پەڕەی سەرەکی بکەرەوە

به‌ڕێوه‌به‌ری، ڕێڤه‌به‌ری ، ( به‌ لاتین management )، ( به‌ عه‌ره‌بی: الإدارة ) و ( به‌ فارسی: مدیریت )

بریتییه‌ له‌ : کاروڕه‌وتی به‌کارهێنانی کاریگه‌ر و کارامه‌ی سه‌رچاوه‌کانی مادی و مه‌عنه‌وی له‌ به‌رنامه‌رێژی، ڕێکخستن ، به‌رهه‌ڤ کردنی ده‌رفه‌ته‌کان، به‌ڕێ کردن و چاودێری؛ به‌ مه‌به‌ستی گه‌یشتن به‌ ئامانجه ڕێکخراوه‌ییه‌کان به‌ شێوه‌ی په‌سه‌ند.

پێرست

واتادەستکاری

تا ئێستا واتای زۆریان بۆ به‌ڕێوه‌به‌ری کردووه‌، که‌ گرنگترینیان بریتییه‌ له‌:

  • هونه‌ری جێبه‌جێ کردنی کاره‌کان به‌ خه‌ڵک
  • ڕه‌وتێ که‌ به‌ هۆی ئه‌وه‌وه‌، بڕیار ده‌رده‌کرێ.
  • زانست و هونه‌ری ڕێکخستنی هه‌وڵ و کاری ئه‌ندامه‌کانی ڕێکخراوه‌ و که‌ڵک وه‌رگرتن له‌ سه‌رچاوه‌کان بۆ گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌کانی ڕێکخراوه‌.
  • بینینی ڕۆڵی ڕێبه‌ر، سه‌رچاوه‌ی زانیاری، بڕیارده‌ر و پێوه‌ندیده‌ری ئه‌ندامه‌کانی ڕێکخراوه‌.

واتای ژێره‌وه‌ گرنگترین چه‌مکه‌کانی به‌ڕێه‌به‌ری له‌خۆ ده‌گرێت:

  • به‌ڕێوه‌به‌ری، یه‌ک ڕه‌وته‌.
  • واتای نهێنی به‌ڕێوه‌به‌ری، ڕێنوێنی پێکهاته‌ مرۆڤییه‌کانه‌.
  • به‌ڕێوه‌به‌ریی کاریگه‌ر، بڕیاری گونجاو ده‌دات و ئه‌نجامی باش ده‌گرێت.
  • به‌ڕێوه‌به‌ریی کارا به‌ ته‌رخان کردن و به‌کارهێنانی ژیرانه‌ ده‌ڵێن.
  • به‌ڕێوه‌به‌ری خێ ده‌داته‌ دۆز و کاری ئامانجدار.

ڕێبازه‌کانی به‌ڕێوه‌به‌ریدەستکاری

ڕێبازی کلاسیک ( کۆن )دەستکاری

بیروڕا سه‌ره‌تاییه‌کانی به‌ڕێوه‌به‌ری

هه‌موو بابه‌تێکی به‌ڕێوه‌به‌ری له‌ سه‌ره‌تای مێژووی مرۆڤه‌وه‌ تا ساڵی 1910ز. له‌ خۆ ده‌گرێت؛ وه‌ک ڕێکخراوه‌ی سوومێرییه‌کان، میسرییه‌کان، ئێرانی که‌ونارا و شتی وه‌ک کردنه‌وه‌ی هیره‌مه‌ سیانییه‌کانی میسر و دیواری چین له‌م پۆله‌دا جێ ده‌گرن.

ڕێبازی نۆکلاسیک ( پێوه‌ندییه‌کانی مرۆڤ )دەستکاری

له‌ ساڵی 1920ز. که‌ ڕۆژاوا تووشی شکستی ئابووری بوو، بڕێ له‌ زانایانی زانسته‌ کۆمه‌لایه‌تییه‌کان به‌ ڕێبه‌ری ئه‌ڵتۆن مایۆ ده‌ستیان کرد به‌ لێکۆڵینه‌وه‌ له‌ سه‌ر چۆنیه‌تی کاردانه‌وه‌ی کارمه‌ندان له‌ به‌رامبه‌ر ڕێژه‌ی به‌رهه‌مهێنان له‌ ئه‌گه‌ری گۆڕانی هه‌لومه‌رجه‌کانی کار، داڕشتنه‌وه‌ی کار و هانده‌ره‌کانی به‌ڕێوه‌به‌ری. به‌شێکی زۆری ئه‌م کاره‌ له‌ کۆمپانیای ڤێستێرن ئه‌له‌کتریک له‌ شاری هاسۆرن ڕوویدا. دوایی ئه‌م لێکۆڵینه‌وه‌یان به‌ لێکۆڵینه‌وه‌ی هاسۆرن ناو نا. نۆکلاسیکه‌کان له‌ سه‌ر ئه‌و باوڕه‌ن که‌ به‌ڕێوه‌به‌ری ده‌بێ سه‌رنجی زۆرتر به‌ که‌سه‌کان بدات، به‌ واتایه‌کی تر بگۆڕه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان کاریگه‌رترن له‌ بگۆڕه‌ فیزیکییه‌کان.

