۆڕینی وزە بۆ توخمە کیمیایی و بەشە گەردیلەکان. ئەمە هەزاران ساڵی دەوێت تا ([[پرۆتۆن]] و [[نیوترۆن]] و [[ئێلەکترۆن]]) یەک بگرن و گەردیلە پێک بهێنن کە یەکەی درووست بوونی ماددەن. یەکەم توخمی کیمیایی کە دروست بوو ([[هایدرۆجین]]) بوو بە دواشیدا ([[هێلیوم]] و [[لیسیۆم]]) پێکهاتن.
{{کۆڵکە}}
 
[[پۆل:گەردوونناسی]]
 
{{کۆڵکە}}
 
[[af:Heelal]]
[[th:เอกภพ]]
[[tl:Uniberso]]
[[tr:Kosmoz (evren)]]
[[tt:Галәм]]
[[uk:Всесвіт]]
١٩٬٢٨٨

دەستکاری