ڕێبازی پێداویستی (اقتضایی )دەستکاری

به‌ پێچه‌وانه‌ی دوو ڕێبازی پێشوو که‌ بۆچوونی خۆیان به‌ شتێکی نه‌گۆڕ و گونجاو بۆ هه‌موو کات و شوێنێک ده‌زانی، زانایانی ئه‌م ڕێبازه‌، به‌ڕێوه‌به‌ری به‌گوێره‌ی بارودۆخ و هه‌ل و مه‌رجه‌کان هه‌ڵده‌سه‌نگێنن. له‌م ڕێبازه‌دا شتێک به‌ ناوی باشترین نییه‌، به‌ڵکوو ئه‌مه‌ پێداویستییه‌کانه‌، بۆمان ده‌رده‌خا که‌ له‌م « بابه‌ته‌ تایبه‌تییه‌دا» چ شێوازێک له‌ به‌ڕێوه‌به‌ری باشترینه‌؛ به‌ جۆرێ که‌ له‌وانه‌یه‌ بۆ یه‌ک شت له‌ هه‌لومه‌رجێکدا به‌ڕێوه‌به‌ری میکانیکی باشترین بێ و له‌ هه‌لومه‌رجێکی تردا به‌ڕێوه‌به‌ری ئورگانیکی.

ڕێبازی سیسته‌مه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کاندەستکاری

روانگه‌ی سیسته‌می له‌ ساڵی 1960 به‌ملاوه‌ پێی نایه‌ دنیای به‌ڕێوه‌به‌ریه‌وه‌.لایه‌نگرانی ئه‌م ڕێبازه‌ له‌ سه‌ر ئه‌و باوڕه‌ن که‌ بۆچوونی سیسته‌می باشترین شێوه‌یه‌ بۆ یه‌کانگیر بوونی چه‌مک و شێوازه‌ جۆراوجۆره‌کانی به‌ڕێوه‌به‌ری و ڕێک که‌وتن له‌ سه‌ر ڕێبازێکی داگر و ته‌واو.

ڕێبازی نوێخوازیدەستکاری

ڕێبازی نوێخوازانه‌ی ئه‌مڕۆ له‌ تێکه‌ڵ بوونی ڕێبازی کلاسیک و نۆکلاسیک پێکهاتووه‌. لایه‌نگرانی تازه‌ی ئه‌م بزاڤه‌ زانستییه‌ له‌ سه‌ر به‌کارهێنانی که‌مپیوته‌ر و ئامێره‌ بڕیارده‌ره‌کان جه‌خت ده‌که‌نه‌وه‌.بیرۆکڤانانی ئه‌مڕۆی پێوه‌نده‌ مرۆییه‌کان، باس له‌ چاکسازی و داڕشتنه‌وه‌ی ڕێکخراوه‌کان ده‌که‌ن.

  • بزاڤی تازه‌ی پێوه‌ندییه‌ مرۆییه‌کان، له‌ بیست ساڵی ڕابردوودا بیرۆکه‌ی زۆری له‌ بواری به‌ڕێوه‌به‌ری سه‌رده‌م به‌ ڕوانگه‌ی پێوه‌ندییه‌ مرۆییه‌کانه‌وه‌ پێشکه‌ش کردووه‌، بۆ وێنه‌: بیرۆکه‌ی Z

ئه‌رکه‌کانی به‌ڕێوه‌به‌ریدەستکاری

پیتێر دراکێر گرنگترین ئه‌رکی به‌ڕێوه‌به‌ران به‌ بازاڕدۆزی و داهێنان ده‌زانێ. ده‌قه‌ تازه‌کان گه‌وره‌ترین ئه‌رکی به‌رێوه‌به‌ران له‌ به‌رنامه‌ڕێژی ، ڕێکخستن ، ڕێبه‌ری ، دامه‌زراندن و چاودێریدا ده‌بینن.

به‌رنامه‌ڕێژیدەستکاری

به‌رنامه‌ڕێژی یان پلان داڕشتن یانی: بیرکردنه‌وه‌ی پێشوه‌خت. پسپۆڕان ڕوانگه‌ی جۆراوجۆریان له‌م بابه‌ته‌دا هه‌بووه‌، بڕێک له‌م بۆچوونانه‌ بریتیین له‌:

  • ده‌سنیشان کردنی ئامانج و دۆزینه‌وه‌ و خۆش کردنی ڕێگاکانی.
  • بڕیاردان له‌ سه‌ر ئه‌وه‌، چ کارێک ده‌بێ بکرێت.
  • هێنانه‌ به‌رچاوی ئه‌و بارودۆخه‌باشه‌ی به‌ره‌ولای ده‌چین و دابین کردنی هه‌موو پێداویستییه‌کانی.

ڕێکخستندەستکاری

ڕێکخستن بریتییه‌ له‌ ڕه‌وتێک بۆ دابه‌ش کردنی ئیش و کاره‌کان له‌ نێو ئه‌ندامه‌کان و پێکه‌وه‌ هه‌ماهه‌نگ کردنیان به‌ مه‌به‌ستی گه‌یشتن به‌ ئامانج.

بزواندندەستکاری

ڕێبه‌ری واته‌: هه‌وڵی به‌ڕێوه‌به‌ر بۆ بزواندن و هێنانه‌ سه‌ر شه‌وقی کارمه‌ندان به‌ مه‌به‌ستی گه‌یشتن به‌ ئامانج.


هه‌ڵسه‌نگاندندەستکاری

کۆنترۆڵ، هه‌وڵێکی به‌رده‌وامه‌ بۆ گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌ ستاندارده‌کان.

ئاسته‌کانی به‌ڕێوه‌به‌ریدەستکاری

به‌ڕێوه‌به‌ری له‌ ڕێکخراوه‌ گه‌وره‌کاندا، سێ ئاستد به‌ خۆوه‌ ده‌بینێت:

  • به‌ڕێوه‌به‌ری کاری ( سه‌رپه‌رشتی )
  • به‌ڕێوه‌به‌ری نێوانی
  • به‌ڕێوه‌به‌ری باڵا

لقه‌کانی به‌ڕێوه‌به‌ریدەستکاری

سە‌رچاوەدەستکاری